झापामा एक करोड ४८ लाख किलो तयारी चिया उत्पादन
झापा । जिल्लामा आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा एक करोड ४८ लाख ६२ हजार ४ सय ३२ किलो तयारी चिया उत्पादन भएको छ । राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्ड क्षेत्रीय कार्यालय बिर्तामोडका कृषि विकास अधिकृत इन्द्रप्रसाद अधिकारीका अनुसार जिल्लामा कुल ११ हजार ४ सय ४३ हेक्टर क्षेत्रफलमा चियाखेती हुने गरेको छ । तीन हजार ६ सय ९५ हेक्टर क्षेत्रफलमा दुई हजार ९ सय २७ साना चिया कृषकले चियाखेती गरिरहेका छन् । कार्यालयको तथ्याँकअनुसार आव २०७०/७१ मा २ करोड १० लाख ७६ हजार ३ सय ६६ किलो तयारी चिया उत्पादन भएको थियो । आव २०७१/७२ मा २ करोड ३१ लख ८६ हजार ७ सय २६ किलो तयारी चिया उत्पादन भएको थियो । चियाखेती तर्फ किसान आकर्षित भएसँगै उत्पादनमा वृद्धि भएको अधिकारीको भनाइ छ । नेपालमा उत्पादित सिटिसी चिया प्रतिकिलो १ सय ५० रुपैयाँका दरले बिक्री हुने गरेको छ भने अर्थोडक्स चिया प्रतिकिलो ३ सय रुपैयाँका दरले बिक्री हुँदैआएको छ । विषादीरहित चिया उत्पादन नेपाली चिया अन्तरराष्ट्रिय बजारमा लोकप्रिय बनेसँगै किसान विषादी रहित चिया उत्पादनमा जुटेका छन् । केही वर्ष अघिसम्म अधिकतम विषादी प्रयोग गर्दै चिया उत्पादन गर्ने यहाँका कृषक अहिले प्रांगारिक चिया उत्पादनमा जुटेका हुन् । प्रांगारिक चियाले अन्तरराष्ट्रिय बजारमा सजिलै प्रतिष्पर्धा गर्न सक्ने भएकाले झापाली चिया कृषकले विषादीरहित चिया उत्पादन शुरु गरेको कृषि विकास अधिकृत अधिकारी बताउँछन् । उनका अनुसार पूर्वी नेपालको इलाम र पाँचथर प्रांगारिक चिया उत्पादनका लागि चिनिन थालेपछि यहाँका कृषकले पनि प्रांगारिक चिया उत्पादनमा जोड दिएका हुन् । भारतीय चियाको तुलनामा नेपालमा उत्पादित चिया सस्तो हुने भएकाले यहाँको चिया भारत जाने र भारतबाट तेस्रो मुलुक निर्यात हुने गरेको छ । नेपालमा उत्पादित चियाले टे«डमार्क नपाएका कारण भारतीय व्यापारीले यहाँ उत्पादन भएको चिया भारत लैजाने गरेको र भारतीय ब्राण्डमा नेपाली चिया बिक्री गर्ने गरेको चिया किसानको भनाइ छ । नेपाली तयारी चिया भारतको मण्डी हुँदै तेस्रो देशमा निर्यात हुने गरेको छ । नेपालको प्रांगारिक चिया अहिले जर्मनी, अमेरिका, क्यानाडा, जापान, चीनलगायतका मुलुकमा निकासी हुने गरेको छ । धमाधम कारखाना खोल्दै जिल्लाका साना चिया किसान धमाधम चिया कारखाना खोल्न जुटेका छन् । सरकारको ५० प्रतिशत अनुदान लिएर उनीहरु आफैँ कारखाना खोल्न जुटेका हुन् । चिया उद्योगीसँग सधैँ हरियो चियापत्तीको उचित मूल्य नपाएको भन्दै गुनासो गर्दै आएका किसानले आफ्नै पहलमा चिया कारखाना शुरु गरेपछि लामो समयदेखि चिया उद्योगी र चिया किसानको विवाद केही मत्थर भएको छ । विसं २०६८ मा पहिलो पटक पृथ्वीनगरका साना चिया कृषकले ७ करोड ३५ लाख रुपैयाँको लागतमा चिया प्रशोधन कारखाना सञ्चालनमा ल्याएका थिए । तीन वर्ष लगाएर सञ्चालनमा ल्याएको सो कारखानाको दैनिक १५ हजार किलो हरियोपत्ती प्रशोधन गर्ने क्षमता भए पनि हाल दैनिक ५ हजार किलो मात्रै प्रशोधन गर्ने गरेको छ । चिया कारखानाका लागि सरकारले ३ करोड १० लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराएपछि कृषकले आफ्नै पहलमा चिया उद्योग स्थापना गरेका हुन् । जिल्लामा हालसम्म ३० वटा भन्दा बढी चिया प्रशोधन कारखाना छन् । केही कारखाना सहकारीको माध्यममबाट सञ्चालनमा आएका छन् । साना चिया किसानले सहकारी मार्फत हल्दिवारी र बाहुनडाँगीमा समेत चिया कारखाना सञ्चालनको तयारी थालेका छन् । पाराखोपी साना किसान चिया सहकारी संस्थाले कारखाना स्थापना गरिसकेको छ । वानस्पति विषादी, जीवाणुमा आधारित विषादी तथा नवीनतम बाली संरक्षणको प्रविधि अपनाएर यहाँका कृषकले चियाखेती गरिरहेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका बाली संरक्षण अधिकृत राजेन्द्र खरेलले बताए । कृषकले खेती गर्न शुरु गरेसँगै बर्सेनि रासायनिक विषादीको प्रयोग घट्दै गएको छ । पछिल्लो समय जिल्लामा कृषक र सरकारीस्तरबाटै प्रांगारिक मल उत्पादनका लागि जोड दिँदै आइपीएम एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन पद्धति प्रविधिबाट कृषकले चिया तथा तरकारीखेती गर्न थालेका कारण विषादीको प्रयोग घटेको खरेलको भनाइ छ । कृषकले विषादीको सट्टा जैविक तथा वनस्पति विषादी प्रयोग गर्दै उत्पादन गर्ने गरेका कारण विषादीको आयात समेत घटेको छ । तत्कालीन महेशपुरको पराजुली टि स्टेट, जलथल–४ र हल्दिवारी–३ मा आइपीएम प्रविधिबाट चियाखेती गर्न तालिम प्रदान गरेसँगै यहाँका चिया कृषकले रासायनिक विषादी प्रयोग गर्न छाडेका हुन् । चियामा प्रांगारिक प्रमाणीकरणका लागि सरकारले ५० प्रतिशत अनुदान दिने भएपछि सुरेन्द्रनगर साना किसान चिया सहकारी संस्था बाहुनडाँगी, तारखी साना किसान सहकारी संस्था आपडाँगी र पथरीयामा रहेको चिया बगानले प्रांगारिक चियाखेती गर्दैआएका छन् । बाहुनडाँगीमा चिया कारखाना सञ्चालन गर्ने तयारी बाहुनडाँगीमा ८ करोडभन्दा बढीको लागतमा चिया प्रशोधन कारखाना सञ्चालन गर्ने तयारी भइरहेको छ । सरकारको ५० प्रतिशत अनुदान र अन्य रकम किसान आफैँले जुटाएर कारखाना सञ्चालन गर्न लागिएको हो । स्थानीय साना चिया कृषक सक्षम निरौलाका अनुसार चार किस्तामा रकम निकासा भइसकेको र सो रकमले चिया कारखाना निर्माण गरिएको छ । पहिलो किस्तामा सरकारले १ करोड ९५ लाख, दोस्रो किस्तामा २३ लाख, तेस्रो किस्तामा ७५ लाख र चौथो किस्तामा ६४ लाख प्रदान गरेको छ । कात्तिकबाट चिया प्रशोधन कारखाना सञ्चालनमा आउनेछ । शुभ चिया किसान सहकारी संस्थामार्फत कृषकले आफ्नै पहलमा चिया प्रशोधन कारखाना सञ्चालन गर्न लागेका हुन् । चिया कारखाना सञ्चालनमा आए सो क्षेत्रका एक हजारभन्दा बढी कृषक लाभान्वित हुने छन् । विसं २०६४ मा स्थापना भएको सो सहकारीले सञ्चालनमा ल्याउन लागेको चिया प्रशोधन कारखानाले दैनिक ५ हजार किलो तयारी चिया उत्पादन गर्ने र वार्षिक १ करोड नाफा गर्ने लक्ष्य राखेको निरौलाले बताए । ‘विषादी नहाल्दा उत्पादन घटेन’ भद्रपुर नगरपालिका–१ पृथ्वीनगरका साना चिया कृषक बालकृष्ण गिरीले चियाखेती गरेको लामो समय भएको छ । उनले दुई बिगाहा १० कट्ठा जमिनमा चियाखेती गरिरहेका छन् । एक बिगाहामा उनले शुरु देखिनै प्रांगारिक चियाखेती गरिरहेका छन् । बाँकी एक विगाह १० कट्ठा जमिनमा उनले विषादी न्यून मात्रामा प्रयोग गरेर चियाखेती गरिरहेका छन् । अज्ञानताका कारण शुरु– शुरुमा विषादी प्रयोग गरेर चियाखेती गर्दै आए पनि विषादी प्रयोग गर्दा जीउ पोल्न थालेपछि उनले विषादीको प्रयोग घटाउन थालेको बताए । चियामा विषादीको मात्रा घटाउँदै जाँदा पनि उत्पादन नघटेपछि गिरीले महिनामा दुई प्रटक प्रयोग गर्दै आएको विषादी वर्षमा दुई पटक मात्रै प्रयोग गर्न थालेको बताए । जैविक वनस्पति विषादी प्रयोग गरेर पनि रोग तथा किरा नियन्त्रण गर्न सकिने भएपछि उनले जैविक वनस्पति विषादी प्रयोग गरेर चियाखेती गरिरहेका छन् । कम खर्चमा नै जैविक वनस्पति विषादी तयार गर्न सकिने भएपछि गिरी अहिले पूर्ण रुपमा प्रांगारिक चिया उत्पादनमा जुटेका छन् । साना किसान कृषि सहकारी संस्थामा आबद्ध उनी मात्र होइन सो क्षेत्रका अधिकांश कृषकले प्रांगारिक चिया खेती गरिरहेको गिरीको भनाइ छ । जिल्ला कृषि विकास कार्यालय, कारितास नेपाल र सहारा नेपालले आइपीएम पाठशाला सञ्चालन गरेपछि उक्त क्षेत्रका कृषकले प्रांगारिक चिया उत्पादन गर्दैआएका छन् । रासस
निर्जीवन बीमा बजार विस्तार २९%, शिखर इन्स्योरेन्स सबैभन्दा अगाडि, एनबी इन्स्योरेन्सको ग्रोथ ९८%
काठमाडौं । गत आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा निर्जीवन तर्फको बीमा बजार २९.४६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । गत वर्ष १६ वटा निर्जीवन बीमा कम्पनीहरुले १८ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ बीमा शुल्क (प्रिमियम) संकलन गरेका छन् । बीमा समितिका अनुसार अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा ती कम्पनीहरुले १४ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ प्रिमियम संकलन गरेका थिए । सबैभन्दा बढी बीमा शुल्क शिखर इन्स्योरेन्स कम्पनीले आर्जन गरेको छ । सो कम्पनीले २ अर्ब ७७ करोड ४७ लाख रुपैयाँ बीमा शुल्क आर्जन गरेको छ । यो रकम आघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ३८.४२ प्रतिशतले बढी हो । बीमा शुल्क आर्जको हिसावले सिद्धार्थ इन्स्योरेन्स कम्पनी दोस्रो स्थानमा छ । यस कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ५० करोड २५ लाख रुपैयाँ बीमा शुल्क संकलन गरेको छ । यो रकम अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा २८.८८ प्रतिशत बढी हो । बीमा शुल्कको आधारमा सगरमाथा इन्स्योरेन्स कम्पनी तेस्रो स्थानमा रहेको छ । यस कम्पनीले गत आर्थिक वर्षमा १ अर्ब ४० करोड ९२ लाख रुपैयाँ बीमा शुल्क आर्जन गरेको छ । यो रकम अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा २६.७२ प्रतिशतले बढी हो । पहिलो स्थानमा रहेको शिखर र दोस्रो स्थानमा रहेको सिद्धार्थ इन्स्योरेन्स बीचको बीमा शुल्क आर्जन अन्तर १ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ छ । तर दोस्रो स्थानमा रहेको सिद्धार्थ र तेस्रो स्थानमा रहेको सगरमाथा इन्स्योरेन्सबीचको बीमा शुल्क आर्जन अन्तर करिव १० करोड रुपैयाँ छ । बीमा शुल्क आर्जनतर्फ सबैभन्दा उच्च दरको वृद्धि एनबी इन्स्योरेन्सले गरेको छ । यसले अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ९८.५ प्रतिशतले वृद्धि गरी ६९ करोड ४७ लाख रुपैयाँ बीमा शुल्क आर्जन गरेको छ । नेको इन्स्योरेन्सले ५०.३९ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरी १ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ बीमा शुल्क संकलन गरेको छ । ९ वटा कम्पनीहरुले १ अर्ब भन्दा बढी बीमा शुल्क आर्जन गरेका छन् । त्यसमा शिखर, सिद्धार्थ, सगरमाथा, एनएलजी, नेको, प्रिमियर, प्रुडेन्सियल, हिमालयन जनरल, लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनी रहेका छन् । पुर्नबीमा तर्फ नेपाली बजारमा एकाधिकार प्रयोग गर्दै आएको नेपाल पुर्नबीमा कम्पनीको बजार भने २२.३२ प्रतिशतले मात्र बढेको छ । यस कम्पनीले २ अर्ब ९ करोड रुपैयाँको प्रिमियम संकलन गरेको छ । कसकाे कति ?
१३ वटा बीमा कम्पनीले बुझाए पुँजी वृद्धिको योजना(सूचिसहित)
काठमाडौं । १३ वटा बीमा कम्पनीहरुले पुँजी वृद्धिको योजना बुझाएका छन् । २०७५ असार मसान्तसम्म जीवन बीमा कम्पनीले २ अर्ब र निर्जीवन बीमा कम्पनीले एक अर्ब चुक्ता पुँजी पुर्याउनुपर्ने व्यवस्था अनुसार ९ निर्जिवन र ४ वटा जीवन बीमा कम्पनीले आफ्नो योजना बुझाएका हुन् । अधिकांश बीमा कम्पनीहरुले बोनस सेयर र हकप्रद सेयरबाटै तोकिएको पुँजी पुर्याउने योजना पेश गरेका छन् । नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीको भने अहिले नै २ अर्ब १६ करोड पुँजी पुगिसकेको छ । गुराँस लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले बोनस र हकप्रद सेयरबाटै २०७५ असार मसान्तमा २ अर्ब ९ करोड पुँजी पुर्याउने योजना पेश गरेको छ । कम्पनीको चुक्ता पुँजी हाल ५५ करोड रहेको छ । सुर्या लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीकले पनि बोनस र हकप्रदबाटै तोकिएको अवधीमा २ अर्ब पुँजी पुर्याउने विवरण बुझाएको छ । हाल सो कम्पनीको चुक्ता पुँजी ६२ करोड ५ लाख छ । लाइफ इन्स्योरेन्स कर्पाेरेशन नेपालले बोनस सेयरबाट मात्रै पुँजी पुर्याउने योजना बनाएको छ । जीवन बीमा कम्पनीहरुले पेश गरेको पुँजी वृद्धि योजना प्राइम लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले २०६९ सालदेखिको वासलात स्विकृत भएर नाफा र शेयरधनी कोष एकिन हुने र सोही बमोजिम चुक्ता पुँजी पुर्याउने बताएको छ । राष्ट्रिय बीमा संस्थान, नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी र मेट लाइफ एलिकोले भने अझै पुँजी वृद्धिको योजना पेश गरेका छैनन् । निर्जीवन बीमा कम्पनीहरुले पेश गरेको पुँजी वृद्धि योजना उता, निर्जीवन बीमा कम्पनी तर्फ एभरेष्ट इन्स्योरेन्स, सगरमाथा इन्स्योरेन्स, लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्स, एनबी इन्स्योरेन्स, एनएलजी इन्स्योरेन्स, प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्स, नेको इन्स्योरेन्स, शिखर इन्स्योरेन्स लर प्रिमियर इन्स्योरेन्सले पुँजी वृद्धि योजना बीमा समितिलाई बुझाएका हुन् । अधिकांश निर्जीवन बीमा कम्पनीले पनि हकप्रद र बोनस सेयरबाटै पुँजी पुर्याउने योजना पेश गरेका हुन् ।
राष्ट्रिय बीमा कम्पनीको १० करोडको प्रमोटर सेयर बिक्री, मंगलबार ९४ करोडको सेयर कारोबार
काठमाडौं । मंगलबार सबैभन्दा बढी राष्ट्रिय बीमा कम्पनीको १० करोड २९ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रमोटर सेयर बिक्री भएको छ । सो दिन यस कम्पनीको प्रमोटर सेयर प्रतिकित्ता १५३६ रुपैयाँमा कारोबार भएको छ । जुन अघिल्लो दिनको तुलनामा १० प्रतिशत बढी हो । त्यस्तै, यस कम्पनीको पब्लिक सेयर प्रतिकित्ता १६,२६९ देखि १७,५४५ रुपैयाँसम्ममा किनबेच भएको छ । बजार बन्द हुँदा कम्पनीको पब्लिक सेयर प्रतिकित्ता १७५४५ रुपैयाँ रहेको छ । जुन रकम अघिल्लो दिनको तुलनामा १५९५ रुपैयाँले बढी हो । मंगलबारको सेयर बजारमा ९४ करोड ९५ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ । सो दिन १५६ कम्पनीको १३ लाख ७१ हजार कित्ता सेयर किनबेच भएको छ । समग्रमा नेप्से परिसूचक ७ दशमलब ११ अंकले बढेर १६३६ अंकमा पुगेको छ । त्यस्तै, बजारमा सबैभन्दा बढी बीमा समूहको परिसूचक १५७ अंकले उकालो लागेको छ । त्यस्तै, उत्पादनमूलक र हाइड्रोपावर समूहको परिसूचक क्रमशः ७९ र १८ अंकले बढेका छन् । उता बैंकिङ र अन्य समूहको परिसूचक भने सामान्य अंकले ओरालो लागेका छन् ।
१२ लाख २२ हजार रुपैयाँको लागतमा खानेपानी योजना सम्पन्न
पोखरा । पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका-१७ स्थित छोरेपाटनमा रु १२ लाख २२ हजारको लागतमा खानेपानी योजना सम्पन्न भएको छ । व्यवस्थापिका-संसद् विकास समितिका सभापति एवं कास्की निर्वाचन क्षेत्र नं ३ का सभासद् रवीन्द्र अधिकारीमार्फत निर्वाचन क्षेत्र विकास कार्यक्रमको १० लाख रुपैयाँ र बाँकी स्थानीय जनश्रमदान परिचालन गरी सो खानेपानी योजनाको निर्माण सम्पन्न भएको हो । पोखरा–२२ पुम्दीभुम्दीस्थित वेदगैराको स्रोतबाट लगभग चार किमी लम्बाइको साढे एक इन्ची प्लास्टिकको पाइप विस्तार गरी ल्याइएको उक्त योजनाबाट विभिन्न टोलमा नौवटा सार्वजनिक धारा जडान गरेर खानेपानी सुविधा पुर्याइएको नमूनाटोल, शीतलपथ तथा अमलेमार्ग खानेपानी उपभोक्ता समितिका सल्लाहकार दानबहादुर शाहीले जानकारी दिए । उनका अनुसार रानीवन क्षेत्रमा रु ३५ लाखको लागतमा एक लाख २० हजार लिटर क्षमताको पानीट्यांकी निर्माण गरी छोरेपाटनस्थित सिद्धार्थ राजमार्गको उत्तरी भेगका बासिन्दाको घरघरमा निजी धारा जडान गर्ने योजना रहेको छ । रासस
दुई कम्पनी मर्ज पश्चात लुम्बिनी विकास बैंकको कारोबार शुरु
काठमाडौं । दुई कम्पनी मर्ज पश्चात लुम्बिनी विकास बैंकले मंगलबारदेखि सेयर कारोबार शुरु गरेको छ । यस बैंकले भिबोर सोसाइटी बैंक र लुम्बिनी फाइनान्स एण्ड लिजिङ कम्पनी मर्ज गरे पश्चात सेयर कारोबार शुरु गरेको हो ।
लक्ष्मी इक्विटी फण्डको १२ करोड ५० लाख कित्ता सेयर सूचिकृत
काठमाडौं । लक्ष्मी इक्विटी फण्डको १२ करोड ५० लाख कित्ता सेयर नेप्सेमा सूचिकृत भएको छ । कम्पनीको सो मात्राको सेयर मंगलबार मात्रै नेपाल स्टक एक्स्चेञ्जमा सूचिकृत भएको हो । सेयर सूचिकृत भएपश्चात कम्पनीले सेयर कारोबार शुरु गर्ने छ ।
श्रीखण्डको व्यावसायिक खेती
डडेल्धुरा । जिल्लामा पहिलो पटक बहुमूल्य जडीबुटीे श्रीखण्डको व्यावसायिक खेती शुरु गरिएको छ । जिल्लाका विभिन्न गाउँपालिकाका कृषकले श्रीखण्डको बिरुवा उत्पादन गरेर खेती गर्न थालेका छन् । नर्सरी स्थापना गरी श्रीखण्डका बिरुवा उत्पादन गर्न थालेको भागेश्वर गाँउपालिका–४ का खेमराज जोशीले बताए । उनले बगरकोटमा नर्सरी स्थापना गरेका छन् । “जीवन निर्वाह गर्न बिरुवा उत्पादन गर्न शुरु गरेको हुँ,” उनले भने । नर्सरीमा ५०० बिरुवा उमार्नुभएका जोशीले प्रतिबिरुवा रु ३०० का दरले बिक्री गर्न थालेका छन् । उनले भारतबाट बीउ ल्याई गत फागुनमा नर्सरी स्थापना गरेका हुन् । एउटा रुख तयार हुन १० देखि १५ वर्ष लाग्छ । प्रतिरुखबाट रु तीन लाखसम्म आम्दानी गर्न सकिन्छ । बाँझो जमिनलाई हराभरा बनाउन र आर्थिक रुपमा सबल बन्न श्रीखण्ड लगाउन थालेको जोशीको भनाइ छ । श्रीखण्डको बिरुवा उत्पादनमा अजयमेरु गाउँपालिका भद्रपुरका उज्ज्वलदत्त पनेरु समेत सक्रिय भएका छन् । धार्मिक पूजा र चन्दनका रुपमा मात्रै नभई श्रीखण्ड औषधिका रुपमा समेत प्रयोग गर्ने गरिन्छ । यसको महत्व बुझेपछि जिल्लाका अन्य ठाउँका किसानले समेत श्रीखण्ड रोप्न थालेका छन् । “बाँझो जमिनमा बिरुवा लगाउन थालेकी छु,” अजयमेरुकी राजेश्वरी भट्टले भनिन् । श्रीखण्डबाट हस्तकलाबा वस्तु, अगरबत्ती, पाउडर, तेल बनाउन प्रयोग गरिन्छ । पानीमा मिसाएर श्रीखण्ड खाएमा टाउको दुखेको, ज्वरो आएको, शरीरका भाग सुन्निएको, छालाको चिलाइ, लुतो, पिसाब पोल्ने, रगत बढी बग्ने, स्मरणशक्ति कमजोर भएका, छारे, मुटुरोग निको हुने बताइन्छ । रासस
