काठमाडौं । मधुमेह भएका व्यक्तिमाझ मेथीको पानी लोकप्रिय घरेलु उपाय बनेको छ । बिहान खाली पेट मेथी भिजाएको पानी पिउँदा ब्लड सुगर नियन्त्रणमा सहयोग पुग्ने विश्वास गरिन्छ ।
तर मेथीको पानीले वास्तवमै ब्लड सुगर घटाउन मद्दत गर्छ त ? यसबारे वैज्ञानिक अनुसन्धानले केही सम्भावित फाइदा देखाए पनि यसलाई मधुमेहको औषधिको विकल्प भने मानिएको छैन ।
मधुमेह नियन्त्रणका लागि चिकित्सकले सुझाएको औषधि, सन्तुलित आहार र नियमित व्यायाम महत्वपूर्ण हुन्छ । घरेलु उपायका भरमा मात्रै मधुमेह नियन्त्रण गर्न खोज्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ ।
मेथीको पानी किन चर्चामा छ ?
मेथीका बीउमा घुलनशील फाइबर, प्रोटिन, आइरन, म्याग्नेसियमलगायत विभिन्न जैविक तत्व पाइन्छन् ।अनुसन्धानअनुसार मेथीमा पाइने घुलनशील फाइबरले कार्बोहाइड्रेट पाचन तथा ग्लुकोज शरीरमा अवशोषण हुने प्रक्रियालाई केही ढिलो बनाउन सक्छ। यसले खाना खाएपछि ब्लड सुगर एक्कासि बढ्न नदिन सहयोग गर्न सक्ने मानिन्छ ।
तर यसको प्रभाव व्यक्तिको खानपान, जीवनशैली, औषधि र मधुमेहको अवस्थाअनुसार फरक हुन सक्छ । त्यसैले मेथीलाई सहयोगी उपायका रूपमा मात्र लिनुपर्ने विशेषज्ञहरूको सुझाव छ ।
मेथीका कुन तत्वले ब्लड सुगरमा असर पार्न सक्छन् ?
मेथीमा पाइने ग्यालाक्टोम्यानन नामक घुलनशील फाइबरले कार्बोहाइड्रेट पाचन र ग्लुकोज अवशोषणको गति कम गर्न सक्ने अध्ययनले देखाएका छन् । मेथीमा पाइने ४–हाइड्रोक्सीसोल्युसिन नामक अमिनो एसिडले इन्सुलिनको स्रावमा सहयोग गर्न सक्ने सम्भावनाबारे अध्ययन भएका छन् ।
मेथीमा पाइने ट्राइगोनेलिन नामक प्राकृतिक तत्वले इन्सुलिन संवेदनशीलता बढाउन सक्ने सम्भावनाबारे पनि अनुसन्धान भइरहेको छ । यद्यपि, यी प्रभावलाई स्पष्ट रूपमा प्रमाणित गर्न अझ ठूला र गुणस्तरीय मानव अध्ययन आवश्यक छन् ।
अनुसन्धानले के भन्छ ?
केही क्लिनिकल परीक्षण तथा मेटा–विश्लेषणमा मेथी नियमित सेवन गर्दा फास्टिङ ब्लड सुगर र एचबीए१सीमा सामान्य सुधार देखिएको छ । तर उपलब्ध वैज्ञानिक प्रमाणको गुणस्तर मध्यम रहेको बताइएको छ। त्यसैले मेथीको पानीले मात्रै मधुमेह नियन्त्रण गर्न सकिन्छ भन्ने निष्कर्षमा पुग्न मिल्दैन ।
आयुर्वेदमा पनि मेथीलाई पाचन सुधार तथा मधुमेह व्यवस्थापनमा सहयोगी आहारका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ ।
मेथीको पानी कसरी बनाउने ?
डाक्टरको सल्लाहअनुसार मेथीको पानी सेवन गर्ने हो भने सामान्यतया यसरी तयार गर्न सकिन्छ।
-राति एकदेखि दुई चम्चा मेथीका बीउ एक गिलास पानीमा भिजाउने ।
-बिहान पानी छानेर पिउने ।
-इच्छा भए भिजाइएका मेथीका बीउसमेत चपाएर खान सकिन्छ ।
मेथीको पानीमा पाइने फाइबर तथा जैविक तत्वले ब्लड सुगर नियन्त्रणमा केही सहयोग गर्न सक्ने सम्भावना भए पनि यसलाई मधुमेहको उपचार वा औषधिको विकल्प मान्न मिल्दैन ।
मधुमेह भएका व्यक्तिले चिकित्सकले तोकेको औषधि आफैं बन्द गर्नु हुँदैन । सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम र चिकित्सकीय निगरानीसँगै मेथीलाई सहयोगी आहारका रूपमा लिन सकिन्छ ।
विशेषगरी मधुमेहको औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्ति वा अन्य स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिले नियमित रूपमा मेथीको पानी सेवन गर्नुअघि चिकित्सकसँग परामर्श गर्नु उचित हुन्छ ।
एजेन्सीको सहयोगमा
