भारतमा सबै मोबाइलमा ‘सञ्चार साथी’ प्रीलोड अनिवार्य, अधिकारकर्मीको कडा आपत्ति
काठमाडौं । भारत सरकारले सबै स्मार्टफोन निर्माताहरूलाई सरकारद्वारा सञ्चालन गरिएको साइबर सुरक्षा एप ‘सञ्चार साथी’ अनिवार्य रूपमा पूर्व–स्थापना गर्न निर्देशन दिएपछि प्रयोगकर्ताहरूको गोपनीयताबारे गम्भीर चिन्ता उब्जिएको छ । एप हटाउन नपाइने प्रावधानले आलोचना झनै तीव्र बनेको छ । सन् २०२४ को सरकारी तथ्याङ्कअनुसार भारतमा एक अर्ब १६ करोड मोबाइल फोन प्रयोगकर्ताहरू छन् । सरकारका अनुसार एपले प्रयोगकर्ताहरूलाई ठगी तथा साइबर अपराधबाट थप सुरक्षा दिने उद्देश्य राखेको छ । सरकारले जारी गरेको आदेशअनुसार आगामी ९० दिनभित्र भारतमा उत्पादन वा आयात भएका सबै मोबाइल सेटमा एप अनिवार्य रूपमा प्रीलोड हुनुपर्नेछ । साथै, उपकरण सेटअपको पहिलो चरणमै उपभोक्ताले एप सजिलै देख्न र प्रयोग गर्न सक्नुपर्ने स्पष्ट गरिएको छ । सरकारका अनुसार ‘सञ्चार साथी’ हराएको वा चोरी भएको मोबाइल फोन ट्र्याक र ब्लक गर्न, प्रयोगकर्ताको नाममा दर्ता गरिएका नक्कली मोबाइल सदस्यता पहिचान गर्न तथा आवश्यक परे डिस्कनेक्ट गर्न सहयोगी छ । सरकारी तथ्याङ्कले एपमार्फत हालसम्म २६ लाखभन्दा बढी फोन पत्ता लगाउन मद्दत भएको दाबी गर्दछ । तर, अधिकारकर्मी तथा साइबर विशेषज्ञहरूले यस कदमलाई गम्भीर निगरानी जोखिमको सुरुआतका रूपमा चित्रण गरेका छन् । अधिकारसम्बन्धी संस्था ‘इन्टरनेट फ्रिडम फाउन्डेसन’ (आइएफएफ) ले आदेशलाई ‘व्यक्तिगत डिजिटल उपकरणमा राज्यको नियन्त्रण विस्तार गर्ने अत्यन्त चिन्ताजनक पहल’ भन्दै कठोर आलोचना गरेको छ । विज्ञप्तिमा भनिएको छ, 'सरकारले प्रत्येक भारतीय स्मार्टफोन प्रयोगकर्तालाई खुला–अन्त निगरानी क्षमतायुक्त एप स्वीकार गर्न बाध्य पार्दैछ, त्यो पनि आवश्यक संवैधानिक सुरक्षा बिना ।' पहिले नै बजारमा रहेका फोनहरूमा पनि सफ्टवेयर अपडेटमार्फत एप अनिवार्य रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्ने सरकारी आदेशले गोपनीयताबारेको बहसलाई थप चर्काएको छ । साइबर सुरक्षा विश्लेषक निखिल पाहवाले एक्समा लेख्दै प्रश्न उठाएका छन्, 'हामी कसरी निश्चित हुन सक्छौँ कि एपले हाम्रो फाइल, सन्देश वा अन्य निजी सामग्रीमा पहुँच गर्दैन ? भविष्यका अपडेटहरूले निगरानी क्षमतामा वृद्धि गरेनन् भन्ने ग्यारेन्टी के छ ?' उनले यो कदमलाई ‘स्पष्ट रूपमा गोपनीयताको उल्लङ्घन’ भनेका छन् । प्रतिपक्ष काङ्ग्रेस पार्टीले भने यसलाई असंवैधानिक भन्दै आदेश तुरुन्त फिर्ता लिन माग गरेको छ । काङ्ग्रेस नेता केसी वेणुगोपालले एक्समा लेखे, 'बिग ब्रदरले नागरिकहरूलाई हेरिरहन मिल्दैन । स्थापना रद्द गर्न नपाइने सरकारी एप एक डिस्टोपियन निगरानी उपकरण हो, जसले प्रत्येक भारतीयको हरेक गतिविधि नियाल्छ ।' यसअघि अगस्टमा रुसले पनि नयाँ फोन तथा ट्याब्लेटहरूमा ‘म्याक्स’ नामक अफिसियल मेसेजिङ एप अनिवार्य गर्ने निर्देशन जारी गरेको थियो, जसलाई अधिकार समूहहरूले शक्तिशाली निगरानी माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्न सकिने चेतावनी दिएका थिए । भारतमा भने यो प्रीलोड आदेशले गोपनीयता, डिजिटल स्वतन्त्रता र व्यक्तिगत उपकरणमा राज्यको अधिकार सीमा सम्बन्धी बहसलाई अभूतपूर्व रूपमा चर्काएको छ । रासस
टाटाको अर्को ट्रस्टबाट पनि बाहिरिए मेहली मिस्त्री
काठमाडौं । प्रसिद्ध व्यवसायी र दिवंगत रतन टाटाका नजिकका सहकर्मी मेहली मिस्त्रीले सोमबार स्माल एनिमल हस्पिटल ट्रस्ट (एसएएचटी) को बोर्डबाट राजीनामा दिएका छन् । यो ट्रस्ट देशकै सबैभन्दा ठूलो घरेलु जनावर अस्पताल सञ्चालन गर्दै आएको छ । यो अस्पताल रतन टाटाको सपना थियो, जो आफ्ना घाइते कुकुरका लागि देशमा उपयुक्त स्वास्थ्य सुविधा खोज्न असफल भएका थिए । आफ्नो राजीनामामा मिस्त्रीले भनेका छन् कि उनी अब सर दोराबजी टाटा ट्रस्ट (एसडीटीटी) र सर रतन टाटा ट्रस्टसँग सम्बन्धित नभएकाले ट्रस्टलाई आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउन सक्दैनन् । अक्टोबरमा मिस्त्रीको एसडीटीटी र एसआरटीटीमा ट्रस्टीको कार्यकाल सकिएको थियो र यसलाई नवीकरण गरिएको थिएन । मिस्त्रीको राजीनामापछि अर्का ट्रस्टी डा. अनिरुद्ध कोहलीले पनि एसएएचटीबाट राजीनामा दिएका छन् । कोहली ब्रीच क्यान्डी अस्पतालका सीईओ हुन् । मिस्त्री र कोहलीको राजीनामापछि ट्रस्टमा पाँच ट्रस्टी बाँकी छन्। टाटा ट्रस्ट्सका अध्यक्ष नोएल टाटाकी छोरी लिया टाटा, इन्डियन होटल्स (ताज) का पूर्व निर्देशक मेहरनोश कपाडिया, टाटा सन्सका कानूनी सल्लाहकार आर.आर. शास्त्री, टाटा मोटर्सका जनरल म्यानेजर शांतनु नायडू र टाटा ट्रस्ट्सका सीईओ सिद्धार्थ शर्मा बाँकी रहेका हुन् । मिस्त्रीले अस्पतालको अध्यक्ष पदका लागि सिद्धार्थ शर्मा वा अन्य योग्य ट्रस्टीलाई नियुक्त गर्न सिफारिस गरेका छन् ।
स्वचलित कारमा गेम चेन्जरः अब कार आफै सोचेर चल्ने, एनभीडीयाको सफ्टवेयर सार्वजनिक
काठमाडौं । एनभीडीयाले सोमबार कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) का नयाँ ‘रिजनिङ’ (तर्क–आधारित) प्रविधि प्रयोग गरेर स्वचालित सवारीसाधन विकासलाई तीव्र बनाउने उद्देश्यले नयाँ खुला स्रोत सफ्टवेयर सार्वजनिक गरेको छ । एनभीडीया अहिले विश्वकै सबैभन्दा धेरै मूल्यवान कम्पनी बनेको छ, किनकि यसको चिपहरू एआई विकासको मुख्य प्रवाहमा पुगेका छन् । तर कम्पनीले खुला स्रोत एआई कोड सार्वजनिक गर्ने ठूलो सफ्टवेयर अनुसन्धान इकाइ पनि सञ्चालन गर्छ, जसलाई पलान्टिर टेक्नोलोजीजजस्ता कम्पनीहरूले अपनाउन सक्छन् । सोमबार एनभीडीयाले स्वचालित सवारीसाधनहरूका लागि अल्मायो– आरवान सार्वजनिक गर्यो । यो सफ्टवेयरलाई ‘भिजन–ल्याङ्गवेज–एक्सन’ एआई मोडेल भनिन्छ, जसको अर्थ सवारीसाधनका सेन्सरहरूले सडकमा देखेको दृश्यलाई प्राकृतिक भाषामा वर्णनमा रूपान्तरण गर्छ । पेरुको कठिन आरोहणका लागि चिनिने एक डाँडाको नामबाट राखिएको अल्मायो मोडेलको विशेषता भनेको यसले आफ्नो बाटोको योजना बनाउँदा आफैसँग ‘निकै सोच्ने’ अर्थात् ‘थिंक–अलाउड’ क्षमता राख्छ । उदाहरणका लागि यदि कारले साइकल लेन देख्यो भने यसले लेन देखेको र आफ्नो मार्ग समायोजन गर्दै गरेको विवरण आफैलाई बताउँछ । पहिलेका धेरै स्वचालित सवारी सफ्टवेयरहरू कारले किन मार्ग रोज्यो भन्ने विषयमा सीमित व्याख्या दिन्थे, जसले इन्जिनियरहरूले समस्या पहिचान गर्न र सुरक्षित बनाउन कठिन पार्थ्यो । यसलाई खुला (ओपन–सोर्स) बनाउने प्रमुख उद्देश्यहरूमध्ये एक भनेको विकासकर्ता र अनुसन्धानकर्ताहरूले यी मोडेलहरू कसरी काम गर्छन् भन्ने बुझून् र उद्योगका रूपमा हामीले मूल्यांकनका साझा मानकहरू विकास गर्न सकौं भन्ने हो,’ स्वचालित सवारीसाधन सिमुलेशनका उत्पादन मार्केटिङ प्रबन्धक केटी वासाबघले रोयटरसँग भनिन् ।
