सन्तोषका लागि फेसबुकबाट ४ दिनमै उठ्यो एक लाख ९७ हजार रुपैयाँ
काठमाडौं । विगत दुई वर्षदेखि आर्थिक अभावकै कारण उपचार नपाएर गम्भिर स्वास्थ्य समस्याका कारण घरमै थलिएका नुवाकोट तारकेश्वर गाउँपालिका वडा नं. ३ चन्दनीका ३१ वर्षिय सन्तोष परियारले अब उपचार पाउने भएका छन् । पत्रकार विष्णु तारुकेको पहलमा थालिएको फेसबुकमार्फत आर्थिक सहयोग संकलन अभियानबाट ४ दिनमै एक लाख ९७ हजार ८ सय २० रुपैयाँ जम्मा भएको हो । संकलित सहयोग रकम मंगलबार पत्रकार तारुके सहितको उपस्थितिमा परियारको परिवारलाई हस्तान्तरण गरिएको छ । तारकेश्वर गाउँपालिकाका पूर्व अध्यक्ष रमेश बहादुर वस्ती, वडा नं. २ का वडा अध्यक्ष शिव पनेरु र वडा नं. ६ का नारायण रिमालसहित घरमै पुगेर तारुकेले प्राप्त सहयोग रकमको चेक सन्तोषका श्रीमती रितु नेपालीलाई हस्तान्तरण गर्दै अब पैसा अभावकै कारण बिरामी सन्तोषको उपचार नरोकिने विश्वास व्यक्त गरे । ‘पैसाकै अभावको कारण सन्तोषको उपचार रोकिने अवस्था छैन’, तारुकेले भने–‘उनलाई बचाउन हामीले थालेको अभियानमा सामाजीक सञ्जालबाटै सबैलाई आव्हान गर्यौँ । मानविय यस कार्यमा जोडिन आउनुभएका सबै सहयोगी मनबाट गरिबीकै कारण उपचार अभावमा थलिन पुगेका बिरामीको उपचार पनि सम्भव हुन्छ भन्ने अवस्था बनेको छ ।’ यस अभियानमा पत्रकार तारुकेसहित भारमा रहेका सोही गाउँका दिपक ढकाल, दिनेश परियारसहित धेरै व्यक्तिहरुले पहलकदमी दिएका थिए भने सामाजीक सञ्जालबाटै गरिएको अनुरोधमा करिब एकसय जना सहयोगीहरुले प्रभु बैंक रातमाटे शाखामा रहेको सन्तोषको श्रीमतीको खातामा रकम जम्मा गरिदिएका थिए । दुई वर्षअघि वैदेशीक रोजगारीबाट घर फर्किएपछि अकस्मात् बिरामी भएका सन्तोषको एउटा खुट्टा नचल्ने र एउटा आँखा बन्द हुनपुग्यो । उपचारका लागि राजधानी काठमाडौंस्थित शिक्षण अस्पताल पुगेका उनलाई सुरुमै एकलाख रुपैयाँ डिपाेजिट राख्नुपर्ने भनिएको थियो तर, आर्थिक अभावका कारण त्यति ठूलो रकम जम्मा गर्न नसकेपछि उपचार नै सुरु नगरी अस्पतालबाट निस्कनुपर्ने बाध्यता बन्यो । त्यसपछि सन्तोषकी श्रीमती आफ्नै गाउँपालिकावासी समेत रहेका पत्रकार तारुकेलाई भेट्न पुगिन र आफ्नो दुःखको कहानी सुनाइन् । सन्तोषले गरिबीकै कारण उपचार नपाउने परिस्थिति आउन नदिन आफूले पहल गर्ने आश्वासन दिएका थिए । १ सयभन्दा बढी व्यत्तिहरुबाट संकलित १ लाख ९७ हजार रकम बिरामीको उपचारमा खर्च हुनेछ ।
कोभिडपूर्वकै अवस्थामा फर्कियो नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय उडान, चीनतर्फ सबैभन्दा धेरै
तस्वीर- रासस काठमाडौं । नेपालका विमानस्थलबाट हुने अन्तर्राष्ट्रिय उडान कोडिभ–१९ महामारीभन्दा पहिलेकै अवस्थामा फर्किएको छ । करीब तीन वर्षपछि नेपालका विमानस्थलबाट हुने अन्तर्राष्ट्रिय उडान पूर्ववत् अवस्थामा फर्किएको हो । विश्वभर फैलिएको कोरोना महामारीपूर्व त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा दैनिक ३० वटा वायुसेवा कम्पनीले उडान गर्ने गरेका थिए । तीन वर्षपछि अहिले अन्तर्राष्ट्रिय उडान पूर्ववत अवस्थामा फर्किएको नेपाल नागरिक उडड्यन प्राधिकरणले बताएको छ । प्राधिकरणकाअनुसार बिहीबारदेखि दैनिक ३० वटा वायुसेवा कम्पनीले दैनिक अन्तर्राष्ट्रिय उडान गर्न थालेका छन् । जसमा तीन वटा नेपाली वायुसेवा कम्पनी छन् भने बाँकी २७ वटा विदेशी कम्पनीहरु छन् । ‘नेपालबाट हुने अन्तर्राष्ट्रिय उडान कोभिड–१९ महामारी अगाडीकोभन्दा राम्रो अवस्थामा फर्किसकेका छौं’, प्राधिकरणका सूचना अधिकारी ज्ञानेन्द्र भूलले भने । नेपालका वायुसेवा कम्पनीमा नेपाल वायुसेवा निगम, हिमालय एयरलाइन्स र बुद्ध एयरले अन्तर्राष्ट्रिय उडान गरिरहेका छन् । पछिल्लो समय भारतबाट स्पाइस जेटलेसमेत उडानका लागि अनुमति मागेको उनले बताए । काठमाडौं–चीन ७ वायुसेवा कम्पनीको उडान प्राधिकरणकाअनुसार सबैभन्दा धेरै उडान काठमाडौंबाट चीनतर्फ भइरहेको छ । कोरोना महामारीका बेला सबै अन्तर्राष्ट्रिय उडान बन्द गरेको चीनले क्रमशः उडान नीति खुकुलो बनाइरहेको छ । अहिले नेपालबाट सबैभन्दा चीनको गन्तव्यमा उडान हुने गरेका छन् । नेपाली र चिनियाँको संयुक्त लगानीमा सञ्चालित हिमालय एयरलाइन्ससँगै विभिन्न सात वटा वायुसेवा कम्पनीले चीनतर्फ उडान गरिरहेका छन् । चीनको छेन्दु–तियान्फुबाट एयर चाइना, सिचुवान ग्वाङझाउबाट चाइना साउर्दन, कुन्मिङबाट चाइना इस्टर्न तथा हङकङबाट क्याथे प्यासिफिकले उडान गर्दै आइरहेका छन् । त्यस्तै, काठमाडौंबाट हिमालय एयरलायन्सले बेइजिङ र तिब्बत एयरलाइयन्सले सियानबाट काठमाडौं उडान गर्दै आएका छन् । त्यसैगरी, भारतका विभिन्न पाँच वटा वायुसेवा कम्पनीले उडान गर्दै आएको प्राधिकरणले जानकारी दिएको छ । जसमा एयर इन्डिया, इन्डिगो र भिस्तारा गरी तीन भारतीय वायुसेवाको कम्पनी रहेका छन् । नेपालबाट दुई वायुसेवा कम्पनीले भारतका विभिन्न गन्तव्यमा उडान गर्दै आएका छन् । भारतका लागि नेपालबाट राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायुसेवा निगमले दिल्ली, मुम्बई र बैङलोर र बुद्ध एयरले बनारस उडान गर्दै आइरहेका छन् । यसअघि भारबबाट जेट, किङफिसर, स्पाइसजेट, जेटलाइट, एयर इन्डिया र इन्डियो लगायतका वायुसेवा कम्पनीहरुले उडान गर्ने गरेका थिए । आजैबाट काठमाडौं–सियान उडान गर्दै तिब्बत एयरलाइन्स बिहीबारदेखि काठमाडौं–सियान सिधा उडान सुरु हुने भएको छ । कोरोना महामारीपछि अहिले पहिलोपटक चिनियाँ वायुसेवा कम्पनी तिब्बत एयरलाइन्सले चीनको सियानबाट काठमाडौंमा उडान गर्न लागेको हो । नेपाल नागरिक उडड्यन प्राधिकरणले सातामा दुई उडान गर्ने गरी तिब्बत एयरलाइन्सलाई अनुमति दिएको हो । तिब्बत एयरलाइन्सको तीन वर्ष अगाडि भने काठमाडौं–छेन्दु चार्टर्ड उडान गथ्र्यो । उक्त कम्पनीले बिहीबारबाट नियमित उडाडन सुरु गरेको हो ।
जहाज खरिद गर्नु राष्ट्रिय आवश्यकता हो : पर्यटनमन्त्री
काठमाडौं । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री सुदन किराँतीले जहाज खरिद गर्नु राष्ट्रिय आवश्यकता भएको बताएका छन् । बिहीवार राष्ट्रिय सभा बैठकमा बोल्दै मन्त्री किरातीले जहाज खरिद गर्नु आफ्नो निजी स्वार्थको विषय नभएको बताए । उनले जहाज खरिद गर्नु राष्ट्रिय आवश्यकता भएको उल्लेख गरे । उनले दुर्गम क्षेत्रमा विमानस्थलहरु बनेपनि त्यस क्षेत्रमा उड्ने हवाइजहाजको कमीले नियमित उडान गर्न नसक्दा विमानस्थलको औचित्यमाथि नै प्रश्न उठेको बताए । दुर्गम क्षेत्रमा उडान गर्दा नाफा नहुने भएकोले निजी क्षेत्र त्यसतर्फ उडान सञ्चालन गर्न आकर्षित नदेखिएको उनको भनाइ छ । उनले नेपाल वायु सेवा निगमले तिनवटा साना जहाज खरिद गर्ने प्रक्रिया अगाडी बढाएको पनि जानकारी गराए । उनले कुन प्रक्रियाबाट खरिद गर्ने भन्नेकुरा निगमकै विज्ञ र पदाधिकारीले निर्धारण गर्ने कुरा भएको उल्लेख गर्दै आफूले नेपालको प्रचलित कानून अनुसार पारदर्शी ढंगले जहाज खरिदको प्रक्रिया अघि बढाउन निर्देशन दिएको बताए । उनले देशका विभिन्न स्थानमा विमानस्थल निर्माणको माग भएको उल्लेख गर्दै विमानस्थलको संख्या थप्ने भन्दापनि सेवा र गुणस्तर बढाउनेमा जोड दिनुपर्ने बताए । मन्त्री किराँतीले भने, ‘दुर्गम क्षेत्रमा संख्यात्मक हिसाबले धेरै विमानस्थलहरु निर्माण भएका छन् । तर त्यस क्षेत्रमा उडान, त्यस क्षेत्रमा उड्ने हवाइजहाजको कमीले नियमित उडान गर्न नसक्दा विमानस्थलको औचित्यमाथि प्रश्न उठ्नु स्वभाविक हो । त्यस क्षेत्रमा उडान गर्दा नाफा नहुने भएकोले निजी क्षेत्र त्यसतर्फ उडान सञ्चालन गर्न आकर्षित देखिँदैन । यसै तथ्यलाई मध्यनजर गरी नेपाल वायुसेवा निगमले तीनवटा साना जाहाज खरिद गर्ने प्रक्रिया अगाडी बढाएको छ । जहाज खरिद मेरो निजी स्वार्थको विषय हुँदै होइन । राष्ट्रिय आवश्यकता हो । कुन प्रक्रियाबाट खरिद गर्ने त्यो निगमकै विज्ञ र पदाधिकारीले निर्धारण गर्ने कुरा हो । आवश्यक परे सरकारले सहजीकरण मात्र गर्छ र नेपालको प्रचलित कानून अनुसार पारदर्शी ढंगले जहाज खरिदको प्रक्रिया अघि बढाउन मैले निर्देशन गरिसकेको छु ।’
सरकारले ठगी गर्ने सहकारीलाई कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढाइसकेको छ : मन्त्री श्रेष्ठ
काठमाडौं । भूमि व्यवस्था,सहकारी तथा गरिबी निवारणमन्त्री रञ्जिता श्रेष्ठ चौधरीले सरकारले ठगि गर्ने सहकारीहरुलार्ई कानूनअनुसार कारबाही गरिने बताएकी छन् । बिहीबार राष्ट्रिय सभामा आगामी आर्थिक वर्षको विनियोजित बजेटमाथि सांसदहरुले उठाएका प्रश्नको जवाफ दिने क्रममा यस्तो बताइन् । उनले सरकारले ठगी गर्ने सहकारीहरुको अनुगमन र जाँचबुझ गरी प्रचलित कानून अनुसार कारबाही प्रक्रिया जारी रहेको बताइन् । उनले भनिन् ‘सहकारी ठगी गर्नेलाई प्रचलित कानून बमोजिम जाँचबुझ गरी कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढाएका छौं ।’
बेमौसमी बन्दाखेतीबाट मनग्य आम्दानी गर्दै दलवीर पुन
म्याग्दी । जिल्लाको मंगला गाउँपालिका–४ उपल्लो बुकेनीका दलवीर पुनले बर्खायाममा बेमौसमी बन्दा उत्पादन गरेका छन् । समुन्द्री सतहदेखि दुई हजार दुई सय मिटर उचाइको उपल्लो बुकेनीमा रहेको एनएमडी कृषि तथा पशुपक्षी फार्ममा बेमौसमी बन्दा उत्पादन भएको हो । ३७ वर्षीय पुनले १५ रोपनी बरामीमा ‘ग्रिन क्रोनेट’ जातको बन्दा खेती गरेको बताए । ‘बेमौसममा खेती गर्न सकिने जातको बन्दा परीक्षणका लागि भित्र्याएको हो’, उनले भने, ‘वैशाखमा लगाएको बिरुवा हुर्किएर बन्दाको आकार लिएको छ। साउन पहिलो हप्तादेखि बजार पठाउने तयारीमा छु।’ पानी खप्न सक्ने र चिसो हावापानीमा गर्न सकिने ग्रीन क्रोनेट जातको बेमौसमी बन्दा खेतीले पुनको फार्म हराभरा भएको छ। कृषि ज्ञान केन्द्र म्याग्दीका प्रमुख किरन सिग्देलले जिल्लामा पहिलो पटक बर्खायाममा बन्दा उत्पादन भएको बताए। ‘बन्दा हिउँदे तरकारी बाली हो, अहिले बर्खामा पनि खेती गर्न सकिने जातको विकास भएको छ’, उनले भने, ‘बेमौसममा उत्पादन भएको बन्दाले बजार र मूल्य राम्रो पाउँछ।’ तीन वर्षदेखि टमाटरखेती गर्दै आएका पुनले यस वर्ष बेमौसमी बन्दाखेती गरेका हुन् । उनको फार्ममा हाल पाँच वटा सेमी हाइटेक टनेलमा टमाटर उत्पादन भएको छ । खुला टनेलमा हावाहुरी र असिनाले क्षति गरेपछि कृषि ज्ञान केन्द्रको सहयोगमा सेमी हाइटेक टनेल बनाएको पुनले बताए । पुन २०५७ देखि २०६८ सालसम्म तत्कालीन माओवादीले सञ्चालन गरेको ‘जनयुद्ध’मा जनमुक्ति सेनाका रूपमा सहभागी भएका थिए । नेकपा (माओवादी केन्द्र)को वडा कमिटी अध्यक्ष रहेका पुन दहवन शिविरबाट स्वेच्छिक अवकाश लिएपछि करिब पाँच वर्ष रोल्पामै व्यापार, व्यवसाय गरेका थिए । सात वर्षअघि घर फर्किएर २१ रोपनी जग्गा किनेर कृषि फार्म स्थापना गरेका थिए । बाख्रापालनबाट फार्म सुरु गरेका पुन तीन वर्षयता टमाटर र बेमौसमी तरकारी खेतीमा केन्द्रित भएका छन् । फार्ममा हालसम्म ५० लाख रुपैयाँ लगानी भएको पुनले बताए। ‘कृषिमार्फत नै समृद्धि हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने सोचेर विदेश जान छाडेर यही खेती गरेर बसेको हुँ’, उनले भने, ‘आम्दानीबाट सन्तुष्ट छु । फार्मको पूर्वाधारमा लगानी विस्तार गरेको छु ।’ दुई जना छोराछोरीलाई बेनीमा निजी विद्यालयमा पढाएका छन् । बिहान झिसमिसेदेखि साँझसम्म फार्ममा काम गर्ने पुनले आवश्यकताअनुसार स्थानीय मजदुरलाई ज्यालामा काम गराउँदै आएका छन् । मसलेदार फल टिम्मुर पनि खेती गरेका पुनले जडीबुटी खेती गर्ने योजना बनाएका छन् । सिँचाइ सुविधा र चिसो हावापानी भएकाले तरकारी खेती प्रभावकारी भएको छ। सडक पुगे पनि यातायातको असुविधाका कारण ढुवानीमा धेरै खर्च हुने, बजारमा व्यापारीले भनेको मूल्यमा सामान बेच्नुपर्दा समस्या भएको पुनले बताए । बेनी, बागलुङमा खपत नभएको तरकारी पोखरा पठाउने गरेका छन् । सामाजिक सञ्जालमार्फत तरकारीको बजारीकरण गरेको पुनले बताए । रासस
प्रतिस्पर्धा मात्र हैन ग्राहकको जीवनशैलीमा परिवर्तन ल्याउनु मुख्य लक्ष्य हो : सीईओ रिमाल
काठमाडौं । नेपाल माइक्रो इन्स्योरेन्स कम्पनी (एनएमआईसी)लाई आजको अवस्थासम्म ल्याई पुर्याउन अथकरुपमा लागि पर्नुभएका यस कम्पनीका संस्थापकज्यूहरु, संचालक समितिका अध्यक्ष लगायत सदस्यज्यूहरु, तथा यस कम्पनीका मेरा सम्मानित सहकर्मीहरुप्रति म हार्दिक आभार व्यक्त गर्न चाहन्छु । उहाँहरुको दृष्टि तथा सर्मपणले हामीहरुलाई सफलताको उचाईमा पुर्याउने छ भन्ने मैले विश्वास लिएको छु । त्यस्तै यस कम्पनीलाई लाईसेन्स प्रदान गरी सेवा गर्ने अवसर जुटाई दिनुभएकोमा नेपाल बीमा प्राधिकरणप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु । आज, हामी यहाँ भेला हुँदा, अगाडि देखापरेको चुनौतीहरुसँग पक्कै पनि हामी अनभिज्ञ छैनौं । विशाल स्राेत साधनहरु तथा स्थापित प्रतिष्ठा बोकेर बसेका ठुला ठुला निर्जीवन बीमा कम्पनीहरुको उपस्थितिलाई हामीले पहिचान गर्नैपर्ने हुन्छ । तथापि, बलियो उद्देश्य तथा दृढ संकल्पहरुले यी चुनौतिहरुलाई हामी अवसरका रुपमा बदल्न सक्छौं भन्ने मेरो ठम्याई रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनासम्ममा निर्जीवन बीमा कम्पनीको पोर्टफोलियो अनुसारको बीमा शुल्कहरुलाई अध्ययन गर्दा लघु बीमाको कारोबार नगण्य रुपमा देखापरेको छ । करीब ३६ अर्ब २० करोड रुपैयाँको कारोबारमा लघुबीमाको कारोबार जम्मा ६ करोड ५३ लाख रुपैयाँ मात्र भएको देखिन्छ । प्रतिशतको हिसाबले हेर्दा यो कुल बीमाशुल्कको ०.१८ प्रतिशत मात्र हो । यो तथ्यांकले सिमान्तकृत वर्गसम्म बीमाको पहुँच अझै पुग्न नसकेको स्पष्ट देखिन्छ । त्यसैले निर्जीवन लघुबीमा कम्पनीहरुको लागि बजारको सम्भावना एवं चुनौतीहरु देखिन्छन् । हाम्रो उद्देश्य प्रतिस्पर्धा गर्ने मात्र हैन उत्कृष्टता हासिल पनि गर्नु हो । हामीलाई थाहा छ बजार ठुला ठुला नामहरुले भरिएको छ, तर यस्तो परिदृश्यमा पनि नविनताले अवश्य पनि प्रश्रय पाउने छ । हाम्रो ध्यान नेपालमा सेवाको पहुँच नपुगेका जनसंख्याहरुलाई उचित समाधान दिनेतर्फ लक्षित हुने छ । हाम्रो ग्राहकहरुको चाहना तथा परिस्थितिको आंकलन गरेर हामी नीतिहरुको तर्जुमा गर्न सक्छौं जुन उनीहरुप्रति प्रतिध्वनित होस् । हामीमा अन्तरनिहित लाभ भनेको हाम्रो जुजारुपन हो । एक लघुबीमा कम्पनीको रुपमा बजारमा देखापर्ने परिवर्तन तथा उदियमान प्रवृतिहरुसँग हामी शीघ्रताका साथ सामना गर्न सक्छौं । हामी प्रकृयाहरुलाई सुव्यवस्थित बनाउन ग्राहकले सजिलैसँग प्रयोग गर्न सक्ने प्रविधिको अधिकतम प्रयोग, उनीहरुको अनुभवलाई उचित सम्मान तथा निर्वाध सेवाहरु प्रदान गर्न तमतयार भएर बस्नु पर्छ । तथ्याङ्कहरुको बिश्लेषणको माध्यमबाट जोखिम व्यवस्थापनमा बहुमूल्य अन्तर्दृष्टि प्राप्त गर्न सकिन्छ जसले गर्दा हामी उचित निर्णय लिन सक्षम हुनेछौं । सहकार्य हाम्रो रणनीतिको मूलमन्त्र हुनेछ । हाम्रो पहुँच तथा प्रभावलाई विस्तारित गर्न स्थानिय सरकार, बैंक तथा वित्तीय संस्था, सहकारी, सानाकिसान बैंक, गैर सरकारी संगठनहरु जस्ता निकायहरुसँग रणनैतिक साझेदारी गर्न विषेश ध्यान दिइने छ । यस सहकार्यले व्यक्ति तथा समुदायमा निर्जीवन बीमाको पहुँचलाई सुनिश्चित गर्न सघाउ पुग्ने छ । आन्तरिक जनशक्तिमा लगानी गरिनुका साथै, हाम्रो दृष्टि तथा मूल्यसँग साझेदारी गर्ने दक्ष व्यक्तिलाई प्रोत्साहित गरिने छ । निरन्तर सिक्ने एवं कारोबार वृद्धि गर्ने संकारलाई प्रोत्साहित गरेर ग्राहकहरुलाई सदैव सेवा गर्न तत्पर रहने जानकार जोसिलो समूहको निर्माणमा हामी लागि पर्नेछौं । अन्तमा, हामीले सामना गर्ने चुनौतिहरु अतुलनीय छैनन् भन्ने कुरालाई म जोड दिन चाहन्छु । दृढ संकल्प, नवीनता तथा सहकार्यको माध्यमबाट हामी नेपालको निर्जीवन लघु बीमाको क्षेत्रमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्न सफल हुनेछौं । हाम्रो ग्राहकको जीवन शैलीमा परिवर्तन ल्याउनका साथै देशको आर्थिक वृद्धिमा समेत योगदान दिन सक्नेछौं । (नेपाल माइक्रो इन्स्योरेन्स कम्पनी (एनएमआईसी) का प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मृगेन्द्रनाथ रिमालले उद्घाटन समारोहमा राखेका मन्तब्यको सम्पादित अंश) सम्बन्धित समाचार : निर्जीवन लघुबीमा क्षेत्रकै पहिलो कम्पनी नेपाल माइक्रोले शुरु गर्यो कारोबार [फोटोफिचर]
नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा फरार एक पक्राउ
काठमाडौं । प्रहरीले नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा फरार रहेका एक जनालाई पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा काठमाडौंका असनका केशव तुलाधर रहेको काठमाडौं उपत्यका अनुसन्धान कार्यालयका प्रवक्ता तथा प्रहरी उपरीक्षक तथा रवीन्द्र रेग्मीले जानकारी दिए । उनका अनुसार जाहेरवाला गजेन्द्र बुढाथोकीलगायतका व्यक्तिहरुलाई ठगी गर्ने कार्यमा संलग्न भएको आरोप लागेका र फरार रहेका तुलाधरलाई सानो भर्याङबाट पक्राउ गरिएको हो । पक्राउ परेका तुलाधरलाई ठगी तथा सङ्गठित अपराध समेतको कसुरमा आवश्यक कारबाहीका लागि जिल्ला प्रहरी परिसर, टेकु पठाइएको काठमाडौं उपत्यका अनुसन्धान कार्यालयले जनाएको छ । तुलाधरसँगै नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरणमा पक्राउ पर्नेको सङ्ख्या १९ पुगेको छ ।
अब मजदुरी गर्न भारत जाँदैनन् बझाङका किसान, आलु बेचेर जीविकोपार्जन
बझाङ । बझाङको वित्थडचिर गाउँपालिका–१ आनन्दपुरका कलक बोहराले पुस्तौँदेखि मकै लगाउँदै आएको बारीमा यसपटक रातो आलु लगाए । आनन्दपुरमा मकैको तुलनामा रातो आलुको उत्पादन अत्यधिक भएपछि उनले तरकारी खेती रोजेका हुन् । बर्सेनि भारतमा मजदुरी गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएका बोहरालाई यसपटक पर्याप्त आलु उत्पादन भएपछि घर छोड्न मन लागेको छैन । छोड्नुपर्ने अवस्था पनि छैन । पाँच कट्टामा बीउ रोपेका बोहरालाई आलु बेचेर जीविकोपार्जन हुने देखेपछि अब उनको रोजाइ तरकारी खेती नै भएको छ । ‘दुई सुप्पो मकै फल्ने बारीमा यसपटक चार बोरा आलु फल्यो । गत साता ३४ हजारको आलु बिक्री गरे । अझै १० क्विन्टल जति आलु खन्न बाँकी छ’, बोहराले भने । उनी यस वर्ष मात्र लामो समयसम्म घरमा बसेका हुन् । वर्षमा झण्डै आठ महिना समय बोहराको भारतमै मजदुरी गरेर वित्थ्यो । उसबाटै उनको परिवारको खर्च चल्थ्यो । बोहराले भने, ‘एक वर्षयता मजदुरी गर्न भारत गएको छैन । आलु फल्ने यामपछि अर्को तरकारी लगाउनुपर्ला सोचेको छु । अब मजदुरी गर्न भारत जाँदैन ।’ कृषि ज्ञान केन्द्रले बीउदेखि बजारीकरणको सहयोग गरेपछि आलु उत्पादनमा जोडबल गरेको स्थानीय रमादेवी बोहराले बताए। ‘हामीलाई आलु खेतीबारे खासै ज्ञान थिएन । कहिलेकाहीँ तरकारी खानका लागि मात्र लगायौँ, बिक्री गर्ने उद्देश्यले भने लगाएका होइनौँ । यसरी व्यावसायिकरूपमा आलु खेती गरेको पहिलो पटक हो । सुरूआतमै फाइदा भयो ।’ बोहराका अनुसार रातो आलु एउटै बोटमा २० दानासम्म फलेको छ । हालसम्म २७ हजारको आलु बिक्री गरिसकेको उले सुनाए । किशोरावस्थामै पुरुष विद्यालय छोडेर भारतमा मजदुरी गर्न जाने गरेका छन् । रमादेवीका छोरा किरण पनि मजदुरी गर्न भारतको पिथौरागढ जाने तयारीमा थिए । रमादेवीले भनिन्, ‘अब गाउँमै तरकारी खेतीमै मिहेनत गर्न लगाउँछु । यसबाटै जिन्दगी चल्छ जस्तो लागेको छ । पढाइ पनि गर्छ, भारत पठाउँदिन ।’ राजमार्ग नजिकका कृषक तरकारी खेतीतर्फ मनमती बोहरा ७१ वर्षकी भईन् । उनलाई अहिलेको जसरी आनन्दपुरमा यसरी आलु फलेको सम्झना छैन । ‘एकपटक श्रीमान्ले बाली फेर्नुप¥यो भनेर आलु र टमाटर लगाउनुभएको थियो तर, त्यो बेला बढी मल र निरन्तर पानीका कारण खासै उब्जनी भएन ।’ त्यसपछि कहिल्यै आलु नलगाएको उनले बताइन् । यसपटक भने एकै गह्राबाट ११ क्विन्टल आलु बेचेको मनमतीले बताइन्। ‘हाम्रो सबै बारी गरेर तीन क्विन्टल बराबर मकै फल्थ्यो । आफूले खाने, वस्तुभाउलाई खुवाउनमै बराबर हुन्थ्यो । यसपटक भने नसोचेकै आलु उत्पादन भयो । आलु निकाल्न, सुकाउन घरमा सबैलाई दौडधुप भइरहेको छ ।’ उनले भनिन्। धवलसिंह बोहरा अहिले दोस्रो चरणमा आलु बजारीकरण गर्नका लागि तयारी गरिरहेका छन् । ‘पहिलो चरणमा लिएको आलु कैलालीसम्म पुग्यो’, उनले भने, ‘फेरि आलु निकालेर सुकाइरहेका छौँ । अब दोस्रो साता ट्रकमा नै तराईसम्म लिने तयारी भइरहेको छ ।’ धवलसिंहको परिवारमा अहिले पाँच जना छन् । पाँचै जना आलुकै पछाडि लागिरहेका छन् । दुई वर्ष अगाडिदेखि नै नेपाल आएका धवलसिंहलाई यसपटक भने व्यावसायिक सफलता मिलेको छ । ‘वर्षभरि काम गर्दा रु एक हजार पनि गाउँमा नकमाउने हामी अहिले निर्धक्क छौँ । समयअनुसारको व्यवसायबाट लाभ लिन सकिने रहेछ भन्ने सिकाइ पनि भयो ।’ उनले भने । यता कृषि ज्ञान केन्द्र बझाङका प्रमुख टेकबहादुर विष्टले कृषकलाई व्यावसायिक बनाउन आफ्नोतर्फबाट सक्दो सहयोग गरिरहेको बताए। ‘कृषकलाई व्यवसायमा प्रेरित गर्नका लागि बीउदेखि बजारसम्मको काम गरिरहेका छौँ’, विष्टले भने, ‘काम गर्ने कृषकका लागि हामी रात दिन नभनी सहयोग गर्छौं ।’ आनन्दपुरमा पनि आफूले गरेको मेहेनतअनुसार सिचाई, मलको अभाव हुँदासमेत निकै राम्रो फलेको उनले बताए । ‘कृषकले इमानदारिताका साथ काम गरेमा उहाँहरूको भविष्य कृषिमै सुनिश्चित हुन्छ ।’ उनले भने । जिल्लामा विभिन्न प्रकारका हाइब्रिड खाले तरकारी, फलफूल अन्य बालीको परीक्षणसमेत भइरहेको उनले बताए । उनले भने, ‘हामीले चैते धानको पनि सफल परीक्षण गरिसकेका छौँ । ड्राइगन खेती भरखर सुरू गरेका छौँ । नतिजा सफलोन्मुखतिरै देखिएको छ ।’ नेपालमा मजदुरी गर्न पनि पाइन्न आनन्दपुरकै सीताराम तीन वर्ष अगाडि सडकमा ग्याविन जाली भर्ने काम गर्थे । तीन महिनासम्म लगातार सडकमा काम गरेको ज्याला एक वर्षसम्म पनि नपाएपछि उनी पिथौरागढ हानिए । ठेकेदारले भोलि भोलि भन्दै हैरानी पारेपछि परिवार पाल्नै समस्या भयो । विस्तारै ठेकेदारले फोन नउठाउने, अफ गर्ने भएपछि साउनको महिना सीताराम पिथौरा गए । काम गर्ने अवसर हुँदाहुँदै पनि मजदुर ठगिने हुँदा नेपालमा बस्ने समस्या हुने गरेको उनले बताए । उनले भने, ‘हामी दैनिक ज्यालादारी गरेर परिवार पाल्ने मान्छे । काम गराएर पैसा नदिएपछि त गाउँघरमा कसरी बस्नु’ काम गरेको पैसा समयमै पाउनुको सट्टा उल्टै ‘दश ढोग, अठार सलाम’ गर्नुपर्ने उनले बताए । ‘पिथौरागढमा भने काम गरेपछि जुन बेला पनि पैसा पाउँछ’, उनले भने, ‘पिथौरामा सानो ठूलो काम गरेपछि उसैबेला पैसा पाइन्छ । पैसाको खाँचो पनि हुँदैन । काम भने शक्तिअनुसारकै हुन्छ ।’ भारतकै पैसाले फेरिएको आनन्दपुर आनन्दपुरमा ३५ परिवार छन् । ती परिवारका सदस्य अधिकांश भारतको पिथौरागढमै छन् । सानो तिनो काम गर्न सक्ने सबै पुरूष चार महिनाबाहेकका आठ महिना मजदुरीका लागि जाने गर्छन् । पिथौरागढमा उनीहरू भारी बोक्ने, गाडी उतार्ने, भर्ने, सामान ओसारपसार गर्नेलगायतका काम गर्नुहुन्छ । धनसिंह बोहराले भने, ‘पिथौरागढमा जति काम ग¥यो, त्योअनुसारको पैसा आउँछ । तीन चार महिनामै कमाएको पैसाले पनि वर्षभरि घर खर्च चल्छ । यहाँ त खाली बस्नुपर्छ, नुन, तेल किन्ने पैसा पनि कमाउन सकिँदैन ।’ काम गरे कमाउन सकिने भन्दै बाजे बराजुको पालादेखि पिथौरागढमा हाम्रो रोजीरोटीस्थल बनेको उनले बताए । पिथौरागढमा कमाएको पैसाले अहिले आनन्दपुर नै फेरिएको छ । ‘पहिले सबैका घरहरू स–साना खरले छाएका थिए । अहिले भने गाउँको रूप नै फेरिएको छ । धेरैले पक्की घर बनाइसकेका छन् । कतिपयका निर्माणाधीन अवस्थामा छन् । घरहरू छरिएका नभएको भए टाढाबाट विछट्टै सुन्दर देखिन्थ्यो होला ।’ अहिले आनन्दपुरमा कमजोर हुनेले पनि राम्रो घर बनाइसकेको उनले बताए। पिथौरागढ आनन्दपुरवासीको रोजाइमा पर्नुको कारण नजिकको विदेशी सहर भएकाले हो । आनन्दपुरबाट बिहान गए साँझ पिथौरागढ पुग्न सकिने, सधैँ गएको ठाउँ पनि हुँदा काम गर्न सजिलो हुँदा सबैको मजदुरको छनोटमा परेको उनले बताए । रासस
