मनाङमा ६ महिनामा नौ हजारभन्दा बढी पर्यटक
मनाङ । हिमाली जिल्ला मनाङ घुम्नका लागि अहिलेको मौसम अनुकूल मानिन्छ । भ्रमणको अनुकूल वातावरण हुनासाथ पर्यटकको आगमन वृद्धि हुन थालेको छ । यस वर्षको वैशाखदेखि असोज मसान्तसम्म कूल नौ हजार सात सय ५२ बाह्य पर्यटक भित्रिएका जिल्लास्थित अन्नपूर्ण क्षेत्र संरक्षण आयोजना इलाका कार्यालय (एक्याप) ले जनाएको छ । यहाँ आउने पर्यटकले अन्नपूर्ण पदमार्ग र नार्पाभूमिस्थित लार्केपास दवै क्षेत्रको भ्रमण गर्ने गरेका एक्यापका प्रमुख ढकबहादुर भुजेलले बताए । उनका अनुसार आन्तरिक तथा बाह्य गरी नौ दुई सय २८ पर्यटकले अन्नपूर्ण पदमार्गको भ्रमण गरेका छन् भने पाँच सय २८ पर्यटकले नार्पाभूमिस्थित लार्केपास गरेका छन् । यस क्षेत्रबाट गोरखाको चुङनुम्री हुँदै पर्यटक गन्तव्यतर्फ निस्कने गर्दछन् । असोज मसान्तसम्ममा मात्रै चार हजार तीन सय ५७ बाह्य पर्यटक भित्रिएका छन् । भुजेलका अनुसार वैशाखमा तीन हजार दुई सय ६६, जेठमा छ सय ६१, असारमा दुई सय ५९, साउनमा दुई सय ९६, भदौमा नौ सय १३ बाह्य पर्यटक भित्रिएको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । गतवर्षको साउनदेखि मङ्सिरसम्ममा एक हजार ७२ पर्यटक भित्रिएका उनले जानकारी दिए । गत वर्षको तुलनामा यसवर्ष उल्लेख्य रुपमा पर्यटक वृद्धि भएको प्रमुख भुजेलले बताए । ‘यहाँको मुख्य आयस्रोत नै पर्यटन क्षेत्र हो । पर्यटकको आगमन बिना यहाँको राजस्वसमेत उठ्न मुस्किल हुन्छ । यसले नै यहाँका स्थानीयवासीलाई यही बस्ने वातावरण बनाएको छ’, उनले भने । यहाँका स्थानीयवासी होटल तथा पर्यटन व्यवसायसँगै कृषि क्षेत्रमा आवद्ध रहेका छन् । आयातित वस्तुभन्दा यहीँ उत्पादित खाद्यवस्तु पर्यटकलाई उपलब्ध गराउने गरेका पर्यटन व्यवसायी सङ्घ मनाङका अध्यक्ष विनोद गुरुङले बताए । ‘सिजनमा यसवर्ष उल्लेख्य पर्यटकको आगमन भएको छ । यसले व्यावसायिकलाई उत्साह थपेको छ’, उनले भने, ‘आजभोलि आन्तरिक पर्यटकको आगमन पनि वृद्धि भएको छ ।’ बाह्य पर्यटकसँगै आन्तरिक पर्यटकको पनि उल्लेख्य आगमन भएको गुरुङको भनाइ थियो । ‘बाह्य पर्यटकले पहिले नै बुकिङ गरेका हुन्छन् । जसले गर्दा उहाँहरुलाई सहज रुपमा बस्ने स्थानको निश्चित भइसकेको हुन्छ । आन्तरिक पर्यटकले यहीँ आएर मात्रै होटल खोज्दा समस्या हुने गरेको छ’, उनले भने, ‘यस सिजनमा मनाङ आउँदा पहिलेदेखि नै होटल बुकिङ भइसक्ने भएकाले होटल तथा अन्य व्यवस्थासम्बन्धी जानकारी लिएर आउन न आग्रह गर्दछु ।’ अहिलेको मौसममा अलिअलि हिमपात, सेता हिमाल टल्कने, डाँडापाखामा नै हिउँ देखिँदा पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्दछ । अहिले नेपालीहरु प्नि घुम्ने, नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यमा पुग्ने गर्न थालेकाले मनाङ आउने आन्तरिक पर्यटक पनि बढे्का गुरुङले बताए । आन्तरिक पर्यटकको तथ्याङ्क नराखिए पनि दैनिक रुपमा यहाँ आउने आन्तरिक पर्यटकको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको एक्यापका प्रमुख भुजेलले जानकारी दिए । दैनिक रुपमा एक हजार बढी आन्तरिक पर्यटक आउने गरेका होटल व्यवसायी बाबुराम गुरुङले बताए । पर्यटकको सङ्ख्यामा वृद्धि हुँदा बन्द भएका व्यापारव्यावसायमा उत्साह थपिएको उनको भनाइ थियो । ‘हिउँद लाग्ने बेलामा र वर्षायाम सुरुआतको समय गरी दुई सिजनमा मनाङ घुम्नका लागि अनुकूल समय मानिन्छ । यसै समयलाई मध्यनजर गरी यहाँ पर्यटक आउने गर्दछन्’, व्यवसायी गुरुङले भने, ‘पर्यटक हिमाली, पहाडका दृश्य, उच्च पहाड, मनाङवासीको रीतिरिवाज, प्राकृतिक सुन्दरता हेर्नुका साथै यहाँबाट थोराङ्लापास गरी कोही मुस्ताङ त कोही पोखरा पुग्दछन् ।’ अन्नपूर्ण पदमार्गमार्फत पदयात्रा गरी पर्यटक आ–आफ्नो गन्तव्यतर्फ जाने गर्दछन् । अन्नपूर्ण पदमार्गको प्रवेशद्वार लमजुङ बेँसीसहर नगरपालिका–७ मनाङे चौतारा हो । पर्यटकले यहाँबाट सुरु गरेको यात्रा विशेष गरी मुस्ताङ पुग्ने गर्दछन् । अन्नपूर्ण पदमार्गमा लमजुङसहित मनाङ, मुस्ताङ, म्याग्दी र कास्की गरी पाँच जिल्ला जोडिएका छन् । रासस
मौसम परिवर्तनसँगै अस्पतालमा बिरामीको चाप, डेङ्गु सङ्क्रमित बढ्दै
वीरगञ्ज । मौसमा आएको परिवर्तनसँगै पर्सामा रुघाखोकी, ज्वरो र डेङ्गीका बिरामीको चाप बढेको छ । बिहान तथा बेलुका जाडो र दिउँसो हुने गर्मीका कारण सहरी क्षेत्र तथा ग्रामीण बस्तीमा रुघाखोकी, ज्वरो, श्वासप्रश्वासका बिरामी निकै बढेका छन् । वीरगञ्जस्थित नारायणी अस्पताल, प्रभु अस्पताल, नेपाल मेडिसिटी, बयोधा अस्पताल तथा ग्रामीण भेगका स्वास्थ्य संस्थामा अहिले बिरामीको चाप निकै बढेको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । दुधे बालकदेखि ६० वर्षसम्मका वृद्धवृद्धा रुघाखोकी, ज्वरो, श्वासप्रश्वास, निमोनियालगायतको प्रकोपबाट पीडित भएका छन् । पछिल्लो केही दिनयता आएको मौसमी परिवर्तनले अस्पतालमा बिरामीको चाप बढेको नारायणी अस्पतालका सूचना अधिकारी डा उदयनारायण सिंहले जानकारी दिए । मौसममा आएको परिवर्तनका कारण रुघाखोकी, ज्वरो, निमोनियालगायत बिरामी दैनिक करिब २० देखि २५ जनासम्म उपचारका लागि आउने गरेको उनले बताए । यस्तै पछिल्लो केही दिनयता दैनिक चार/पाँच जनासम्म डेङ्गु सङ्क्रमित बिरामी उपचारका लागि आउने गरेको प्रवक्ता डा सिंहको भनाइ थियो । अस्पतालमा बिरामीको चाप बढ्दै गएकाले श्ययाको अभाव भएको र भूइँमै राखेर उपचार गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताए । यसैबीच बढ्दो डेङ्गु सङ्क्रमणलाई दृष्टिगत गरी वीरगञ्ज महानगरपालिकाले ‘खोज र नष्ट गर’ अभियानलाई निरन्तरता दिएको छ । पछिल्लो समय वीरगञ्ज महानगर क्षेत्रमा डेङ्गु सङ्क्रमण बढ्दै गएपछि महानगरपालिकाले डेङ्गु सार्ने लामखुट्टे र त्यसको लार्भा नष्ट गर्ने अभियान सुरु गरेको छ । अभियानका क्रममा महानगरपालिकाले डेङ्गु सङ्क्रमणका लागि विभिन्न स्थानमा जमेका पानी सफा गर्ने, स्प्रे गर्ने र वीरगञ्ज भित्रिने यात्रुबाहक बसदेखि अन्य सवारी सवारीसाधनमा स्प्रे गर्न थालिएको महानगरपालिकाका सरसफाइ शाखा प्रमुख सरफुदिन मियाँले जानकारी दिए। महानगरपालिकाका प्रमुख राजेशमान सिंहको निर्देशनमा गत भदौ २६ गतेदेखि सुरु भएको अभियानकै क्रममा लामखुट्टे र लार्भा नष्ट गर्न र सवारीसाधन तथा पानी जमेको स्थानमा स्प्रे गर्न थालिएको छ । प्रमुख मियाँका अनुसार सो अभियानका लागि महानगरको स्वास्थ्य महाशाखासँगै सरसफाई शाखा र नगर प्रहरीको टोलीलाई स्प्रे गर्न परिचालन गरिएको छ । मानिसको अत्यधिक भीडभाड हुने सार्वजनिक स्थानमा पनि किटनाशक औषधि स्प्रे गर्ने क्रमलाई महानगरले निरन्तरता दिएको उनले बताए। रासस
तार्जन गुरुङले जिते डिशहोमको एक लाख पुरस्कार
काठमाडौं । डिशहोमको हरेक हप्ता ‘हरेक हप्ता सुपरस्टार सिजनकै मेगास्टार’ योजना अन्तर्गत तार्जन गुरुङले एक लाख रुपैयाँको पुरस्कार जितेका छन् । गत सोमबार भएको ‘लक्की ड्र’ मार्फत उनले नगद एक लाख जितेका हुन् । नेपालकै अग्रणी डिटिएच सेवा प्रदायक डिशहोमले दशैँ–तिहार लक्षित ‘हरेक हप्ता सुपरस्टार सिजनकै मेगास्टार’ योजना ल्याएको हो । यस योजनाअन्तर्गत डिशहोमको नयाँ जडान अथवा रिचार्जमा ग्राहकहरुले हरेक हप्ता ‘लक्की ड्र’ मार्फत नगद एक लाख प्राप्त गर्न, मिडिया कभरेज प्राप्त गर्न र सेलिब्रेटी झैँ जीवनशैली अनुभव गर्न सक्नेछन् । त्यस्तै यस अभियानका बम्पर विजयी ग्राहकले सिजनकै मेगास्टार बन्ने मौका प्राप्त गर्नेछन् । जसमा नगद १० लाख, मिडियामा प्रसिद्धि र सेलिब्रेटी झैँ जीवनशैलीको अनुभव पनि गर्न पाउनेछन् । यस अभियानमा सहभागी हुनका लागि ग्राहकहरुले डिशहोमको नयाँ कनेक्सन वा डिशहोम रिचार्ज गर्नुपर्ने हुन्छ । सुपरस्टारको छनोट हरेक हप्ताको सोमबार डिशहोमको शोकेश, सरोकार टिभी, रमाइलो टिभी, डिशहोमको आधिकारीक फेसबुक पेज र ईमेज टिभीमा साँझ पाँच बजे प्रत्यक्ष प्रसारण हुनेछ । गत १ असोजमा सुरु भएको ‘हरेक हप्ता सुपरस्टार सिजनकै मेगास्टार’ अभियान सीमित अवधिका लागि नेपालभर सञ्चालन भइरहेको डिशहोमले जनाएको छ ।
लक्ष्मी सनराइज बैंकका शाखा कार्यालय गाभिने, कुन-कुन हुन् ?
काठमाडौं । लक्ष्मी सनराइज बैंकका शाखा कार्यालयहरु गभिने भएका छन् । साविक लक्ष्मी बैंक र सनराइज बैंकबीच मर्जर भएको ४ महिना पछि शाखा कार्यालय गाभिने भएका हुन् । लक्ष्मी बैंक र सनराइज बैंकबीच गत असार २९ गते एकीकृत कारोबार भएको थियो । दुवै बैंकका एउटै स्थानमा रहेका २ वटा शाखा कार्यालय गाभिएर कायम रहेको शाखाबाट कारोबार सुरु हुने बैंकले जनाएको छ । बैंकका अनुसार कोहलपुर नगरपालिका ११ न्यूरोड चोक शाखा कार्यालय गाभिएर साविक सनराइज बैंकको शाखा कार्यालय रहेको स्थानबाट कारोबार हुने छ । यस्तै, तुलसीपुर उपमहानगरपालिका ५ ङ लाइनमा रहेको शाखा कार्यालय शाखा गाभिएर तुलसीपुर उपमहानगरपालिका ६ घोराहीस्थित साविक लक्ष्मी बैंकको शाखा कार्यालयबाट कारोबार हुने बैंकले बताएको छ । कात्तिक २३ गतेदेखि गाभिएर उक्त शाखा कार्यालयबाट कारोबार सुरु हुने बैंकको भनाइ छ ।
दिल्लीमा प्याजको मूल्य २५ प्रतिशत घट्यो, उपभोक्तालाई राहत
एजेन्सी । भारत केन्द्र सरकारको हस्तक्षेपपछि नयाँदिल्लीको बजारमा प्याजको मूल्य घट्न थालेको छ । बुधबार दिल्लीको ओखला मन्डीमा प्याजको खुद्रा मूल्य लगभग २५ प्रतिशतले घटेर किलोको ५६ देखि ६० रुपैयाँमा काराेबार भइरहेकाे छ। महाराष्ट्रको बजारमा पनि प्याजको भाउ घट्न थालेको छ । तर, राजस्थान र मध्यप्रदेशजस्ता धेरै राज्यमा प्याजको मूल्य उच्च छ । प्याजको नयाँ स्टक बजार आएपछि आगामी दिनमा मूल्य घट्ने अनुमान गरिएको छ । गत साता प्याजको भाउ निकै बढेको थियो । तर, बुधबार प्याजको भाउ घटेपछि उपभोक्ताले राहत महसुस गरेका छन् । दिल्लीमा अक्टोबर २४ र २५ का बीचमा प्याजको भाउ अचानक बढ्न थालेको थियो र दुई दिनअघि प्रतिकिलो ८० रुपैयाँ पुगेको थियो। अबको केही दिनमा प्याज प्रतिकिलो ५० रुपैयाँ पुग्ने अनुमान छ। आपूर्ति घटेकाले गत साता प्याजको भाउ बढेको थियो । गत साता प्याजको मूल्य प्रतिकिलो ८० रुपैयाँ पुगेपछि बजारमा प्याज कारोबारमा नकारात्मक असर परेको थियो । त्यसले गर्दा प्याजको बिक्री पनि घटेको छ । प्याजको नयाँ स्टक बजार आएपछि आगामी दिनमा भाउ अझै घट्ने अपेक्षा व्यापारीहरूले गरेका छन् । भारतीय खाद्य मन्त्रालयका अनुसार महाराष्ट्रको बजारमा पनि प्याजको भाउ घट्न थालेको छ । तर, राजस्थानको बजारमा प्याजको मूल्य भने उच्च छ । जयपुरको मुहाना क्षेत्रमा प्याजको खुद्रा मूल्य प्रतिकिलो ८० रुपैयाँ कायम छ । मध्यप्रदेशको बडवानीमा पनि प्याजको भाउ ७० रुपैयाँ प्रतिकिलो कायम छ भने विदिशामा पनि ६० देखि ७० रुपैयाँमा प्याज बिक्री भइरहेको छ । विदिशा क्षेत्रका साना व्यापारीले थोक व्यापारीले प्याजको कालोबजारी गरेको आरोप लगाएका छन् । कृषकले प्याज बजार ल्याउन ढिलाइ गर्नु नै मूल्य बढ्नुको प्रमुख कारण रहेको थोक व्यापारीहरूले बताएका छन् ।
तिहारका लागि विद्यालयमा फूल उत्पादन
धुलिखेल । काभ्रेपलाञ्चोकको नमोबुद्ध नगरपालिका–४ मेथिनकोटस्थित जनक माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थी तिहारका लागि फूल उत्पादनमा जुटेका छन् । उनीहरुले विद्यालय परिसरमा रहेको खाली जग्गामा फूल खेती गरेका छन् । ‘पढ्दै कमाउँदै’ कार्यक्रमअन्तर्गत फूल खेती गरिएको हो । विद्यालय संयोजक एवं जनक बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख हरिहर अधिकारीका अनुसार ३० हजार लगानीमा एक हजार पाँच सय बोट सयपत्री रोपिएको छ । अहिले फूल फुलेर ढकमक्क भएको छ । ‘करिब दुई रोपनी जग्गामा फूल खेती गरेका छौँ’, उनले भने, ‘रु एक लाख ५० हजार आम्दानी हुने अनुमान छ ।’ विद्यालय परिसर पनि आकर्षक देखिने र आम्दानी पनि लिन सकिने भएकाले व्यावसायिकरुपमा फूल खेती गरिएको उनले बताए । त्यसबाट प्राप्त रकमको ३५ प्रतिशत विद्यार्थीलाई प्रदान गरिने छ भने बाँकी रकम विद्यार्थी कल्याण कोषमा राखिने छ । विद्यालयले पहिलो पटक फूल खेती गरेको हो । आगामी वर्षदेखि फूल खेती विस्तार गरिने संयोजक अधिकारीको भनाइ छ । दसैँ तिहार बिदाका कारण रेखदेख गर्न कामदार राखेको उनले बताए । विद्यालयले विद्यार्थीलाई दैनिक दुई घण्टा उपार्जनको काममा अनिवार्य काम गर्नुपर्ने विद्यालयले नियम बनाएको छ । त्यसरी काम गरेबापत छात्राबासमा बस्ने विद्यार्थीका लागि खाने र बस्ने निःशुल्क व्यवस्था गरिएको संयोजक अधिकारीले बताए । ‘उत्पादन गरेको फूल बिक्रीको टुङ्गो लागिसकेको छ’, उनले भने । विद्यालयमा पाँच वर्षदेखि पशु विज्ञान विषयमा पठनपाठन गरिँदै आएको छ । विगत दुई वर्षदेखि ‘पढ्दै कमाउँदै’ कार्यक्रमसमेत लागू गरिएको छ । कक्षा ६ देखि १२ सम्मका विद्यार्थीलाई यसमा संलग्न गरिएको छ । विद्यालयले सुरु गरेको तरकारी खेतीदेखि धान खेती, कुखुरा र बाख्रापालनसँगै अहिले विद्यालयले दूध उत्पादन गर्ने गरी पशु विज्ञान प्रयोगशालाका लागि भवनसमेत निर्माण गरिसकेको छ । विद्यालयले १७ रोपनी जग्गामा खेती गर्दै आएको छ । विद्यालयका प्रधानाध्यापक प्रदीप पोख्रेलले ‘पढ्दै कमाउँदै’ कार्यक्रमबाट विद्यालय र विद्यार्थीलाई सिर्जनशील बन्न मद्दत पुगेको बताए । रासस
सदियौंदेखि पीडा सहँदै आएको एउटा सहर
लण्डन। यरूशलेमका प्यालेस्टिनी इतिहासकार आरिफ अल-आरिफले सन् १९४३ मा प्रकाशित एउटा पुस्तकमा गाजा सहरबारे उल्लेख गरेका छन्। यस पुस्तकमा उनले अरबी, अङ्ग्रेजी, फ्रेन्च र टर्की साहित्यमा यस तटीय सहरको बारेमा लेखिएका कुराहरूको सारांश सुरक्षित राखेका थिए । सन् १९०७ मा अमेरिकी रब्बी मार्टिन मेयरद्वारा गाजाबारे लेखिएको पुस्तकमा अमेरिकी प्राचिनविद् रिचर्ड गोथिलले यो ‘इतिहासको अध्ययनमा रुचि राख्नेहरूका लागि एउटा रोमाञ्चक शहर’ थियो भनेर लेखेका छन् । यसको रणनीतिक महत्वको व्याख्या गर्दै गोथिलले लेखेका छन्, ‘गाजा दक्षिणी अरब र सुदूर पूर्वबाट भूमध्य सागरमा सामान ढुवानी गर्ने क्याराभानहरूको मिलन स्थल भएको छ । यो सहर सिरिया, एशिया माइनर (टर्की) र युरोपमा सामान ढुवानी गर्ने केन्द्र पनि थियो । यो सहर प्यालेस्टाइन र इजिप्टबीचको कडी हो ।’ चाखलाग्दो कुरा के छ भने १३ औं शताब्दीका लेखक तथा यात्री याकुत अल-हमामीको विश्वकोश ‘किताब मुजाम अल-बुलदान’ (डिक्सनरी अफ कन्ट्रीज)मा गाजा भनिने यस क्षेत्रका तीन वटा सहरको उल्लेख गरिएको छ । यसको पहिलो नाम जजिरा अल अरब थियो । प्रसिद्ध अरबी कवि अल-अखतल अल-ताग्लिबीले पनि यस सहरको बारेमा एक कविता लेखेका छन् । अल-हमावीले यसको अर्को नाम ‘इफ्रिकिया’ दिन्छ, जुन ट्युनिसियाको पुरानो नाम पनि हो । अल–हमावीका अनुसार यो र कायरोबीच तीन दिनको यात्रा गर्नुपर्ने छ । अल-हमावीले गाजालाई इजिप्टको दिशामा लेभान्टको सबैभन्दा टाढाको भागको सहरको रूपमा वर्णन गरेका छन् । यो सहर अश्केलोनको पश्चिममा प्यालेस्टाइनी इलाकामा अवस्थित छ । प्राचीन कालदेखि नै अरब जगतले यसलाई गाजा भन्दै आएको छ । इस्लामी युगमा पैगम्बर मोहम्मदका हजुरबुवा ‘हाशिम बिन अब्द मनाफ’ को समयमा यसलाई ‘हाशेम का गाजा’ भनिन्थ्यो । त्यहीँ उनको मृत्यु भएको थियो । प्रसिद्ध इस्लामी विद्वान र लेखक इमाम अल-शफीको जन्म यहीँ भएको थियो । हिब्रूमा यसलाई ‘अजा’ भनिन्छ । किनभने हिब्रूमा यसलाई अरबी अक्षर ‘गेनु (जी) को सट्ट’ ऐनु (ए) वा ‘हम्जा’ लेखिएको छ । अल-आरिफले आफ्नो पुस्तक ‘द हिस्ट्री अफ गाजा’मा लेखेका छन् कि यसलाई केही समुदायले ‘हाजाती’ भनेका थिए भने प्राचीन इजिप्टियनहरूले यसलाई ‘गजातु’ वा ‘गदातु’ भनेका थिए । ग्रीक शब्दकोशमा यो पनि उल्लेख गरिएको छ कि गाजालाई हरेक युगमा फरक(फरक नाम दिइएको थियो । यी नामहरूमा ‘आइनी’, ‘मिनोआ’ र ‘कन्स्टेन्टिया’ समावेश थिए । चौथो शताब्दीमा वर्तमान इजरायलको काइस क्षेत्रमा जन्मेका मसीही धर्मशास्त्री युसेबियसले गाजालाई घमण्ड र शक्तिको अर्थको रूपमा वर्णन गरेका थिए । प्रसिद्ध स्कटल्याण्डका लेगिकोग्राफर सर विलियम स्मिथले पनि सन् १८६३ मा प्रकाशित आफ्नो ‘डिक्सनरी अफ द ओल्ड टेस्टामेन्ट’ मा गाजाको उल्लेख गरेका छन् । सन् १९१० मा प्रकाशित डिक्सनरी अफ द न्यु टेस्टामेन्टका लेखक सोफ्रोनियसले ‘गाजा’ फारसी शब्द हो, जसको अर्थ शाही खजाना हो भनेका थिए । तर, धेरैले यो शब्दको उत्पत्ति ग्रीक भाषाबाट भएको विश्वास गर्छन् । ग्रीक भाषामा यसको अर्थ धन वा खजाना हो । धेरै अर्थमा गाजाको अर्थ फारसी र ग्रीक भाषामा घनिष्ठ सम्बन्ध हो । भनिन्छ, एक इरानी राजाले गाजामा आफ्नो सम्पत्ति लुकाएका थिए । त्यसपछि राजा इरान फर्के । भनिन्छ, यो घटना रोमी कालमा भएको थियो । याकुत अल-हमावीले ‘गाजा’ टायर नाउँ गरेका एक व्यक्तिको पत्नीको नाम भएको पनि उल्लेख गरेका छन् । तिनको नाउँमा, टायरको फोनिसियन सहर निर्माण गरिएको थियो । टायर हाल लेबनानमा रहेको छ । अङ्ग्रेजी पुरातत्त्वविद् सर फ्लिन्डर्स पेट्रीलाई इजिप्ट र यसको वरपरको पुरातत्वका विशेषज्ञ मानिन्छन् । उनले प्राचीन गाजाको स्थापना ख्रीष्टभन्दा तीन हजार वर्ष पहिले ‘हिल अल अजवाल’ नामक पहाडमा भएको बताए । उनका अनुसार त्यस समयमा आक्रमणका कारण यहाँका बासिन्दाले सहर छाडेका थिए । आक्रमणबाट विस्थापित भएका मानिसहरू सहरबाट तीन माइल टाढा गएर नयाँ गाजा सहरको स्थापना गरेका थिए । हालको गाजा पनि सोही स्थानमा छ । यो आक्रमण इजिप्टको हिक्सोस राजवंशको शासनकालमा भएको विश्वास गरिन्छ । हिजोस वंशले ईसापूर्व १६३८ देखि १५३० सम्म १०८ वर्षसम्म इजिप्टमा शासन गरेका थिए । यस अवधिमा यो राजवंशले गाजालाई नियन्त्रण गरेको हुन सक्ने विश्वास गरिन्छ । तर, कोही-कोही यस्ता पनि छन् जसले यो कथालाई अस्वीकार गर्छन् र भन्छन् कि गाजा अझै पनि यसको पुरातन स्थानमा छ, जहाँ यो पहिलो पटक मानिसहरु थिए । यस विचारअनुसार ‘ताल अल-अजौल’ गाजाको व्यापारिक बन्दरगाह थियो । केही मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि प्राचीन गाजा अलेक्जेन्डर द ग्रेटद्वारा नष्ट गरिएको थियो र आधुनिक गाजा दोस्रो स्थानमा बस्यो । यो विषयलाई सर पेट्रीले पनि विश्वास गरेका छन् । अल-आरिफले आफ्नो पुस्तकमा लेखेका छन् कि गाजा सहर मेनिट्स कुलले बसालेको थियो । मेनाइट्सलाई अरब संसारको सबैभन्दा पुरानो बासिन्दा मानिन्छ । यी मानिसहरूले ईसापूर्व १० मा सभ्यताको झण्डा उठाएका थिए । अल-आरिफका अनुसार गाजा सहरलाई केन्द्रको रूपमा स्थापित गर्ने श्रेय यिनै मानिसहरूलाई जान्छ । अरबहरूका लागि गाजाको महत्व यस तथ्यको कारण पनि थियो कि यो इजिप्ट र भारतबीचको महत्त्वपूर्ण व्यापारिक सम्बन्ध थियो । लाल सागरमा नेभिगेसनको तुलनामा यो सहर उनीहरूका लागि उत्तम व्यापारिक मार्ग थियो । अरब प्रायद्वीपको दक्षिणमा रहेको यमनबाट यस क्षेत्रमा व्यापार सुरु भएको थियो । कुनै समय अरब विश्व र भारतबीचको व्यापार त्यहाँ फस्टाएको थियो । यमन पछि व्यापारको यो मार्ग उत्तरमा मक्का, मदिना र पेट्रामा गयो र दुई शाखाहरूमा विभाजित भएको मानिन्छ । दोस्रो शाखा तैम, दमास्कस र पाल्मिराको मरुभूमि सडक हुँदै भूमध्य सागरको गाजामा पुगेको थियो । केही इतिहासकारहरूको निष्कर्ष छ कि माया र शिबा साम्राज्यहरू गाजा सहर स्थापना गर्ने पहिलो अरब शासकहरू थिए । अल-आरिफका अनुसार एभिट्स र अनाकिट्स गाजामा बसोबास गर्ने पहिलो दुई व्यक्ति थिए । तिनीहरूलाई प्राचीन प्यालेस्टिनी पनि भनिन्छ र पुरानो नियमका पुस्तकहरूमा सो विषय उल्लेख गरिएको छ । यो पनि विश्वास गरिन्छ कि दक्षिणी जोर्डनको बद्दु जनजाति पैगम्बर इब्राहिमका वंशज डायनामाइट र अदोमीहरू पनि गाजामा बसेका थिए । उत्पत्तिको पुस्तक (हिब्रू बाइबल र ख्रीष्टियनहरूको पुरानो नियमको पहिलो पुस्तक) अनुसार, गाजा संसारको प्राचीन सहरहरू मध्ये एक हो । उत्पत्तिको पुस्तकअनुसार नूहका छोरा हामका सन्तान कनानी सभ्यताले यसलाई बसालेका थिए । तर, अर्को उल्लेखअनुसार कनानीहरूले एमोरी कुलसमूहबाट यो भूमि जितेका थिए । ट्युनिसियामा जन्मेका इतिहासकार इब्न खल्दुनका अनुसार कनानीहरू अरबी थिए, जसले आफ्नो पुर्खालाई अमालेकिया जनजातिसँग जोडेका थिए । तर, कसै-कसैले कनानीहरू वास्तवमा फारसको खाडीबाट आएका हुन् भनी विश्वास पनि गरेको पाइन्छ । इतिहासकारहरूको अनुमानअनुसार तिनीहरू पाँच हजार वर्षअघि यस क्षेत्रमा बस्थे । बेलायती पुरातत्त्वविद् सर पेट्रीका अनुसार सहरको पर्खालको ठूलो भाग जहाँ अवशेषहरू फेला परेका थिए त्यो कनानी युगमा निर्माण गरिएको थियो । त्यहाँका उत्खननकर्ताहरूले कनानीहरूपछि फेरि यति ठूलो आकारका ठूला-ठूला ढुङ्गाहरू भेट्टाएनन् । कनानी सहरका भग्नावशेषहरू गाजा पट्टीको तेल अल(अजुल शहरको दक्षिणी छोरमा पनि फेला परेका थिए, जुन इजिप्टको हिक्सोस राजवंशले कब्जा गरेको देखिन्छ । त्यहाँ मानिसहरुको अन्त्यष्टि गरेका चिहान पनि फेला परेका छन् । यीमध्ये केहीलाई ईसापूर्व ४० को काँस्य युग भनिएको छ । अल-आरिफका अनुसार कनानीहरूले गाजा क्षेत्रमा जैतुनखेती गर्थे । यी मानिसहरूको व्यापार माटोको भाँडाकुँडादेखि खानीसम्म फैलिएको थियो । कनानी सभ्यतालाई वर्णमालाको आविष्कारक मानिन्छ । यहूदीहरूले यी मानिसहरूका धेरै नियमहरू र सिद्धान्तहरू अपनाए भनी बताइएको छ । इतिहासअनुसार गाजामा इजिप्ट, बेबिलोनी, अश्शूरी, ग्रीक, इरानी र रोमी साम्राज्यहरूले शासन गर्दै आएको पाइन्छ । प्यालेस्टाइनी इतिहासकार आरिफ अल-आरिफले गाजाको इतिहासलाई ‘गौरवशाली’ भनेका छन् । गाजाले आफ्नो जीवनकालमा सबै प्रकारका विपत्ति र खतरनाक परिस्थितिहरूको सामना गरेको छ । या त आक्रमणकारीले उनलाई पिटे वा उनी आफैं यहाँबाट उखेलेर फ्याँकिए । यस उदाहरणको कुनै अपवाद छैन । (बीबीसीबाट अनुवादित)
गुटेरेसको नेपाली पदचापका विश्व सन्देश
करिब १४ वर्षअघि ९२०६६ को मङ्सिर १९० मा सगरमाथाको आधार शिविरमा मन्त्रिपरिषद् बैठक बस्यो । त्यसताका नेपालमा जलवायु परिवर्तन के हो र यसले मानवसहित समग्र प्राणीजगत्को स्वास्थ्य र सभ्यतामै के असर गर्छ भन्ने तर्क र बहस सुरु भएका थिए । सुरुसुरुमा जलवायु परिवर्तनले हिमाल र हिमालय बस्तीलाई असर गर्ने दृष्टान्त प्रस्तुत हुँदै थिए । पछि यो राष्ट्रिय एजेण्डा नै बन्यो र यसले समग्रमा प्राणीजगत्को अस्तित्वमाथि नै छिट्टै धावा बोल्ने चर्चा थालिए । त्यसैले पनि हामी हिमालको बस्तीका मानिसले यो सम्भावित खतराको सन्देशलाई विश्वको सबै भूगोलमा पु¥याउनु थियो । यसकारण जलवायु परिवर्तनका यी सङ्कटलाई फरक शैलीबाट विश्वको ध्यान तान्नुपर्ने थियो । यसैको पृष्ठभूमिमा नेपाल सरकारले हिमाल पग्लिएकै ठाउँमा पुगेर बैठक गरेको थियो । विश्वका मिडियाले यो बैठकको समाचारलाई संसारमा फैलाए । हाम्रोजस्तै कार्यशैली अपनाएर मालदिभ्सले पनि समुद्रमुनि मन्त्रिपरिषद्को बैठक गरेको थियो । जसरी नेपालले हिमशृङ्खला पग्लिएर सकिँदैछ भन्ने सन्देश दिन सगरमाथाको फेदमै पुगेर बैठक ग¥यो, त्यस्तै प्रतिकात्मक सन्देश दिन खोजेको थियो समुन्द्रमुनिको बैठकले । यी दुई बैठकको सन्देश थियो–हिमाल पग्लिएको पानी गएर समुद्रमा जम्मा हुन्छ र समुद्री सतह बढ्छ । अनि यता हिमालमा सुक्खापनले असर गर्छ, उता समुद्रको सतह बढेपछि वरपरको बस्ती डुब्छ । कालापत्थर बैठकको केही दिनपछि, सन् २००९ को डिसम्बरमा डेनमार्कको राजधानी कोपेनहेगनमा विश्व जलवायु सम्मेलन आह्वान गरिएको थियो । खासमा सोही सम्मेलनमा विश्वको ध्यान खिच्नका लागि गरिएका थिए यी बैठक । कोपेनहेगन बैठकमा नेपालले जलवायु परविर्तनका कारण नेपाल र पर्वतीय देशमा देखएिको सङ्कटबारे विश्वको ध्यानाकर्षण गराएको पनि थियो । जलवायु परिवर्तनले विश्वमा पार्दै आएको असर न्यूनीकरणका लागि विश्वका अरु पनि केही राष्ट्रले यस्तै फरक शैलीका बैठक तथा कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए । तर दुःखद् कोपेनहेगन सम्मेलनको मुख्य वेबसाइटमा हाम्रो बैठकको सूचना थिएन, मालदिभ्सको थियो । सो सम्मेलनको वेबसाइट खोल्दा मालदिभ्सको बैठकको तस्बिर र सूचना सुरुमै आउँथ्यो तर हाम्रो कालापत्थरको आउँदैनथ्यो । सम्मेलनमा सहभागी प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले यस विषयमा चासो राख्नुभयो र नेपालको राष्ट्रसङ्घीय मिसनका अधिकारीलाई सोध्नुभयो । त्यसबेलाको राष्ट्रसङ्घीय नेपाली मिसनले त्यति चित्तबुझ्दो जवाफ दिन सकेका थिएनन् । सायद उनीहरुले ‘लबिङ’ या पहुँच पु¥याउन सकेका थिएनन् । सम्मेलनमा नेपालले नेपालका हिमाल पग्लिन थालेको र हिमाली बस्ती सङ्कटमा पर्न लागेको तथा मालदिभ्सले हिमशृङ्खला पग्लिन थालेकाले अब मालदिभ्स र यस्तै समुद्री किनारका देशका मानव बस्तीको अस्तित्व पनि सङ्कटमा पर्न सक्ने सम्बोधनका क्रममा जनाएका थिए । यसले विश्वका राष्ट्रप्रमुख तथा सरकार प्रमुखको ध्यान खिचेको पनि थियो । जलवायु परिवर्तनका कारण नेपालजस्ता पीडित राष्ट्रहरुले पाउने क्षतिपूर्तिको प्रचलन नेपालको त्यो पहलले स्थापित गरायो । जुन अहिले पनि निरन्तर त छ तर प्रसस्तै अपुग छ, लाखौँ करोडौँ कोष टाढाका सूर्य भगवानलाई दुई थोपा अघ्र्य चढाएजस्तै । विगतका यी उदाहरणको तुलनामा यतिखेर भने नेपालले एक अभूतपूर्व अवसर प्राप्त गरेको छ । किनभने अबका केही दिनपछि राष्ट्रसङ्घीय विश्व जलवायु सम्मेलन हुँदैछ र त्यसको आयोजक संस्था संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिवले त्यही प्रभावित ठाउँमा आफैँ पुगेर अवस्थाको अध्ययन गर्नुभएको छ । त्यो बैठकयता कति हिमाल पग्लियो र कति सेता हिमचुचुरा कालापत्थरमा परिणत भए भन्ने कुरा अनुसन्धानकै गर्भमा रहे पनि अब भने कालापत्थर बैठक गरेर विश्व सम्मेलनमा प्रतिकात्मक जानकारी दिनुपर्ने अवस्था छैन । राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस त्यहीँ पुग्नुभयो र प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दासँग अन्तक्र्रियासमेत गर्नुभयो । “अहिले त्यही म अहिले यहाँ हिमालयमा छु । जहाँ हिमाल पग्लिरहेका छन् र हिमनदरू रेकर्ड लेभलमा छन् । अन्टार्टिका र ग्रीनल्याण्डमा जस्तै यहाँ पनि जलवायु परिवर्तनको गम्भीर असर देखिइरहेका छन् । हामीले बाढी पहिरो देख्नुपरेको छ । यहाँको समुदाय नाटकीयरूपमा प्रभावित भइरहेको छ । हामीले यसलाई रोक्न जरुरी छ ।” जलवायु परिवर्तनका असरले हिमालय क्षेत्रको पर्यावरण र जनजीवनमा देखिन थालेका असर तथा त्यसको रोकथामका लागि मैले विश्वसमुदायको ध्यानाकर्षण गराउन चाहेको छु । हामीले बढ्दो तापक्रम वृद्धिलाई एक दशमलव पाँच डिग्रीमा सीमित गर्नसक्नुपर्छ । यसबाट हामी पछि हट्न सक्दैनौँ ।” संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले गत सोमबार सोलुखुम्बु जिल्लाको सगरमाथा क्षेत्रको अवलोकन गरेपछि सामाजिक सञ्जालको आफ्नै वालमार्फत दिनुभएको भिडियो सन्देश हो यो । त्यसमा उहाँले जलवायु परिवर्तनको असरका रूपमा पर्यावरण र मानव समुदायमा नाटकीय परिवर्तन देखिन थालेको बताउनुभएको थियो । उहाँले जलवायु परिवर्तन रोकथामका लागि विश्व समुदायलाई आग्रह पनि गर्नुभयो । त्यसअघि सोही दिन गुटेरेसलाई भेटेपछि सोलुखुम्बुको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाका स्थानीयले जलवायु परिवर्तनले के कस्ता समस्या उत्पन्न गरेको छ भन्नेबारेमा जानकारी गराएका थिए । उनीहरुले हिमनदी पग्लिनेक्रम बढेको, जलवायुजन्य हानिनोक्सानी बढेको, पानीका स्रोत र मुल सुक्दै गएका, स्थानीय बालीनालीमा जलवायुको असर परेको, नाङ्गा हिमालमा पानी पर्दा पहिरो जाने समस्या बढेकोजस्ता समस्या अवगत गराएका थिए । यो वास्तविकता देखेका महासचिव गुटेरेसले नेपालको हिमालमा जलवायु परिवर्तनले पारेको असरबारे विश्वको ध्यानाकर्षण गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभएको छ । महासचिव गुटेरेस जलवायु परिवर्तनबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र हिमालमा पुगेका केही हप्तापछि नै जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी विश्व सम्मेलन ९कोप–२८० को आयोजना हुँदैछ । सोही सम्मेलनमा आफूले विश्वको प्रदूषण वृद्धिमा धनी देशको भूमिका रहेको तर खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाजस्ता दुर्गम स्थानका नागरिकको कुनै भूमिका नरहेको तथ्य उठाउने बताउनुभयो । नेपालको सङ्घीय संसद्लाई सम्बोधन गर्दा उहाँले जलवायु परिवर्तनको असर नेपालमा कति परेको छ र आफ्ना कारण विना नै नेपाल कसरी पीडित बन्नुपरेको छ भन्ने कुरा धनी र यसका कारक देशसँग राम्रोसँग उठाउने बताउनभुयो । उहाँको यो भ्रमणले पक्कै पनि नेपालले नखाएको विष अब लाग्दै, लाग्नु हँुदैन र लागि नै हाले पनि विषको मात्रा नगन्य हुनुपर्छ भन्ने वास्तविकता विश्वका धनी दशेको कानमा पर्ने आशा गर्न सकिन्छ । यो हाम्रा लागि शुभ समाचार हो । महासचिव गुटेरेसको भ्रमणले बोकेको अर्को नेपाली सन्देश शान्तिको हो । हामीसँग विश्वमा अन्यत्र कतै वीरलै रहेका शान्तिका सन्देश छन् । जस्तो कि शान्तिका अग्रदूत भगवान् गौतमबुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनीमा राष्ट्रसङ्घीय महासचिव पुग्नु नै नेपालको शान्तिको सन्देश विश्वमा पुग्नु हो । यतिखेर विश्वको झण्डै एक तिहाइ जनसङ्ख्याले बुद्ध दर्शनलाई अँगालेका छन् । त्यसैले हामी नेपाली विश्वको कुनै पनि भूगोलका भन्दा भाग्यमानी हौँ । बुद्धका शान्तिका सन्देश विश्व जति आधुुनिक, विकसित र कथित समृद्ध हुँदै गएको छ त्यति नै सान्दर्भिक हुँदै गएका छन् । शान्तिका नाममा विश्वको कुनै पनि मानिसका दिमागमा सबैभन्दा पहिला आउने बुद्ध हुन र स्थान लुम्बिनी हो । त्यसैले त महासचिव गुटेरेस लुम्बिनी पुगेर विश्वका कुनै पनि युद्धरत मुलुकलाई युद्ध छोडेर शान्तिको बाटोमा लाग्न आग्रह गर्नुभयो । मङ्गलबार बिहान गौतमबुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीको भ्रमण गरेपछि महासचिव गुटेरेसले मायादेवी मन्दिर अगाडिबाट सम्बोधन गर्दै युद्धग्रस्त मुलुकलाई शान्तिको मार्गमा लाग्न आग्रह गर्नुभयो । उहाँले संसारभरि नै शान्ति स्थापनाका लागि लुम्बिनी एक पवित्र उद्यान हो भन्दै लुम्बिनीमा उभिएर विश्वलाई नै शान्तिको सन्देश दिन पाएकोमा आफूलाई अत्यन्त खुसी लागेको बताउनुभयो । उहाँले लुम्बिनीबाट यो आह्वान गरिरहँदा विश्वमा युक्रेन, रसिया, इजरायल, प्लानेस्टाइनसहित विभिन्न मुलुकमा युद्ध जारी छ । तिनका लागि उहाँको यो भ्रमणको सन्देश सान्दर्भिक छ । अर्को हामीसँगको शान्तिको सन्दशे भनेको विश्वका द्वन्द्वग्रस्त देशमा नेपाली सेनाको उपस्थिति र मध्यस्थता हो । सन् १९५५ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सदस्य बनेदेखि नै नेपालले विश्व शान्तिका लागि महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँदै आएको छ । राष्टसङ्घका आह्वानमा द्वन्द्वग्रस्त मुलुकमा नेपाली सैनिक टोली खटिइआएको छ । विश्वका लगभग ४४ मिसनमा एक लाख ४६ हजारभन्दा बढी नेपाली शान्ति सैनिकले भाग लिइसकेका छन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको शान्ति सेनामा योगदान दिने दोस्रो देशका रुपमा रहेको नेपालका अहिले पनि विश्वका करिब १२ मुलुकमा पाँच हजारभन्दा बढी सैन्य तथा प्रहरी कार्यरत छन् । शान्तिसँग जोडिएको नेपालको अर्को पाटो भनेको हामीले हाम्रो हाम्रो द्वन्द्वलाई कसरी आफ्नै मौलिक प्रयासबाट सम्पन्न गर्न सक्यौँ भन्ने पनि हो । संसारले नै अध्ययन गर्नुपर्ने गरी हामीले हाम्रो माटोको सशस्त्र द्वन्द्वको आफैँले व्यवस्थापन ग¥यौँ र शान्ति स्थापनाको नेपाली मोडल स्थापना गरी देखाइदियौँ । विद्रोही पक्षलाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याई संविधानसभाको निर्वाचनमार्फत् सरकारमा पठाएर विद्रोहीपक्षकै संलग्नता र सहमतिबाट उत्कृष्ट समावेशी संविधान निर्माण गरी उनीहरुलाई नै सरकारको नेतृत्वमा पठाएको मोडल विश्वमा अन्यत्र सायदै पाइन्छ होला । जुन वास्तविकतालाई महासचिव गुटेरेसले पनि स्वीकार गर्नुभयो र यसबाट विश्वले सिक्नुपर्ने अभिव्यक्ति पनि दिनुभयो । हामीले आर्जेका यी उपलब्धिहरुलाई बाह्य विश्वमा देखाउन महासचिव गुटेरेसको भ्रमण एउटा सुखद् अवसर र सन्देश दुवै हो । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासचिव संसारका मिडियाले सबैभन्दा बढी पछ्याउने पद हो । संसारका शक्ति राष्ट्रका नेतृत्वको चियो गरेजस्तै मिडियाले समाचारमा महासचिवको पदचाप पनि बढीनै पछ्याउँछन् । त्यस्ता व्यक्तिको नेपाल भ्रमणले देशको कूटनीतिक उचाइ बढाउँछ नै । महासचिव गुटेरेसको यो भ्रमण नेपालका लागि एक महत्वपूर्ण कूटनीतिक लाभ हो । यो कूटनीतिक उपलब्धिभित्रै नेपालले भोगिरहेको जलवायु सङ्कट र नेपालको शान्तिको सन्देश संसारमा फैलाउने अर्को एक अवसर पनि हो । महासचिव गुटेरेसका नेपालको अर्थपूर्ण र महत्वपूर्ण पदचापको सन्देश जलवायु सङ्कट र शान्तिको सन्देश संसारमा पु¥याउनु हो । हाम्रा हिमालको सङ्कटलाई न्याय उहाँका आँखाले देख्दा जति प्रभावकारी अरुबाट कमै हुनसक्छ । त्यतिकै महत्वपूर्ण उहाँले लुम्बिनीबाट विश्वका अशान्त देश र द्वन्द्वहरुलाई शान्तिका लागि गर्नुभएको आह्वान छ । उहाँका पदचापले फैलाएका यी सन्देश विश्वमा कहाँ पुगे र त्यसबाट हामीले कसरी र के लाभ लिने भन्ने विषयलाई हाम्रो कूटनीतिक कौशलताले पछ्याउनुपर्ने खाँचो त छँदैछ । रासस
