६ देशका सेफ नेपालमा, होटेल म्यानेजमेन्ट कलेजहरूको नेटवर्किङमा टेवा
काठमाडौं । विश्वका विभिन्न ६ वटा देशका होटेल म्यानेजमेन्ट कलेजहरूको नेटवर्किङ कार्यक्रम नेपालमा सुरु भएको छ । काठमाडौंको ज्ञानेश्वरमा रहेको इन्टरनेश्नल स्कुल अफ टुरिजम एण्ड होटेल म्यानेजमेन्ट (आईएसटी) कलेजमा कार्यक्रम सुरु भएको हो । प्रत्येक देशका मौलिक खानालाई जगेर्ना र पुनरुत्थान गरी कसरी अरू देशलाई सिकाउने भन्ने उद्देश्यले कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको (आईएसटी) कलेजका संस्थापक अध्यक्ष एवं प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) नरेन्द्र बज्राचार्यले बताए । ‘होटेल म्यानेजमेन्टका विभिन्न विधाहरूमा प्रत्येक वर्ष नयाँ–नयाँ विषयको विकास भइरहेको हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘एकले अर्काको देशको मौलिक खाना के हो, त्यो कसरी बनाउने भन्ने थाहा हुन्छ, यसो हुँदा ती देशका विद्यार्थीले पनि यो बारे थाहा पाउँछन्, जुन राम्रो कुरा हो ।’ अस्ट्रियाको अस्ट्रियन डेवलपमेन्ट एजेन्सी र आईटीएच को साझेदारीमा सुरू भएको कार्यक्रममा घाना, युगाण्डा, भुटान, श्रीलंका, अस्ट्रिया, इन्डोनेसिया र नेपालका होटेल म्यानजमेन्टका सेफहरू सहभागी छन् । होटेल म्यानेजमेन्ट पढाइ हुने नेपाल लगायत सात वटा देशको नेटवर्किङ । यो नेटवर्कले प्रत्येक वर्ष फरक–फरक देशमा कार्यक्रम गर्ने गर्छ । यसको पहिलो कार्यक्रम अस्ट्रियामा भएको थियो । अहिले दोस्रो कार्यक्रम नेपालमा भइरहेको छ । एक सातासम्म सञ्चालन हुने यो कार्यक्रममा आ–आफ्नो कलेजको पढाइ, सिकाइका विषयमा पनि छलफल गरिने बताइएको छ । अब तेस्रो नेटवर्किङ कार्यक्रम इन्डोनेसियाको बालीमा आययोजना गर्ने तयारी छ ।
चीनद्वारा सन् २०२४ मा करिब पाँच प्रतिशत आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य
चीन । चीनले सन् २०२४ मा करिब पाँच प्रतिशतको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य राखेको मङ्गलबार राष्ट्रिय विधायिकामा छलफलका लागि पेस गरिएको सरकारी कार्यप्रतिवेदनले जनाएको छ । प्रतिवेदनअनुसार यस वर्ष सहरी क्षेत्रमा एक करोड २० लाखभन्दा बढी रोजगारी सिर्जना हुने र सर्वेक्षण गरिएको सहरी बेरोजगारी दर करिब पाँच दशमलव पाँच प्रतिशत हुने अनुमान गरिएको छ । कूल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) सँगको घाटाको अनुपात तीन प्रतिशत कायम गर्ने र सन् २०२३ को बजेटबाट सरकारी घाटा एक खर्ब ८० अर्ब युआनले बढ्ने गरी सक्रिय वित्तीय नीति र विवेकपूर्ण मौद्रिक नीतिलाई निरन्तरता दिइने पनि प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । चीनमा यस वर्ष स्थानीय सरकारहरूका लागि ३९ खर्ब युआनको विशेष प्रयोजनका ऋणपत्र जारी गरिने छ । यो गत वर्षभन्दा एक सय अर्ब युआन बढी हो । रासस
अर्थ र गृह मन्त्रालयमा पनि माओवादीकै दाबी
काठमाडौं । नेकपा (माओवादी केन्द्र)ले गृह र अर्थ मन्त्रालयमा पनि दाबी गरेको छ । मंगलबार बालुवाटारमा बसेको सत्ता गठबन्धनको बैठकमा माओवादीले अर्थ र गृह आफ्नै पार्टीले पाउनुपर्ने दाबी गरेको हो । माओवादी केन्द्रका वरिष्ठ उपाध्यक्ष नारायणकाजी श्रेष्ठले गृह मन्त्रालयमा दाबी गरेका छन् भने वर्षमान पुनले अर्थ मन्त्रालयमा दाबी गरेका छन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले पनि गृहमन्त्रालयमै दाबी गरेको बुझिएको छ । नेकपा एमालेले पनि गहृ र अर्थ मन्त्रालयमध्ये एउटा मन्त्रालय पाउनु पर्ने दाबी गर्दै आएको छ ।
टोफिचू इक्लियर नेपाली बजारमा
काठमाडौं । सूर्य नेपाल प्रालिले आफ्नो कन्फेक्सनरी ब्राण्ड टोफिचू अन्तर्गत नयाँ क्यान्डी इक्ल्येर नेपाली बजारमा सार्वजनिक गरेको छ । ‘प्युर चकलेटी जोए’को उद्घोषसहित प्रवर्द्धन गरिएको यो उत्पादन बाहिरी तहमा ‘मिल्क चकलेट’ हुनुका साथै भित्री तहमा चकलेट भरी बनाइएको छ । सुनौलो रंगको आकर्षक ट्वीस्ट र्यापमा प्याक गरिएको ‘टोफिचू इक्ल्येर’ बजारमा उपलब्ध अरु चकलेट स्वादका कन्फेक्सनरी उत्पादनहरू भन्दा स्वादिलो, आकर्षक र प्रिमियम रहेको कम्पनीको दाबी छ । कुनै विशेष अवसर अथवा कुनै पनि समय यो क्यान्डीको स्वाद लिई ‘इक्लेयर’को बेग्लै आनन्द लिन सकिने कम्पनीद्वारा जारी प्रेश विज्ञप्तीमा उल्लेख गरिएको छ । पाँच रुपैयाँमा दुईवटा उपलब्ध हुने इक्लेयर नेपालभरका खुद्रा पसलमा उपलब्ध हुनेछ । इक्लेयरको साथै टोफिचू अन्न्तर्गत विभिन्न ब्रान्डहरू ‘तड्का कच्चा म्याङ्गो’, ‘तड्का लिच्ची’ र ‘डुवोज’ पनि बजारमा उपलब्ध छ ।
एनआईसी एशिया क्यापिटल आठौं वर्षमा, ७ वटा सेवामा बम्पर अफरको योजना
काठमाडौं । एनआईसी एशिया क्यापिटल स्थापनाको सातौं वर्ष पूरा गरेर आठौं वर्षमा प्रवेश गरेको छ । यस अवसरमा क्यापिटलले विभिन्न सेवामा विशेष छुट तथा अफर योजना सार्वजनिक गरेको छ । क्यापिटल स्थापना भएको छोटो अवधिमै एक सक्षम, प्रगतिशील र गतिशील संस्थाको छवि बनाई सर्वसाधारणहरुको माझमा पहिलो रोजाइको क्यापिटल बन्न सफल भएको हो । आधुनिक प्रविधिको अनुशरण गरी सर्वसुलभ रुपमा मर्चेण्ट बैंकिङ सेवा उपलब्ध गराई यस क्षेत्रमा नेपालको एक नेतृत्वदायी मर्चेण्ट बैंकिङ कम्पनीको भुमिका निभाउन सक्षम भई समग्र व्यवसाय उत्साह जनक रुपमा विस्तार गर्न सफल भएको कम्पनीको दाबी छ । क्यापिटल संचालनमा आएको छोटो अवधिमा नै आफ्नो सेयरधनीलाई १८७.४८ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्न सफल भएको छ । क्यापिटलले सातौं वर्ष पुरा गर्दै गर्दा निक्षेप सदस्य सेवा अन्तर्गत ७ लाख २६ हजार भन्दा बढी डिम्याट खाता खोल्न सफल भएको छ । सामूहिक लगानी कोष सेवा अन्तर्गत एउटा खुलामुखी र ५ वटा बन्दमुखी योजना मार्फत ५।६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रकम परिचालन गरिरहेको छ भने पोर्टफोलियो व्यवस्थापन सेवा अन्तर्गत ६ सय ७५ जना भन्दा बढी ग्राहकहरुबाट २ अर्ब रुपैयाँ भन्दा बढीको रकम व्यवस्थापन गर्न सफल भएको छ । क्यापिटलले मर्चेण्ट बैंकिङ सेवा अन्तर्गत समेत छोटो अवधिमा नै २२ वटा कम्पनीको सेयर रजिष्ट्रार सम्बन्धी सेवा प्रदान गर्दै आईरहेको छ भने निष्काशन तथा बिक्री प्रबन्ध सेवा अन्तर्गत हालसम्म १६ वटा कम्पनीको प्राथमिक सेयर निष्काशन, २ वटा बैंकको डिबेन्चर निष्काशन, ४ वटा कम्पनीको हकप्रद सेयर निष्काशन र ३० वटा भन्दा बढी कम्पनीको संस्थापक समूहको सेयर बोलकबोल मार्फत बिक्री गर्ने कार्य सम्पन्न गरिसकेको छ । क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा क्यापिटलबाट प्रदान गरिरहेको ७ वटा प्रमुख सेवाहरुमा ‘सातौं वार्षिक उत्सवः सातै दिन, सातै हप्ता, सातै सेवामा सातै अफर’ योजना सार्वजनिक गरेको छ । उक्त योजनाहरु फागुन २२ गतेदेखि मिति २०८१ बैशाख ११ गतेसम्म मात्र संचालनमा रहनेछन् । अफरहरु (१) लगानी व्यवस्थापन सेवा अन्तर्गत : लगानी व्यवस्थापन सेवा अन्तर्गत ग्राहकहरुलाई न्यून लागतमा उच्च कोटिको सेवा प्रदान गर्ने मुख्य उद्देश्यका साथ क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा वार्षिक लगानी व्यवस्थापन शुल्क मात्र ७ रुपैयाँ लिई एक वर्षको लागि लगानी व्यवस्थापन सेवा उपलब्ध गराउने योजना सार्वजनिक गरेको छ । उक्त योजना मिति २०८१ बैशाख ११ गतेसम्म मात्र संचालनमा रहनेछन् । (२) एनआईसी एशिया म्युचुअल फण्ड सेवा अन्तर्गत : एन आई सी एशिया बैंक म्युचुअल फण्ड अन्तर्गत संचालित पहिलो खुलामुखी योजना “एनआईसी एशिया डाइनामिक डेप्ट फण्ड”को एसआएपिमा आज फाल्गुन २२ देखि मिति २०८१ बैशाख ११ गतेसम्म सहभागि हुने इकाईधनीहरु मध्ये ७ जना इकाईधनीहरुले रु ५०० बराबरको क्यापिटलको तर्फबाट एसआईपि रजिष्ट्रर गरी पहिलो किस्ता भुक्तानी गरेका इकाईधनीलाई एसआईपि बास्टरको सुविधा उपलब्ध गराईनेछ । (३) संस्थागत परामर्श सेवा अन्तर्गत: एनआईसी एशिया क्यापिटलले संस्थागत परामर्श सेवा अन्तर्गत आइडिया टु आइपिओ सेवा संचालन गरिरहेको छ । क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा फाल्गुण २२ गतेदेखि २०८१ बैशाख ११ गतेसम्म आवद्ध हुने पहिलो ७ वटा कम्पनीहरुलाई मात्र रु।७र मा आइडिया टु आइपिओ सेवा अन्तर्गत आइपिओ जारी गर्ने तह सम्म पुर्याउनको लागि आवश्यक परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने । (४) डिम्याट खाता सेवा: हाल क्यापिटलले “एक नेपाली, एक डिम्याट खाता” अभियान अन्तर्गत ग्राहकहरुलाई विभिन्न छुट सहित उत्कृष्ट सेवाहरु प्रदान गर्दै आइरहेको छ । क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा आजको एक हप्ताको लागि मात्र ७ सय रुपैयाँमा लाइफ टाइम डिम्याट रिनुअल योजना सार्वजनिक गरेको छ । (५) मेरो सेयर सेवा: हाल क्यापिटलले मेरो सेयर खाता सुविधा अनलाई मध्यमबाट सहज र सर्वसुलभ तरिकावाट उपलब्ध गराउदै आइरहेको छ । क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा आजको मितिले एक हप्तासम्मको लागि मात्र “७०० रूपैयाँमा लाइफ टाइम मेरो सेयर रिनुअल योजना सार्वजनिक गरेको छ । (६) नि:शुल्क डिम्याट खाता सेवा : क्यापिटलको सातौं वार्षिक उत्सवको अवसरमा एन आई सी एशिया क्यापिटल तथा क्यापिटलको शाखा कार्यालयहरु र अनलाइन मार्फत मिति २०८१ आषाढ मसान्तसम्म नि:शुल्क डिम्याट खाता खोलिदिने । (७) सेयर रजिष्ट्रार सेवा अन्तर्गत: हाल क्यापिटलले धितोपत्रको दोश्रो बजारमा सूचिकृत नभएका पब्लिक कम्पनी तथा प्राईभेट कम्पनीहरुलाई समेत सेयर रजिष्ट्रार सम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराइरहेको छ । क्यापिटलको सातौंं वार्षिक उत्सवको अवसरमा क्यापिटलले मात्र ७ सय रुपैयाँमा पहिलो एउटा कम्पनीलाई ओटिसि मार्केट मा सूचिकरण गरिदिने छ । यस एनआईसी एशिया क्यापिटलले आफ्नो सातौं वर्ष पुरा गरेको अवसरमा क्यापिटलबाट लगानी व्यवस्थापन पिएमएस सेवा लिइरहेका सेवाग्राहीहरु, हितग्राही खाता खोली कारोवार गर्ने खाताहरु, सामूहिक लगानी योजनामा लगानी गरेकाे इकाईधनीहरु, सेयर रजिष्ट्रार सेवामा आवद्ध कम्पनीहरु तथा नियमक निकायहरु लगायत सम्पूर्णमा कम्पनी आभार व्यक्त गर्दछ ।
नेपाली बजारमा भित्रियो आइसर इन्जिन आयल
काठमाडौं । नेपालका लागि आइसर कमर्सियल भेइकल्सको आधिकारिक वितरक बतास एमएडब्लु कमार्सियल भेइकल प्रालिले नेपाली बजारमा आइसर इन्जिन आलय भित्र्याएको छ । टंगालस्थित बतास एमएडब्लु प्रालिको मुख्य कार्यालयमा आयोजित एक समारोहमा कम्पनीका प्रमुख प्रबन्ध निर्देशक शान्तराज बतासले आइसरको इन्जिन आयल भित्र्याएको जानकारी दिए । सो कार्यक्रममा बतासले आइसर इन्जिन आयल र स्पेयर पार्ट्स सहित व्यवसायीका लागि कम्प्लिट सोलुसन उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ नेपालमा बजार विस्तार गरेको बताए । सबै व्यवसायीका साथमा रहेर गुणस्तरीय इन्जिन आयल र स्पेयर पार्ट्स समेत उपलब्ध गराउन बतास एमएडब्लु प्रतिबद्ध रहेको उनले बताए । गुणस्तरीय ल्युब प्रयोग गरि आफ्नो गाडीको कार्य क्षमता बढाउनुको साथै वारेन्टी कभरेज कायम राख्दै र पुनर्विक्रय मूल्यको संरक्षण गर्दै आफ्नो सवारी साधनको अधिकतम कार्यसम्पादन, दीर्घायु र दक्षता सुनिश्चित गर्न ग्राहकहरूका लागि आइसर उत्पादकहरूले सिफारिस गरेका वास्तविक लुब्रिकेन्टहरू प्रयोग गर्नु बुद्धिमानी विकल्प भएको बताउदै प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपक कुमार अग्रवालले गुणस्तरीय इन्जिन आयल प्रयोग गर्न पाउनु ग्राहकको अधिकार भएको बताए । आइसर कम्पनीद्वारा उत्पादित इन्जिन आयल, ट्रान्समिसन आयल, इन्डष्ट्रियल आयल आदि नेपाली बजारमा उपलब्ध हुनेछन् । आइसर ल्युब फोर ह्विलर, कमर्सियल, हेभी इक्विपमेन्ट आदि सबै सवारी साधनमा प्रयोग गर्न सकिने जनाइएको छ । भल्वो र आइसरको संयुक्त परियोजनामा विविध मूल्य र प्रयोजनका लागि नवीन प्रविधिका उत्पादनहरू उत्पादन गर्दै आएका कारण नेपालसहित विश्वबजारमा आइसर ग्राहकको पहिलो रोजाई बन्दै आइरहेको कम्पनीको भनाइ छ । विगत ४० वर्षदेखि नेपालको व्यवसायिक सवारीको क्षेत्रमा अत्यधिक लोकप्रिय ब्रान्ड दावी गरिएको आइसर बतास एमएडब्लुले आधिकारिक रूपमा बिक्री वितरण गर्दै आइरहेको छ ।
अभिशाप बन्दै तयारी खाना : बच्चालाई सानैदेखि मोटोपन र क्यान्सर गराउन सक्ने
काठमाडौं । दश वर्षपहिले नै पत्रिकाहरुमा स्वास्थ्यका बारेमा एउटा महत्वपूर्ण समाचार छापियो । ‘बजारी खानेकुरा स्वास्थ्यलाई घातक’ भनेर यस्ता खानेकुराले मोटोपन बढाउने र क्यान्सर गराउन सक्ने भनेर समाचार दिइएको थियो । क्यान्सर रोगका बारेमा लामो समय काम गर्दै आएका डाक्टरहरुले यो विषयमा बोलेका थिए तर विभिन्न सञ्चारमाध्यमले यो समाचार त्यति महत्वका साथ प्रचारप्रसार गरेनन् । यस्ता तयारी बजारका खानेकुरामा विभिन्न किसिमका चाउचाउ, पिज्जा, बर्गरजस्ता आकर्षक देखिने खानेकुराहरु पर्छन् । जतिबेला पत्रिकामा यो खबर निस्किएको थियो, त्यस समाचारको फेटोकपी नक्साल नजिकैको एकजना चौधरी भाइको पसलमा कसैले छाडेको रहेछ । त्यही बेलामा ती चौधरी भाइको सानो नानीलाई उनकी आमाले स्कूल जाने बेलामा स्कूलको टिफिनमा ‘खानेकुरा बनाउन भ्याएन, यही नै लैजाउ’ भनेर एक चाउचाउ हालिरहेकी ती महिलालाई त्यो फोटोकपी एकप्रति दिइयो । उनले कनिकुथी गरेर पढिन् र ‘क्यान्सर’ शब्द पढेपछि त उनी छोरालाई हेर्न थालिन् । अनुहार अँध्यारो भयो तर छोराबाट उनको खाजा चाउचाउ लिन सकिनन् । ‘आजलाई भयो, अब के गरुँ त मान्दैन,’ उनले भनिन् । घरपरिवारका मानिसले प्रायः आजको भोलि नै कुनै समस्या नहुने भएकाले यसरी खाना खाँदैमा केही खराबी हुँदैन भन्ने ठान्छन् तर जसरी चुरोट र रक्सीले आजको भोलि नै नराम्रो प्रभाव पार्दैन, त्यसैगरी यसरी खाइने पिज्जा, बर्गर, चाउचाउले पनि एकै दिनमा नराम्रो प्रभाव पार्दैन । चुरोट र रक्सी चाहिँ बच्चाले माग्यो वा झगडा गर्यो भनेर कुनै पनि आमाबाबुले बालबालिकालाई दिँदैन भने यसरी तयारी खानेकुरा मात्रै दिने किन होला रु भन्ने प्रसङ्ग उठ्छ नै । यस विषयमा झण्डै २५ वर्षअघि रजनी जोशीले आफ्नो स्नातकोत्तरको शोधपत्रमा यस्तै विषयमा अध्ययन गरेकी थिइन् । प्रायः महिलाले यो स्वास्थ्यकर हुन्छ भनेर विज्ञापन आउँछ त्यसैले राम्रो होला भनेर दिएको वा समय नभएकाले किनेर प्याकेटमा दिएपछि भइहाल्ने भनेर वा बच्चालाई एकदम मनपर्छ र बच्चाले खान्छु भनेर, झगडा गर्छ, अरूले खाएको देखेपछि उसलाई खान मन लाग्छ अनि कसरी नदिने ? आदिजस्ता उत्तर आएका थिए । अहिले पनि आमाबाबुलाई सोध्यो भने त्यसैगरी उत्तर आउँछ होला र अहिले त्यसमा सित्तैमा उपहार पाइने भनेर जोडिएपछि बालबालिकाहरु झन् होमिएर किन्छन् र उनीहरुको खाजा, खाना सबै त्यही बन्छ । यस्ता खानेकुराहरुले मोटोपन र क्यान्सर दुईवटै असर गर्छन् र मोटोपन फेरि आफैँमा अनेकथरिका समस्या सृजना गर्न सक्छ । सानो उमेरको माटोपन भएकाहरुको पछि मुटुको रोग, चिनी रोग आदिजस्ता समस्या त हुन्छन् नै । मोटोपन कारणले गर्दा पछि ढाड र घुँडा दुख्ने समस्या आउँछ । यसका साथै यस्ता तयारी चाउचाउहरुको खानाका कारणले हरियो तरकारी, भात, रोटी, दालजस्ता पोषणयुक्त खानेकुरा खान त्यति मन लाग्दैन । अनि त्यसपछि विभिन्न किसिमका भिटामिनहरुको कमी हुन जान्छ । यस्ता तयारी खानेकुराहरुको विषयमा र त्यसले पर्ने नकारात्मक असरहरुका बारेमा बालरोग विशेषज्ञहरुले लेख्दै आउनुभएको छ । टेलिभिजन, रेडियोहरुमा जसरी पैसा तिरेर यस्ता खानेकुराहरुका बारेमा विज्ञापन आउँछ, त्यसैगरी स्वास्थ्यका खानेकुराका बारेमा कतै विज्ञापन आउँदैन । नेपालका डाक्टरहरुले मात्र होइन, विश्वभरिका डाक्टरहरुले बच्चाहरुले खाने तयारी खानेकुराको विज्ञापन र त्यसको विरोधमा बोलिरहेका छन् । तयारी खानेकुरामा रहेको नुन, बोसो, चिनी आदिले बच्चाहरुलाई सानैदेखि अस्वस्थ्यकर खानेकुरा र क्यान्सरका लागि जग बस्छ भनेर लेखेका छन् । अष्ट्रेलियाको क्यान्सर परिषद्का एकजना सदस्य डा टेरी स्लेमिनले भनेका छन्, ‘विभिन्न किसिमका विज्ञापनहरुमा बालबालिका प्रयोग गरेपछि बालबालिकाले त्यस्ता खानेकुरा चाहन्छन् । बच्चाहरुलाई यस्तो बानी परेपछि उनीहरुको जीवन नै आवश्यक हुन्छ । अष्ट्रेलियाको क्यान्सर परिषद्ले त्यहाँको सरकारलाई यसरी विभिन्न किसिमका प्याकेटका तयारी खानेकुराको विज्ञापनमा जथाभावी बालबालिकालाई प्रयोग नगर्नका लागि नियम बनाउन आग्रह गर्नेछ ता कि यस्ता खानेकुराहरुको प्रयोगले भविष्यमा हुने क्यान्सर बच्चालाई नलागोस् ।’ यसरी तयारी खानेकुराहरुले बालबालिका र वयस्कलाई पनि क्यान्सरको खतरा निम्त्याउँछ । यसरी तयारी र प्याकेटमा राखेका खानेकुराहरुले महिलाको शरीरका चिनीको मात्र बढाउँछ । तौल बढाउँछ र स्तन क्यान्सर, पाठेघर क्यान्सर र मूत्रनलीको क्यान्सरको सम्भावना बढाउँछ । त्यस्ता तयारी खानेकुराहरुमा मैदा, बोसो र रासायनिक पदार्थ मिसिएको हुनाले यस्ता समस्या देखिन्छन् । ६५ हजार महिलामा १३ वर्षसम्म गरिएको अध्ययनअनुसार दुई हजार चार सय ७८ जना महिलाको महिनावारी रोकिएपछि पनि यस्ता खानेकुराहरुको प्रयोगले स्तनको क्यान्सरको खतरा बढाउन सक्छ । एक लाख ८८ हजार रजोनिवृत्ति भएका महिलालाई सोधिएको प्रश्नमा उनीहरुले कस्तो किसिमको खाना खान्छन् रु के ख्वाइन्छ भनेर अध्ययन गरिएको थिया । तीमध्ये जो महिलाले यसरी तयारी प्याकेटका खानेकुराहरु खाएको कुरा बताए । उनीहरुमध्ये ३५ हजारलाई स्तन क्यान्सर भएको देखियो । ‘यी अध्ययनले खानेकुरामा बढी चिल्लो पदार्थ स्तन क्यान्सरसँग सम्बन्ध रहेको देखाइएको छ’ भनेर डा आन्ना तेहीबाउट (ब्रिटेनले) लेखेकी छिन् । बालबालिकालाई यस्तो खाना खान हुँदैन भनेर स्कूलमा शिक्षकले वा घरमा आमाबाबुले भन्दैनन् । कतिपयलाई त यस्ता खानेकुराहरुको खाए नराम्रो के हुन्छ र भन्ने धारणा हुन्छ । त्यही आमाबाबुले चुरोट खाने बालबालिका गाली गर्छन्, सम्झाउँछन् तर तयारी खानेकुरा, प्याकेटका चाउचाउ, विभिन्न किसिमका चिजबल्स र आदि खान उल्टै पैसा दिन्छन् । आमाबाबुलाई पनि यस्ता खानेकुराले पछि जीवनभरको रोग निम्ताउँछ भन्ने थाहा हुँदैन । ‘बालबलिकालाई हात धोएर खान खाउ नत्र बिरामी भइन्छ’ भन्ने आमबाबुले ‘प्याकेटका खानेकुरा नखाउ, बिरामी भइन्छ भन्दैनन्’ किनभने उनीहरुलाई यसको बारेमा कसैले पनि जानकारी दिएको छैन । क्यान्सर त एउटा समस्या भयो, त्यसैगरी हड्डीहरु कमजोर हुनु, मुटुका अरू रोगहरु हुनु पनि खानेकुरासँग जोडिएका छन् । सानोको जग नै गलत बसेपछि, शरीर सानैदेखि कमजोर हुन्छ र ठूलो भएपछि अनेक थरिका रोगहरु हुन थाल्छन् । यदि साना साना नानीहरुलाई उनीहरुले बुझ्ने भाषामा यस्ता खानेकुराहरुले विगार गर्छन् भनेर बुझाइयो र छलफल गरियो भने समस्या केही हुँदैनन् । अमेरिकामा ३० प्रतिशत बच्चाहरु र ६० प्रतिशत बयस्कहरुमा मोटोपन रहेको पाइन्छ । यसको मुख्य कारण नै प्याकेटका खानेकुराहरु हुन् र यसले गर्दा प्रतिवर्ष १७१ विलियन डलर सरकारले खर्च गर्नुपर्छ । प्याकेटमा राखेका खानेकुराहरुको स्वाद बढाउने कुरा नै विभिन्न किसिमका रासायनिक पदार्थ र चिल्लो पदार्थ हुन् । यिनले खानेकुरा प्याकमा राखेपछि लामो समय बिग्रन दिँदैन । त्यसैले प्याकेटमा भएका खानेकुरा सधैँ ताजा जस्तै त देखिन्छन् तर वास्तवमा यी हानिकारक नै हुन्छन् । मलेसियामा उपभोक्ता सङ्घ आफैँले एक अध्ययन गरेर बताएको छ । सङ्घले २००८ मा अप्रिल देखि जुनमा नेपाल, फिजी, सिङ्गापुर, भारत, चाइना, थाइल्यान्ड र इन्डोनेसियामा एक अध्ययन गरेको थियो । यस्ता खानेकुराहरुको प्रयोगले हाम्रा बालबालिक मानौँ बमको अदृश्य गोलामा बसिरहेका छन् । यस्ता विज्ञापनहरु विभिन्न स्कूलमा गएर खिचिन्छ, बालबालिकालाई लोभ्याइएका र फेरि उनीहरुलाई नै यस्ता प्याकेटका खानेकुरा खान दिएर बालबालिकाको पढाइस्तर कमजोर देखियो । तयारी खानाले बालबालिकाको शारीरिक र मानसिक दुवै रुपमा कमजोर बनाउने हुँदा यसतर्फ सबैको ध्यान जानु आवश्यक छ । बालबालिकाले तयारी खाना खाँदा उनीहरुलाई रोग हुने कारणले यस्तो बानीका लागि विभिन्न किसिमका विज्ञापनले प्रेरित गर्ने र बालबािलकाले खाएको देखेर विज्ञापनको नक्कल गर्ने हुनाले अष्ट्रेलियाको चिकित्सक सङ्घले यसरी खानेकुराको विज्ञापन गर्न नै प्रतिबन्ध लगाउन माग गरेको छ । यसरी अन्य देशका डाक्टरहरुले बालबालिकाको स्वास्थ्यका लागि आवाज उठाइरहेका बेलामा नेपाली चिकित्सकहरु र स्वास्थ्यकर्मीले पनि आवाज उठाउनुपर्ने देखिन्छ । केही दिनअघि काठमाडौँमा माइक्रोबसमा चढेको बेलामा १२ कक्षामा अध्ययरत दुई किशोरीले दुईवटा चाउचाउ खाइरहेको देखेर मैले उनीहरुलाई १० वर्षअघि ‘तयारी खानेकुरा घातक’ भनेर लेखिएको समाचारको फोटोकपीको एकप्रति दिएँ । चाउचाउले क्यान्सर पनि हुन्छ भन्ने त थाहा थिएन भन्दै आँखाभरि आँसु गरेर एक किशोरीले खाँदै गरेको चाउचाउको प्याकेट झोलामा राखिन् । माइक्रोमा बसेका अन्य यात्रुले पनि भने यो त खराब कुरा हो तर यस्तो वस्तुको नराम्रो असरका बारेमा बाहिर ल्याउन आवश्यक छ । साँच्ची नै यसका बारेमा धेरै जनालाई जानकारी पनि छैन । जबसम्म यसबारेमा नागरिक स्तरमा सचेतना बढाउन सकिँदैन तबसम्म क्यान्सलगायत रोगहरुको सङ्क्रमण झन् बढ्दै जाने निश्चित छ । रासस (लेखक जनस्वास्थ्यविद् हुन्)
आफ्नै समस्याले निःसन्तानपन विज्ञ बनेकी स्वस्ति, जीवन साथी पनि चिकित्सक
काठमाडौं । कोखको सोख सबै आमाबुबामा हुन्छ । जब कोख खाली हुन्छ नि त्यसपछि मात्रै थाहा हुन्छ ‘पीडा’ । परिपक्व उमेर भइसक्दा पनि जब छोराछोरी जन्मिदैनन् नि तब समाजले प्रहार गर्ने असह्य वाणहरूको दुखाइ भोग्नेहरूलाई मात्रै थाहा हुन्छ । त्यो प्रहारको पीडा डा. स्वस्ति शर्माले पनि नराम्रोसँग भोगेकी छन् । भनिन्छ नि, ‘हरेक कहाली लाग्दो रातपछि एउटा सुन्दर बिहानीको उदय हुन्छ ।’ हो, त्यो कहाली लाग्दो रातको भोगाइ डा. स्वतिले पनि भोगेकी छन् । तर, अहिले उनी रातपछिको सुन्दर बिहानीको स्वाद लिँदैछिन् । मान्छेको स्वास्थ्य न हो, हरेक उतार-चढाव र आरोह-अवरोहहरू भोग्नुपर्छ । हुन त हामी सोच्छौं, हाम्रो उपचार गर्ने चिकित्सक कहिल्यै बिरामी हुन्नन् होला भनेर । तर, उनीहरूको पनि स्वास्थ्य न हो । समस्या सबैलाई हुन्छ । तर, त्यो समस्याको समाधान कसरी खोज्ने ? समस्याको समाधान कसरी गर्ने ? भन्ने विषयमा व्यक्ति सजग बन्न सक्यो भने अवश्य पनि समस्याबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ । डा. स्वस्ति शर्मा निःसन्तानपन स्वास्थ्य क्षेत्रमा प्रचलित नाम हो । उनी प्रसूति तथा स्त्रीरोग एंव निःसन्तानपन विशेषज्ञ हुन् । उनले हजारौं महिलालाई स्वस्थ बनाइ आमा बनाइसकेकी छन् । यो अवस्थामा आइपुग्न भने उनी आफैंले ठूलो संघर्ष र चुनौतीका पहाडहरू चढ्नुपर्यो । सयौं महिलालाई महिनावारी गडबडीदेखि प्रजनन् क्षमताबारे जानकारी दिने स्वस्तिले नै सुरुमा सोही समस्या भोगिन् । उनले हरेक चिकित्सकसँग आफ्नो समस्या सुनाइन् । तर, समस्याको समाधान पाइनन् । तर, आफू अध्ययन गर्दा गर्दै आफ्नो समस्या पहिचान गरिन् । ठूला अस्पतालका चिकित्सकले पहिचान गर्न नसकेको उनको समस्या उनले अध्ययन गर्दा गर्दै पत्ता लगाउन सकिन् । डा. स्वस्तिलाई पनि सन्तान जन्माउन धेरै समस्या भयो । उनको जुम्ल्याहा बच्चा नै खेर गए । आइसीयूमा बस्नुपर्ने अवस्था आयो । अर्को पटक नलिमा बच्चा बस्योे । ३० वर्षदेखि बच्चा जन्माउन कोसिस गरिन् तर सकिनन् । ‘भनेजस्तो नहुने रहेछ, कहिलेकाँही आफै डाक्टर भएर पनि आफ्नै लागि केही गर्न नसकिँदो रहेछ, आफैंले स्वास्थ्य समस्या भोगनुप¥यो,’ उनले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भनिन् । डा. स्वस्तिको अहिले एउटा छाेरी छिन् । एउटा आमालाई सन्तानको वियोगमा छटपटाउनुको पीडा हामी अनुमानमात्र गर्न सक्छौं । उनलाई पनि खेर गएका जुक्ल्याहा बच्चाको अझै पनि सम्झना आउँछ । उनले आफ्नो हातको नाडीमा जुम्ल्याहा बच्चाका ट्याटु समेत राखेकी छन् । उनी ३५ वर्षभित्र बच्चा पाउनु उत्तम समय भएको बताउँछिन् । तर, उनले भने ३६ वर्षको उमेरमा बच्चा पाइन् । कारण थियो उनको स्वास्थ्य समस्या । अरूलाई सल्लाह दिँदै हिँड्ने तपाईंले किन सन्तान पाउन ढिला भन्ने जिज्ञासामा उनले भनिन, ‘डाक्टर भएर सबै स्वास्थ्य समस्या समाधान गर्न नसकिँदो रहेछ ।’ के थियो समस्या ? स्वस्ति महिनावारी हुँदा असाध्यै पेट दुख्थ्यो । महिनावारी पनि समयमा नहुने समस्या थियो । एनिमिया भएर रगत नै चढाउनु पर्ने अवस्था हुन्थ्यो । उनलाई हर्मोनको औषधीले महिनावारी गराउने त्यही औषधीले रोक्ने गर्नुपथ्र्यो । उनी चीनमा पढ्न जाँदा पनि एक झोला औषधी बोकेर गएको अहिले पनि सम्झन्छिन् । महिनावारी गडबड हुँदा औषधी के खाउँ भनेर नेपालमा फोन गर्थिन् । उनले पढ्दापढ्दै आफूलाई ‘पोलिसिस्टिक ओभिज’ भएको थाहा पाइन् । ‘हर्मोनकै गडबडले मलाई यस्तो समस्या भइरहेको रहेछ भन्ने पछि थाह पाएँ,’ उनी भन्छिन, ‘असाध्यै पेट दुख्थ्यो, केहीले बिहे गरेपछि ठिक हुन्छ भन्थे, केहीले २०÷२२ को उमेरमा ठिक भइहाल्छ भन्थे । तर, कारण म आफैंले पढेर थाहा पाएँ ।’ त्यसपछि बनिन् विज्ञ उनी आफूले भोगेको पीडा र समस्याले नै यो विषयमा अध्ययन गरेको बताउँछिन् । ‘म एउटा डाक्टर त बिरामी पर्दा कहाँ जाउँ, कसलाई जचाँउ भन्ने भयो,’ उनी भन्छिन्, ‘मेरो जस्तै समस्या भोग्ने धेरै दिदीबहिनी पनि होलान्, अब मैले यो विषयको अध्ययन गर्नुपर्छ भन्ने लाग्यो र यो क्षेत्रमा लागें ।’ ओम अस्पतालमा डाक्टर भोला रिजाललाई भनेर यो विषयमा अध्ययन गरेको उनी सुनाउँछिन् । ‘जब म यो विषयमा अध्ययन गर्न थालें, त्यसपछि बल्ल थाहा पाएँ यो त यस्तो पो रहेछ,’ उनी भन्छिन्, ‘आफूले भोगेर पनि होला, म महिलाको हर्मोन गडबडीको कुरा सहज बुझ्छु, उनीहरूलाई देख्दा माया लाग्छ र आफ्नो पीडाको याद आउँछ ।’ डा. स्वस्ति चिकित्सक पेशामा आवद्ध भएको १७ वर्ष भयो । निःसन्तानपन क्षेत्रमा काम गर्न थालेको १२ वर्ष भयो । यो बिचमा उनलाई धेरै अनुभव भयो । उनले टेस्टट्यूव बेबीबाट मात्रै दुई हजार बढी दम्पतिलाई आमाबुवा बन्ने अवसर दिइन् भने झण्डै ६ हजार बढीलाई यो विषयमा सुझाव सल्लाह दिइन् । काम गदै जाँदा सुख र दुःखहरू अनुभव गरेकी छन् । जब उनले गरेको काम सफल हुन्थ्यो, सेवाग्राहीले वाहवाही दिन्थे । तर, जब मिहिनेतका साथ काम गरे पनि त्यो सफल हुँदैन त्यसपछि गाली खानुपथ्र्यो । टेस्टट्युव बेबी सतप्रतिशत नै ग्यारेन्टी हुन्छ भन्न नसकिने तर्क उनको छ । काठमाडौंमा जन्म, विदेशमा पढाइ डा. स्वस्ति काठमाडौंमै जन्मिन् । स्कुले जीवन काठमाडौंमै पढिन् । उनको आमा जनकपुरको र बुवाको घर नेपालगञ्ज । बुबा न्यायाधीस र आमा शिक्षक । उनले वि.सं २०५३ मा मा एसएलसी (हालको एसईई) पास गरिन् । काठमाडौंको मोर्डेन स्कुलबाट प्लसटु गरिन् । त्यसपछि वि.स २०५८ मा उनी चीनमा एमबीबीएस पढ्न गइन् । साढे चार वर्षमा एमबीबीएस पास गरिन् । चीनको पढाइपछि नेपाल आएर एक वर्ष इन्र्टनसिप गरिन् । त्यसपछि प्रसूति गृहमा काम सुरु गरिन् । केही समयपछि उनले नेपालगञ्ज मेडिकल कलेजबाट एमडी गरिन् । तीन वर्ष एमडी गरेर काठमाडौँ फर्किन् । उनले किष्ट मेडिकल कलेजमा लेक्चररको रूपमा समेत काम गरिन् । उनीसँग काठमाडौंका विभिन्न अस्पतालमा काम गरेको अनुभव छ । निःसन्तानपन भनेर भिनस हस्पिटलमा आईभीएफ सेन्टर खोलेपछि उनले त्यहाँ पनि काम गरिन् । सोही विषयमा अध्ययन गर्न कोरिया गइन् । त्यसपछि ग्रिनसिटीमा आफ्नै आईभीएफ सेन्टर खोलिन् । विभिन्न अस्पतालमा काम गर्दा उनलाई प्रजनन् क्षमताका कुरा गर्दा वा अफ्नो समस्या भन्दा खुल्ला रूपमा राख्न महिलालाई अफ्ठ्यारो परेको महसुस भयो । स्वस्तिलाई लाग्यो यो विषयमा गोप्यरूपमा उनीहरूको कुरा सुन्ने केही विकल्प खोज्नुपर्छ । त्यसपछि उनले साथिहरूसँग मिलेर बबरमहलमा निजी आईभीएफ सेन्टर सञ्चालन गरिन् । अहिले उनी आफ्नै होप फर्टिलिटी सञ्चालन गरेर सेवा दिइरहेकी छन् । उनी कहाँ यस्ता विभिन्न समस्या लिएर दैनिक ३५ जना पुग्ने गर्छन् । महिला र पुरुषको समान समस्या पछिल्लो सयम पुरुषमा पनि प्रजनन् क्षमताको समस्या देखिने गरेको उनी बताउँछिन् । पुरुषमा शुक्रकिटको उत्पादनमा कमी र स्वस्थ नहुने लगायतका समस्या देखिने गरेका छन् । जसले गर्दा पुरुषमा पनि बाँझोपनको समस्या हुन्छ । हामी कहाँ बच्चा नहुनुमा महिलालाई बढी दोष दिने अभ्यास छ । तर, बाँझोपनको समस्या पुरुषमा पनि हुने गरेको उनी बताउँछिन् । यस्तो बेला दुवैजना स्वास्थ्य संस्था गएर जँचाउनु पर्ने उनको सुझाव छ । होप फर्टिलिटीमा निःसन्तान सम्बन्धी जाँच गरी कारण पत्ता लगाएर उपचार गरिन्छ । महिला रोग सम्बन्धी अन्य उपचार पनि हुन्छ । त्यस्तै गर्भवती भएको बेलामा गरिने सबै चेकजाँच पनि गरिन्छ । नेपालमा निःसन्तानपन अथवा बाँझोपनको समस्या बढ्दैछ । भारतमा कुल जनसंख्याको २० प्रतिशत बिबाहित जोडीमा निःसन्तापनको समस्या छ । तर, नेपालमा भने यकिन तथ्यांक छैन । विदेसिएका कतिपय युवाहरू विवाह गर्न नेपाल आउने र विवाहलगत्तै विदेश जाने अभ्यास पनि छ । जसका कारण श्रीमान श्रीमती सँगै बस्न पाउँदैनन् । बाँझोपनको यो पनि एउटा कारण हो । तनाव र खानपान नमिल्दा पनि यस्तो समस्या देखिने उनी बताउँछिन् । चिकित्सक नै जीवनसाथी डा. स्वस्तिका श्रीमान पनि चिकित्सक हुन् । उनी हाडजोर्नी विशेषज्ञका रूपमा सिभिल अस्पतालमा कार्यरत छन् । धेरैजसो श्रीमान श्रीमती एउटै पेशामा हुँदा सहज पनि हुन्छ, असहज पनि । तर, डा. स्वस्ति आफूले चाहेर नै डाक्टरसँग बिहे गरेको बताउँछिन् । ‘डाक्टरले नै डाक्टरको पीडा बुझ्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘डाक्टरले कहिल्यै रातदिन भन्न पाउँदैनन्, उसको लागि काम ठूलो हो, मलाई मेरो जीवनसाथी मेरो पेशा बुझ्ने होस् भन्ने थियो, त्यसैले डाक्टर नै रोजें,’ उनले भनिन् । उनी आफू यहाँसम्म पुग्न श्रीमानको भूमिका पनि महत्वपूर्ण रहेको बताउँछिन् । नेपाली समाजमा अपवाद बाहेक महिलालाई बिहेपछि घरको जिम्मेवारी दिइन्छ । ‘मेरो श्रीमानले मेरो कामको लागि कहिल्यै अवरोध गर्नु भएन,’ उनी भन्छिन्, ‘एकअर्काको समस्या बुझेपछि सहजै अगाडि बढ्न सकिन्छ ।’ श्रिमानबिनै आमा बन्न सकिन्छ नेपालमा सबैभन्दा देखिएको समस्या वेरोजगारीको हो । रोजगारी नपाउँदा धन कमाउन विदेश जाने नेपाली युवाको संख्या बढ्दो छ । त्यसमा पनि खाडी मुलुक जाने नेपालीको संख्या बढी छ । खाडी धरै गर्मी हुने ठाउँ हो । यसरी गर्मी ठाउँमा बस्ने पुरुषहरूमा निःसन्तानपन बढी हुने उनी बताउँछिन् । यस्तो समस्याबाट बच्न कतिपय युवा आफ्नो शुक्रकिट भण्डारण गरेर जान्छन् । शुक्रकिट भण्डारण गरेर गएका बिबाहित पुरुष आउन ढिला भयो भने पनि यता श्रीमतीले बच्चा जन्माउन सक्छिन् । डा.स्वस्ति अहिले श्रीमान विदेश हुँदा पनि श्रीमतीले बच्चा जन्माउन मिल्ने बताउँछिन् । उनका अनुसार यसरी धेरै महिला आमा बनिसकेका छन् । पुरुषले भण्डारण गरेर राखेको शुक्रकिटलाई उसैको श्रीमतीको अण्डासँग मिसाएर बच्चा जन्माउन मिल्ने उनको भनाइ छ । कोरोनाको समयमा सुर्खेतका एक दम्पतीले जन्माएको बच्चा अहिले ठूलो भइसकेको उनले सुनाइन् । पाठेघरको समस्या, मुटुको समस्या तथा प्रेसरका बिरामी र क्यान्सर लागेर पाठेघर फालेका महिलामा पनि निःसन्तानपनको समस्या हुने गरेको उनी बताउँछिन् ।
