गृहमन्त्रीमाथि छानविन गर्न संसदीय समिति बनाउनुपर्ने काँग्रेसको माग कायमै
काठमाडौं । प्रतिनिधिसभाको बैठकमा प्रमुख प्रतिपक्ष दल नेपाली कांग्रेसले सहकारी ठगीमा उपप्रधानमन्त्री तथा गृहमन्त्री रवि लामिछानेको नाम जोडिएको विषयमा छानबिनको माग गरेको छ । नेपाली कांग्रेसका नेता सञ्जयकुमार गौतमले सहकारी ठगी प्रकरणमा उपप्रधानन्त्री तथा गृहमन्त्रीको नाम मुछिएकोबारे संसदीय छानबिन समितिको माग गरे । ‘नौतिकताको पनि प्रश्न हो । यस विषयमा सरकार गम्भीर हुन जरुरी छ । यो विषयमा प्रधानमन्त्रीले दिनुभएको जवाफ, प्रहरी प्रमुखले दिनुभएको जवाफले यो विषयमा न्याय निरुपण कसरी हुन्छ भन्ने संशय पैदा भएको छ’, उनले भने, ‘यस विषयमा छानबिन गर्न संसदीय छानबिन समिति बनोस् ।’ उनले संसद् आवश्य भएको विषय प्रमुख प्रतिपक्षी दल कांग्रेसले बुझेको भन्दै जनजीविकासँग जोडिएका अनेकौँ विषय सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यक रहेको बताए । ‘यस बेलामा संसद्को गरिमा कति हुन्छ भन्ने हामीले बुझेका छौँ । तर सरकारले पनि आफ्नो जिम्मेवारी बुझोस्’, उनले भने । संसदीय छानबिन समिति गठन नभएसम्म प्रमुख प्रतिपक्ष दलले यो विषय उठाइरहने उनले बताए । तत्कालीन गृहमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले यस विषयमा छानबिन भइरहेको भनेर संसद्मै जवाफ दिएकोमा अहिले त्यो विषय रोकिएको सांसद गौतमले बताए । गृहमन्त्रीमा लामिछानेलाई नियुक्त गरिनु स्वार्थको टकराव (कन्फ्क्टि अफ इन्ट्रेस्ट) रहेको पनि उनको भनाइ छ ।
चिया बगानमा चिनियाँ र पाकिस्तानी व्यवसायीको भीड, गुणस्तरमा भारतको बखेडा
काठमाडौं । दक्षिणी छिमेकी भारत नेपालमा उत्पादित चियाको प्रमुख बजार हो । नेपालमा उत्पादन हुने कुल चियाको ८५ प्रतिशत हिस्सा भारतीय बजार निर्यात हुने गर्छ । तर, दुःखद कुरा के छ भने पछिल्लो पटक भारतले नेपाली चियाको गुणस्तरमा प्रश्न गर्दै बखेडा झिकेपछि नेपाली चिया उत्पादक हच्किएका छन् । यहीबीच ‘कालो बादलमा चाँदीको घेरा’ भने झैं भारतको बखेडाबाट तर्सिएका नेपाली चिया उत्पादकलाई सुखद खबर प्राप्त भएकाे छ । उत्तरी छिमेकी चीन र पाकिस्तानमा नेपाली चिया निर्यातको आशालाग्दो हिसाबको सम्भावना देखिएको छ । पाकिस्तान र चीन दुवै देशमा कूटनीतिक पहलमार्फत नेपाली चिया निर्यात बढाउन मार्गप्रशस्त भएको छ । हालै चीनका केही दर्जन व्यवसायी नेपाली चिया खरिद गर्ने उद्देश्यले नेपाल आएका छन् । उनीहरू अहिले इलामका चियाबारीमा घुमिरहेका छन् । चीनले पनि पछिल्लो पटक नेपालमा उत्पादित अर्थोडक्स चिया राम्रै परिमाणमा आयात गरेको छ । त्यस्तै पाकिस्तानी व्यवसायीले भने नेपालमा उत्पादित सीटीसी (धुलो) चिया आयात गरिरहेका छन् । भलै चीन र पाकिस्तान जाने नेपाली चियाको परिमाण भारत जानेभन्दा कम भए पनि नेपाली चियाबारे विश्वबजारमा राम्रै सन्देश गएको नेपाली चिया उत्पादकहरू बताउँछन् । भारतले पछिल्लो पटक नेपाली चियाको गुणस्तरमा प्रश्न उठाइरहेका बेला चीन र पाकिस्तानतर्फ निर्यात बढेको र चिनियाँ व्यवसायीहरू नेपाली चिया खरिद गर्न ठूलो संख्यामा नेपाल आइरहेको नेपाली चिया उत्पादक व्यवसायीले जानकारी दिएका छन्। त्यसमाथि चीन र पाकिस्तान दुवैले अझै ठूलो परिमाणमा नेपाली चिया खरिद गर्न सकारात्मक देखिएपछि नेपाली व्यवसायीहरू उत्साहित भएका छन् । हालै पाकिस्तानले दुई टन (२ हजार टन) नेपाली सीटीसी चिया आयात गरेको छ । नेपाली चिया उद्योगमा दशकौंपछि आएको यो सुखद खबर रहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । पकिस्तानस्थित नेपाली राजदूत तापस अधिकारीले हालसम्म डेढ लाख किलो नेपाली चिया पाकिस्तान निर्यात भएको बताएका छन् । उनका अनुसार केही आयात-निर्यात व्यवसायीले नेपाली चियाको पाकिस्तानतर्फको निर्यात परिमाण बढाउन लागिपरेका छन् । ‘नेपाली चियाको पाकिस्तान निर्यात परिमाण बढिरहेको छ,’ राजदूत अधिकारीले विकासन्युजसँग भने, ‘पाकिस्तानी व्यापारीलाई सहजीकरण, बैठक, छलफल, सूचना आदान-प्रदान, चियाको स्वाद परीक्षण लगायत गतिविधिबाट प्रोत्साहन गरेर नेपाली चिया पाकिस्तान लैजान आग्रह गरिरहेका छौं ।’ पाकिस्तानी व्यवसायीले विगतमा उल्लेख्य परिमाणमा नेपाली चिया आयात गरिरहे पनि केही दशकदेखि यो क्रम रोकिएको थियो । तर, पछिल्लो समय फेरि पाकिस्तानले नेपाली चियामा आँखा लगाउन थालेको राजदूत अधिकारीले जानकारी दिए । पाकिस्तानसँग चिया सम्बन्ध विस्तार हुँदै झापा बिर्तामोडस्थित चिया तथा कफी विकास बोर्डका क्षेत्रीय निर्देशक इन्द्रप्रसाद अधिकारी दुई कन्टेनर चिया पाकिस्तान निर्यात गरेर नेपाली व्यवसायीले पाकिस्तानी व्यवसायीसँग चिया सम्बन्ध विस्तार गरेको बताउँछन् । पाकिस्तानले झापाको गिरिबन्धु टि बगानबाट दुई कन्टेनर सीटीसी चिया आयात गरेको हो । अधिकारीका अनुसार भारतले दिने मूल्यभन्दा केही बढी दिन पाकिस्तानी व्यापारीहरू तयार देखिएका छन् । तर, चियाको गुणस्तरअनुसार मूल्य निर्धारण हुने उनी बताउँछन् । अहिले पाकिस्तान निर्यात भएको चियामा व्यवसायीले भारतले दिने मूल्यभन्दा बढी मूल्य तिरेका छन् । ‘पाकिस्तानी व्यवसायीहरू नेपाली चिया खरिद गर्न इच्छुक छन्, तर कुनै सम्झौता भने भएको छैन,’ निर्देशक अधिकारी भन्छन्, ‘पाकिस्तानका व्यापारीहरूको संस्था ‘टि एसोसिएसन’ का १०/१२ जना नेपालमा चिया भ्रमणका लागि आउन खोजिरहेका छन्, उनीहरू मे महिनामा नेपाल आउने कार्यक्रम छ, हामीले उनीहरूलाई औपचारिक आमन्त्रण गर्ने छौं ।’ उनका अनुसार पाकिस्तानी व्यापारीहरूले इलामका चिया कारखाना भ्रमण गर्ने र यहाँका व्यापारीहरूसँग छलफल तथा अन्तक्र्रिया गर्नेछन् । नेपाली चिया व्यवसायी पनि यसका लागि निरन्तर छलफल र अन्तक्रियामा अग्रसर भइरहेका छन् । नेपाली चिया भारतको ‘सेन्टर फुड ल्याबोरेटोरी’ (सीएफएल) को प्रमाणपत्र पाएपछि भन्सार ‘क्लियर’ हुन्छ । भारतबाहेक अन्य देशमा चिया निर्यात गर्न सकियो भने नेपाली व्यवसायीहरूको ‘बार्गेनिङ’ पावर बढ्दै जाने निर्देशक अधिकारी बताउँछन् । विकल्प बन्न सक्छ पाकिस्तान, दूतावास सहजीकरण गर्दै पाकिस्तानले वर्षमा १७ करोड किलो चिया खपत गर्ने गरेको तथ्यांक भेटिन्छ । जसमध्ये अधिकांश चिया केन्या, युगान्डालगायत अफ्रिकी देशहरूबाट आयात गर्छ । ‘पाकिस्तान ठूलो मात्रामा चिया खपत गर्ने देश हो, पाकिस्तान नेपाली चियाको विकल्प देश हुन सक्छ’ उनी भन्छन्, ‘पाकिस्तानमा धेरै चिया केन्या, भियतनामजस्ता देशबाटबाट आउँछ, तर पाकिस्तान नेपालको एउटा भरपर्दो बजार हुन सक्छ ।’ पाकिस्तानमा चिया निर्यातका लागि इस्लामावादस्थित नेपाली राजदूत तापस अधिकारीसँग पनि निरन्तर छलफल भइरहेको अधिकारी बताउँछन् । यसका लागि उनले सहजीकरण गरिरहेका छन् । नेपाल विश्व व्यापार संगठन (डब्लूटीओ) को सदस्य भएका कारण भारतको बाटो हुँदै पाकिस्तानमा निर्यात गर्न कुनै समस्या नहुने निर्देशक अधिकारी बताउँछन् । ‘पाकिस्तानले नेपाली चिया आयात गर्दा भारतले अवरोध गर्न मिल्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘उहाँहरूको आफ्नो आन्तरिक समस्या होला, तर कानुनी रूपमा भने रोक्न मिल्दैन ।’ नेपाली चियाको चीन गन्तव्य भारतबाहेक तेस्रो मुलुकमा चिया निर्यातका लागि सरकारले पनि जोडबल गरिरहेको निर्देशक अधिकारी बताउँछन् । ‘अहिले नेपाली चिया आयात गर्न चिनियाँ व्यवसायीहरू पनि आएका छन्,’ अधिकारीले भने, ‘उनीहरूले बिजनेस टु बिजनेस मिटिङ गर्ने गरिरहेका छन्, यो नेपाली चिया उद्योगका लागि सुखद खबर हो ।’ त्यसैगरी उद्योग वाणिज्य संघ इलामका अध्यक्ष चेतनाथ पौडेलका अनुसार एक महिनाअघि चिनियाँ व्यवसायीले इलाम आएर अनुगमन गरेका थिए । ‘उहाँहरू आएर हाम्रो २/४ वटा उद्योग घुम्नुभयो,’ पौडेलले भने, ‘घुम्ने क्रममा उहाँहरूले उद्योगलाई सरसफाइ र गुणस्तरमा ध्यान दिन सुझाव दिनुभएको थियो, फेरि केही दिनअघि पनि आएर त्यहाँ भ्रमण गर्नुभयो, पहिलाभन्दा उल्लेख्यरूपमा सुधार पाएपछि चिया लैजान सकारात्मक भएर जानुभएको छ ।’ आउँछु भनेर गएका चिनियाँ व्यवसायी फेरि फर्केर आएर चिया चीन लैजान सकारात्मक भएपछि एक किसिमको विश्वासको वातावरण बनेको अध्यक्ष पौडेल बताउँछन् । चियाको पहिलो टिपाइ सुरु हुन लागेका बेला चीनबाट आएका व्यवसायी टोलीले चिया माग गरेपछि नयाँ उत्साह थपिएको पौडेलको भनाइ छ । अध्यक्ष पौडेलका अनुसार चिनियाँ व्यवसायीले इलामका विभिन्न चिया उद्योगमा ठूलै परिमाणमा चिया माग गरेका छन् । तर, यति नै टन भन्ने तथ्यांकमा उल्लेख भएकाे छैन । ‘उहाँहरूले लैजान खोज्दा पहिलो टिपाइ नभएका कारण लैजान सक्नुभएन,’ उनी भन्छन्, ‘उहाँहरूले फेरि आएर चिया लैजान्छु भन्नुभएको छ, त्यस्तो लिखित सम्झौता त केही भएको छैन, मौखिक मात्रै हो तर हामी आशावादी छौं ।’ नेपालको उत्पादन जुनसुकै देशले लगे पनि त्यो खुसीकै कुरा हुने उनको भनाइ छ । ‘हाम्रो उत्पादन चीन, भारत, अमेरिका वा अन्य कुनै देशले लगे पनि हाम्रो तर्फबाट उत्पादन बिक्नुपर्यो भन्ने हो,’ उनी भन्छन्, ‘नेपाली चिया विश्व बजारमा निर्यात गर्न सके अर्थतन्त्रलाई नै टेवा पुग्ने हो ।’ ‘अन्तर्राष्ट्रिय चिया महोत्सव’ हुँदै कोशी प्रदेश सरकारले पनि आगामी वैशाख ७, ८ र ९ गते ‘अन्तर्राष्ट्रिय चिया महोत्सव’ आयोजना गर्न लागेको निर्देशक अधिकारीले बताए । ‘यसमा धेरै पोटेन्सियल बायरहरू (चिया क्रेता) लाई नेपालको चिया क्षेत्रको भ्रमण गराउने, अन्तरक्र्रिया, छलफल गराउने र यहाँको चियाको प्रचार/प्रसार गर्ने कार्यक्रम छ,’ उनले भने, ‘आशा गरौं, भारतबाहेक अन्य देशमा पनि नेपाली चियाले आफ्नो पहुँच बढाउने छ ।’ निर्देशक अधिकारीका अनुसार अन्य देशमा चिया निर्यात गर्न व्यवसायीहरू आफैं सक्रिय भइरहेका छन् । संघ, स्थानीय र प्रदेश सरकारले पनि पहल गरिरहेका छन् । ‘यो भनेको डिमान्ड एन्ड सप्लाइ (माग र आपूर्ति) ले निर्धारण गर्ने कुरा हो,’ उनी भन्छन्, ‘अरू भनेको नेपाली चियाको गुणस्तर, मूल्य, ढुवानी, बैंकिङ सिस्टम र मोड अफ पेमेन्टका कुरामा व्यावहारिक (प्राक्टिकल) सहमति भयो भने आशा गर्ने आधार हुन सक्छ ।’ आठ महिनामा ९८ सय टन चिया निर्यात भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को आठ महिनामा नेपालबाट सीटीसी र अर्थाेडक्स गरी कुल ९ हजार ८ सय २३ टन चिया निर्यात भएको छ । तथ्यांकअनुसार पछिल्लो आठ महिनामा नेपालबाट चीनले ५ टन (५ हजार किलो) अर्थाेडक्स चिया खरिद गरेको छ । यसको कुल मूल्य १० करोड ५३ लाख रुपैयाँ बराबर रहेको छ । यो परिमाण भनेको गत आवको सोही अवधिको तुलनामा ८८.३१ प्रतिशत बढी हो । भारतले नेपालमा उत्पादित चियामा खोट देखाइरहेका बेला उत्तरी छिमेकी चीन नेपाली चियाको ‘प्रिमियम’ गन्तव्य बन्न सक्ने देखिन्छ । भारतले एकाधिकार लिन झिकेको गुणस्तरको बखेडा भारतले ‘नेपाली चिया गुणस्तरीय छैन’ भनेर धेरै वर्षदेखि भन्दै आएको छ । यसको पछाडिको एउटै कारण नेपालमा उत्पादन भएको चियामा भारतले एकाधिकार बजार लिन खोजेको राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डका निर्देशक डा. दीपक खनाल बताउँछन् । ‘भारतका व्यापारीले नेपालको चिया क्वालिटीको छैन भनेर झुठ फैलाएका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘यहाँको सबै चिया सस्तो मूल्यमा किन्नका लागि यो उनीहरूको षडयन्त्रपूर्ण रणनीति हो ।’ भारत सरकारका तर्फबाट भने नेपालको चिया गुणस्तरीय छैन भन्ने कुनै प्रतिक्रिया नआएको उनी बताउँछन् । यो सबै त्यहाँका व्यापारीले भ्रम छर्ने काम गरेको उनको दाबी छ । निर्देशक खनालका अनुसार भारतका चिया दलालहरूले नेपालको चिया ‘सबस्ट्यान्डर्ड छ, क्वालिटीको छैन’ भन्नुका पछाडि हाम्रो चियालाई चार्ज गरिदिने, चार्ज गरिसकेपछि सस्तोमा सबै चिया भारत लैजाने र त्यो चियालाई रिप्याकेजिङ गरेर भारतीय चियाको ट्याग लगाएर अन्य मुलुकमा महँगो मूल्यमा बेच्छन् । नेपालमा सरकारले तयारी चियाको मूल्य निर्धारण गर्दैन । त्यो बजारले निर्धारण गर्ने हुन्छ । तर, सामान्यतया सीटीसी चिया औसत १ सयदेखि २ सय रुपैयाँ किलो बिक्री हुन्छ । भारतले त्यो मूल्य पनि दिँदैन । अर्थोडक्स चिया किलोको ४ सयदेखि ५ सय रुपैयाँसम्म बिक्री हुन्छ । खनालका अनुसार चिनियाँ बजारमा सीटीसी चिया जाँदैन किनभने उनीहरूले धुलो चिया खाँदैनन् । धेरै जाने अर्थोडक्स चिया हो । भारतले ५ सय रुपैयाँमा किनेको चिया चिनियाँ बजारमा नेपालले किलोको ३ हजारदेखि ३५ सय रुपैयाँसम्ममा बेच्न सक्छ । ‘भारतीय व्यापारीले चिनियाँ बजारले नेपाली चियालाई राम्रो मूल्य दिन्छ भन्ने बुझेका छन्,’ बोर्ड निर्देशक खनाल भन्छन्, ‘त्यसैले उनीहरूले नेपाली चिया गुणस्तरहीन छ भनेर दोषारोपण गरिरहेका छन् ।’ व्यक्तिगत सम्बन्धले चीनमा चिया निर्यात अहिलेसम्म सरकारी तहबाबाट कुनै सन्धि, सम्झौता र समझदारी भएर चीनमा चिया निर्यात भएको छैन । विगतदेखि नै नेपालका चिया उत्पादक व्यापारीहरूले चिनियाँ चिया व्यापारीसँगको व्यक्तिगत सम्बन्धका कारण चीनमा चिया बेचिरहेका छन । ‘सरकारले आयात निर्यातको बजार सञ्जाल तयार गरेर चिया पठाउन सकेको छैन,’ निर्देशक खनाल भन्छन्, ‘र, त्यसको काम अहिले बोर्डले गरिरहेको छ, अब छिट्टै चिनियाँ बजारमा सरकारकै तहबाट छलफल गरेर पठाउनुपर्छ भनेर काम भइरहेको छ ।’ चिनियाँ टोली इलाम भ्रमणमा आएर १ लाख किलो चिया अर्डर दिइसकेको भन्ने जुन समाचार मिडियामा आएका छन् त्यो कुरा बोर्डलाई औपचारिक जानकारी नभएको खनाल बताउँछन् । ‘पाँच जनाको चिनियाँ टोली इलाम आएर त्यहाँका मेयर र वाणिज्य संघका अध्यक्षसँग भेटघाट र छलफल गरेका हुन्,’ उनी भन्छन्, ‘त्यहाँका चिया व्यवसायी चीरञ्जीवी दाहालले सहजीकरण गरेर आएका उनीहरू अहिले पनि इलाम घुम्दै छन्, तर उनीहरूले यति नै परिमाणमा चिया लैजाने भनेर कुनै समझदारी गरेका छैनन् ।’ भारतले नेपाली चियाको गुणस्तरमा प्रश्न उठाइरहेका बेला नेपाली चिया चिनियाँ बजारमा बेच्न सके नेपाललाई धेरै फाइदा हुने बोर्डले जनाएको छ । बोर्डका अनुसार नेपालको चियाले भारतको विकल्प खोजिरहेको छ । नेपालका लागि चीन एकदमै उत्तम विकल्प हो । यसका लागि परराष्ट्र मन्त्रालय, उद्योग वाणिज्य मन्त्रालय र बोर्डले समन्वय गरिरहेका छन् । नेपाली चिया निर्यातका समस्या नेपालले चियाको राम्रो ‘मार्केटिङ’ र ‘ब्रान्डिङ’ गर्न नसकेको निर्देशक खनाल बताउँछन् । ‘भारतले हाम्रो डिएसटीक्यूसीले दिने ल्याब रिपोर्टलाई भ्यालिड मान्दैन, उनीहरूले कोलकातामा रहेको सेन्ट्रल फुड ल्याबबाट परीक्षण गराएर ल्याउन भन्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘त्यस कारण नेपाली ल्याब बलियो बनाउनुपर्ने देखिन्छ ।’ खनालका अनुसार भारतबाहेक तेस्रो मुलुकमा चिया निर्यात गर्दा लाग्ने सिपिङ कस्ट महँगो हुन्छ । ढुवानी महँगो हुँदा लागत उठ्दैन र चिया डम्पिङ हुन्छ । नेपालमा डेढ लाख किलो चिया डम्पिङ हुने व्यवसायीहरू बताउँछन् । नेपालले चिया व्यापारका लागि ‘अल्टर्नेटिभ मार्केट’ खोज्न जति पनि कूटनैतिक निकाय छन्, उनीहरूले पनि त्यसमा चासो नदेखाउनु हो । त्यो आर्थिक कूटनीति बलियो हुन सकेको छैन । सरकार के गरिरहेको छ ? बोर्डले वाणिज्य मन्त्रालय, परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत विभिन्न देशमा सरकारी तवरबाट चिया निर्यात गर्नुपर्छ भनेर ‘जिटुजी एग्रिमेन्ट’ गर्नका लागि पहल गर्ने खनाल बताउँछन् । ‘यो हामीले विगतदेखि नै गर्दै आएका छौं, तर देखिने गरी उपलब्धी हासिल गर्न सकेका छैनौं । यसमा पनि अहिले सबैभन्दा ठूलो पहल चीनसँग गरिरहेका छौं,’ निर्देशक खनाल भन्छन् । यसमा नेपालमा भएको चिया तिब्बत पुर्याउने, क्वारेन्टिन व्यवस्थापन गर्ने कुरा एजेन्डाका रूपमा उठान गरिदिन पनि तिब्बत सरकारलाई पत्राचार गरिएको बोर्डले जनाएको छ । चियामा आत्मनिर्भर नेपाल चियामा आत्मनिर्भर बनेको बोर्ड निर्देशक खनाल बताउँछन् । खनालका अनुसार नेपालले अहिले वार्षिक १२ देखि १३ हजार टन चिया निर्यात गरिरहेको छ । नेपालको उत्पादन क्षमता २६ हजार ३ सय टन हो । ‘हामीले उत्पादन गरेको ४५ प्रतिशत बढी चिया निर्यात गरिरहेका छौं, बाहिरबाट हामी २ देखि ३ टन मात्रै आयात गर्छौं,’ उनी भन्छन्, ‘यसलाई हामी आत्मनिर्भर भएकै भन्छौं, वार्षिक ४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको चिया बेच्छौं ।’ नेपाली चिया गुणस्तरमा एकदमै राम्रो भएको खनाल बताउँछन् । समग्रमा सरकारले व्यवसायीलाई सहयोग गर्न नसकेको उनी स्वीकार्छन् चियालाई सरकारले ८ प्रतिशत निर्यात अनुदान दिइरहेको छ । आन्तरिक रूपमा भइरहेका व्यवसायलाई जुन रूपमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने हो, त्यो सरकारको तर्फबाट आशाजनक नभइरहेको खनाल बताउँछन् ।
मौसम खुलेपछि मन्थली-लुक्ला उडान सुरु
मन्थली । एक हप्तादेखि सोलुखुम्बुको लुक्ला विमानस्थलमा भएको खराब मौसमका कारण उड्न नसकेका जहाजको आईतबार बिहानबाट मौसम खुलेपछि मन्थली-लुक्ला उडान सुरु भएको छ । यसअघि लुक्लामा भएको खराब मौसमका कारण सीता, तारा र समिट एयरका जहाज मन्थलीमै एक हप्तादेखि ‘होल्डिङ’ भएका थिए । सो समयमा खराब मौसमका कारण जहाज नउडेपछि निर्धारित समयमा अनिवार्य लुक्ला पुग्नैपर्ने विदेशी पर्यटकलाई हेलिमार्फत सोलुकै सुर्केमा पुर्याइएको थियो भने सडकमार्गबाट सोलुको फाप्लुसम्म लैजाने गरिएको थियो । आज बिहान ६ बजेदेखि जहाजका लागि लुक्लामा राम्रो मौसम भएका कारण उडान सुरु भएको तारा एयर रामेछापका इन्चार्ज प्रवीण सुवेदीले बताए । मौसम खुलेपछि बिहानैदेखि काठमाडौंबाट सडकमार्ग हुँदै विदेशी पर्यटक मन्थली ल्याउने क्रम जारी छ । लुक्लाको मौसमले साथ दिएसम्म आज दिनभर जहाज आलोपालो प्रणालीद्वारा मन्थलीबाट लुक्ला उडान भरिरहने नागरिक उड्डयन प्राधिकरण रामेछापका वरिष्ठ अधिकृत प्रज्ज्वल गुरागाईँले बताए । रासस
मिर्गौलाको सुरक्षातर्फ बढ्दो जनचासो
मानव शरीरका विभिन्न अङ्गहरूमा विविध किसिमका रोगहरू देखा पर्ने गर्दछन् । तैपनि कतिपय अङ्गमा भएका रोगको सामान्य उपचार गर्दा राम्रो हुन्छ भने केही अङ्ग काटेर फ्याँक्दा र नक्कली राख्दा पनि मानिस स्वस्थ रही दैनिक कार्य गर्न सक्दछ, जटिल नबन्न सक्दछ तर मिर्गौला रोग भने बेग्लै किसिमको हुने गर्दछ । यसमा मिर्गौला बेकम्मा हुँदा कतिका लागि सम्पत्ति विनाशको ठूलो बाटो बन्ने गरेको छ भने सर्वसाधारणका लागि मृत्युको कारण बन्दै आएको छ । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको आँकडाअनुसार विश्वमा हरेक १० जनामा एकजना व्यक्तिमा मिर्गौलासम्बन्धी कुनै न कुनै समस्या देखा पर्ने गरेको छ । नेपालमा भने हाल करिब १० हजारभन्दा बढी मिर्गौला रोगी रहेकामा १० प्रतिशतले मात्र उपचार पाउन सकेका छन् र पीडित हुनेको संख्या वार्षिक २५ सयदेखि तीन हजारका दरले बढ्दैछ । सामान्य अवस्थामा हाम्रो शरीरमा दुई वटा मिर्गौला ढाडको बीचमा मेरुदण्डको दुबैतिर मुठीजत्रो सिमीको गेडाको आकारमा रहेको १५० ग्रामको नभई नहुने उत्सृजक अङ्ग हो । हरेक मानिसमा २ वटा मिर्गौला रहन्छन् । स्वस्थ अवस्थामा दुवै मिर्गौला क्रियाशील हुन्छन् तर दुईमध्ये एउटाले मात्र काम गर्दा पनि मानिस स्वस्थ रहन सक्छ । एउटा मिर्गौलामा करिब १३ लाख नेफ्रोन हुन्छन् । त्यसले पिसाब बनाउने क्षमता राख्दछ । ४० वर्ष नाघेपछि नेफ्रोनको संख्यामा वार्षिक एक प्रतिशतका दरले हस हुन्छ तर अन्य नेफ्रोनले कार्य वृद्धि गरी जीउबाट निकाल्नुपर्ने पानी, लवण र फोहोर त्यही मात्रामा र त्यही दरमा निकालिरहन्छन् । रोग वा उमेर तथा अन्य कारणले भएको नेफ्रोनको संख्याको कमी भने परिपूर्ति वा पुनःनयाँ नेफ्रोन बन्ने काम भने हुँदैन । मानिसको उमेर बढ्दै जाँदा मिर्गौलाको कार्य क्षमता पनि घट्दै गई स्वस्थ मानिस ९० वर्ष पुग्दा मिर्गौलाले क्षमताको ५० प्रतिशत जति मात्र काम गरे पनि स्वस्थ नै मानिन्छ । मुटुबाट निस्कासन भएको करिब २२ प्रतिशत रगत दुई मिर्गौला हुँदै सञ्चार हुने गर्दछ अर्थात् प्रत्येक २४ घण्टामा १८० लिटरभन्दा बढी रगत मिर्गौलाको कार्य एकाइ नेफ्रोनको पहिलो भाग ग्लोमेरुलस हुँदै बग्दछ । यसमा १७८।५ लिटर भाग वा प्रोटिन बाहेक पानी र अन्य तत्वहरू नेफ्रोनको सुक्ष्म नली हुँदै वरिपरि फैलिएका कम चाप भएका रक्तनलीद्वारा सोसिएर फेरि शरीरमै जाने गर्दछ । यसै क्रममा युरिया, क्रेटिनिन, युरिक एसिड र अन्य विषालु तत्व अति कम मात्रामा सोसिने भएकाले ठूलो मात्रामा पिसाव भएर शरीर बाहिर निस्कन्छन् । हामीले खाएको खानेकुराबाट शरीरले चाहिएको कुरा अवशोषित गरी बाँकी रहेका अनावश्यक पदार्थहरू रगतमा रहन्छन् । शरीरमा उत्पादित विकारयुक्त पदार्थ भएको उक्त रगतलाई छानेर रगत सफा गर्ने र तिनलाई पिसावको रुपमा मुत्रथैलीमा पठाई पिसावमार्फत बाहिर फ्याँक्ने प्रमुख काम मिर्गौलाको हो । शरीरमा अनावश्यक नून, पानी, पोटासियम, क्याल्सियम र अन्य आयनलाई थुप्रिन नदिई सन्तुलनमा राख्दछ । अम्ल र क्षारको मात्रा नियन्त्रण गर्दछ । प्रोटिनबाट बन्ने सल्फ्युरिक र फोस्फोरिक एसिड निस्कासन गर्ने अङ्ग एक मात्र मिर्गौला हो । रगतको रातो रक्तकोष बनाउने हर्मोन एरिथ्रोपोइटीन ९० प्रतिशत मिर्गौला र १० प्रतिशत कलेजोले बनाउँछ । मिर्गौलाले भिटामिन डी को सक्रिय रुप क्याल्सिट्रोल बनाउँछ र क्याल्सियम तथा फोस्फेटको नियन्त्रण गर्दछ । आन्द्रामा क्याल्सियम संयोजन प्रोटिन बनाई क्याल्सियमको खपत बढाउँछ । लामो उपवासमा बसेको बेला एमिनोएसिडबाट चिनी बनाउने, रक्तचाप सन्तुलित राख्ने पनि गर्दछ । मिर्गौला किन बिग्रन्छ ? मिर्गौलाको कार्यक्षमता ५० प्रतिशतभन्दा बढी घट्न थालेपछि मात्र स्वास्थ्य समस्या पैदा हुन थाल्छ । मिर्गौलासम्बन्धी रोगहरू नेफ्राइटिसको उपचार नगरेको वा उपचार सफल नभएको, उच्च रक्तचाप, मधुमेह, पिसावको सङ्क्रमण, मिर्गौला पिसावको नली र थैलीमा हुने पत्थरी जस्ता रोगहरूबाट लामो समयदेखि पीडित भएको तथा जथाभावी मकै, भटमास खाएजस्तै एण्टीबायोटिक र पेनकिलर औषधि सेवन गरेको व्यक्तिको मिर्गौला उमेर नपुग्दै बिग्रने सम्भावना रहन्छ । त्यसैगरी जन्मदै मिर्गौलामा पानीका फोका भएको तथा उक्त फोकाहरूको संख्या र आकार बढ्दै गए खराबी शुरु भएको वयस्क अवस्थामा नै थाहा हुन सक्छ । अन्य कारणमा वंशानुगत, मोटोपना, धुम्रपान, ५० वर्ष नाघेका व्यक्ति तथा सङ्क्रमणहरू पर्दछन् । लक्षण कस्तो हुन्छ ? कुनै लक्षण बिना एक्कासी केही दिन वा साताको अन्तरालमा पनि मिर्गौला काम गर्न छोड्ने हुन सक्छ । यस विकासको खराबीलाई एक्युट रेनलफेलर भनिन्छ । झाडापखाला, हैजाजस्ता बिरामीको अत्यधिक मात्रामा शरीर सुक्खा भएमा, धेरै रगत खेर गएमा, मिर्गौलाको सङ्क्रमण, क्यान्सर, रगतको खराबी तथा मिर्गौलाको पत्थरी जस्ता समस्याले मिर्गौलाले काम नगर्ने हुन सक्छ । यस्ता समस्याको समयमा नै निदान हुनसक्यो भने मृगौला बचाउन सकिन्छ । एक्युट रेनल फेलर भएका मध्ये ५० देखि ७० प्रतिशत बिरामीको मृत्यु हुनसक्छ । लामो समयसम्म रहेको रक्तअल्पता उच्च रक्तचाप, हर्मोनहरुको असन्तुलन, बारम्बार पिसाबको सङ्क्रमण भइरहनु वा त्यसको उपचार राम्ररी नगर्नु, स–साना पत्थरी रहनु तथा पेटका खराबीले मिर्गौलालाई नराम्रो असर गर्दछ । मिर्गौलालाई रगत पुर्याउने धमनीको सङ्कुचन हुनु, रगतको खराबी हुनु, मिर्गौलाको क्षयरोग, पिसाब थैलीको खराबी आदि जुनसुकै समस्याले धेरै लामो समयसम्म ग्रसित बिरामीको मिर्गौला काम नलाग्ने भएका चाहिँ राम्रो बनाउन सकिँदैन । सामान्यतया मिर्गौला खराब हुँदा खानामा रुचि घट्दै जाने, चाँडै थकाइ लाग्ने, राति बढी (दुईपटक भन्दा बढी) पिसाब हुने, पिसाब गर्दा पोल्ने, रातो, गाढा वा फिँजयुक्त हुने, पिसावको मात्रा घट्दै जाने, वाकवाक लाग्ने, जिउ चिलाउने, बिहान उठ्दा मुख फुल्ने र सुन्निँदै जाने, गोरो मानिस कालो हुँदै जाने लक्षणहरू देखा पर्दछन् । यस्ता लक्षणहरू अन्य थुप्रै रोगहरूमा पनि देखिने भएकाले यकीन गर्न रगत परीक्षण गरी युरिया र क्रियाटिनिन बढे नबढेको हेर्नु पर्दछ । शरीरमा रोग बढाउने रोगका उपनामले चिनिने मिर्गौला रोगहरूबाट मिर्गौलाको क्षति अन्तिम अवस्थामा पुग्दा उपचार नभए मुटुमा र हड्डीमा भिटामिन डी र क्याल्सियमको कमीले हड्डी दुख्ने, सुन्निने र नरम हुन्छ, करङ, कम्मर र अन्य स्थानका हड्डीहरू भाँच्चिने सम्भावना रहन्छ । तर हाम्रो विडम्बना मिर्गौला असफल भएको मिर्गौलाको कार्य क्षमता ७० प्रतिशतभन्दा बढी नष्ट हुँदा पनि थाहा पाउन र अनुभव गर्न सकिँदैन र रोगको लक्षण नदेखिंदै उपचार खोज्ने कुरा पनि भएन जसका लागि नियमित जाँच नै आवश्यक छ । मिर्गौलाको कार्यक्षमता ५० प्रतिशतबाट घटेर १० प्रतिशतसम्म झरेको अवस्थालाई क्रमशः प्रारम्भिक, मध्यम र अन्तिम चरणको खराबीको रुपमा लिइन्छ । सामान्य व्यक्तिभन्दा मिर्गौला रोगीमा मधुमेह उच्च रक्तचाप र मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी समस्या गाँसिएमा मृत्यु हुने सम्भावना १० गुणा बढी हुने भएकोले मिर्गौला बेकम्मा हुनुभन्दा पहिले नै हृदयाघातबाट व्यक्तिको मृत्यु हुने सम्भावना रहन्छ । मिर्गौला रोगका कारण मुटुसम्बन्धी रोगको चपेटामा पर्ने व्यक्ति करिव एक करोड २० लाख छन् विश्वमा । १०–२५ प्रतिशत मधुमेहीमा मिर्गौला रोग देखिने गरेको छ भने मिर्गौला बेकम्मा हुनेहरूमा ४४ प्रतिशत मधुमेह र २८ प्रतिशत उच्च रक्तचापको कारणले देखिएको छ । शरीरमा रगत सफा गर्ने फिल्टरको मुख्य काम गरिरहेको मिर्गौैला अस्वस्थ भएमा रगतमा विषालु पदार्थहरू जम्मा भई रगतबाट शरीरभरि विचरण गरी सबै अङ्गमा नकारात्मक असरहरू उत्पन्न गर्दछ । मिर्गौला रोगी भएको १–२ वर्षदेखि दशौँ वर्षसम्म पनि लक्षण नदेखिई चलिरहन सक्छ र जब मिर्गौलाले २०–३० प्रतिशतसम्म मात्र काम गरिरहेको हुन्छ, तब लक्षणहरू देखिन्छन् तर यसबेला थप बिग्रन नदिन उपचार मात्र गर्न सकिन्छ, रोग निको भने पार्न सकिंदैन । दुवै मिर्गौलाले काम गर्न छोडी मिर्गौला बेकम्मा भई पीडितहरू केवल दुई वटा विकल्पमा बाँच्न बाध्य हुन्छन् या त कृत्रिम तरिकाले रगत सफा गर्ने पद्दति डायलाइसिस वा नजिकको रगतको नातेदारको मेल खाने स्वस्थ मिर्गौला प्रत्यारोपण । उपचार के हुन सक्छ ? नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, औषधि सेवन र खानपिनमा ध्यान दिंदा पनि समस्या नियन्त्रणमा आउने गर्दछ । प्रोटिन बढी हुने माछा, मासु, गेडागुडी जस्ता खानेकुरा पानी र झोलपदार्थ चिकित्सकले तोकिदिएअनुसार खानुपर्दछ । यदि मिर्गौलाको कार्यक्षमता १० प्रतिशतभन्दा पनि कम हुन थाल्दछ भने नियमित रुपमा रगत सफा गर्ने हेमोडायलाइसीस, हेमोफिल्ट्रेशन र पेरीटोनीयल डाइलाइसीस वा स्वस्थ मिर्गौला राख्ने ‘प्रत्यारोपण’ जस्ता सघन र ठूला उपचारको आवश्यकता पर्दछ तर कुन विधि रोज्ने भन्ने निर्णय मिर्गौला अन्तिम अवस्थामा पुग्नेभन्दा पहिले नै गर्नु पर्दछ । जसबेला ग्लोमेरुलस भएर छानिने रगतको बेगदर १२५ मिलिलिटर प्रतिमिनटबाट घटी पाँच मिलिलिटर प्रतिमिनेट मात्र हुन्छ । सन् २००८ मा मिर्गोला प्रत्यारोपण शुरु भयो र हालसम्म तीन हजारले गरेका छन् भने सन् २०१० मा जेष्ठ नागरिक, हेपाटाईटिस बीका रोगी र बिपन्न नागरिकलाई डायलासिस निःशुल्कको सुविधा प्रदान गरिएको थियो । हाल सबैका लागि हेमोडायलासिस निःशुल्क मात्र होइन, मिर्गौला प्रत्यारोपण समेत निःशुल्क छ । प्रत्यारोपण नै किन ? मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्नु भनेको आफन्तको स्वस्थ मिर्गौला झिकेर बिरामीको शरीरमा राख्नु हो । प्रत्येक व्यक्तिमा हुने दुई वटा मिर्गौलामध्ये एउटैले मात्र काम गर्दा पनि मानिस स्वस्थ र जीवित रहन सक्ने भएकाले दुवै मिर्गौला बेकम्मा भएका बिरामीलाई एउटा मिर्गौला दान गरी आफू पनि नमर्ने र बिरामीलाई जीवनदान दिन सकिन्छ । प्रत्यारोपित मिर्गौलाले लामो समयसम्म काम गरिरहोस् भन्ने उद्देश्यले सुरुमा बढीमात्रामा र पछि क्रमशः घटाउँदै गएर न्यूनतम् मात्रामा औषधि लिइरहनु पर्दछ । प्रत्यारोपित मिर्गौलाले पाँच दिनमा शरीरमा जम्मा भएको विकार सफा गरी सक्दछ । प्रत्यारोपण सुविधाका लागि पनि राज्यले २०५५ सालमा मानव अङ्ग प्रत्यारोपण ऐन तथा नियमावली ल्याएको छ । मानव शरीरको अङ्ग प्रत्यारोपण (नियमित तथा निषेध) ऐन २०५५ र मृगौला प्रत्यारोपण नियमावली २०५८ ले प्रत्यारोपणको कानुनी बाटो खुला गरेको छ । कानुन अनुसार प्रत्यारोपणसम्बन्धी प्रक्रिया मिलाउने र अनुमति इजाजत दिने जिम्मेदारी पाएको अङ्ग प्रत्यारोपण समन्वय समिति छ । प्रत्यारोपण गरिएको व्यक्तिको स्वास्थ्य र जीवनयापनको गुणस्तर डायलाइसीसको भरमा बाँच्नेको भन्दा राम्रो हुन्छ साथै डायलाइसिस उपचार बाँचुन्जेल गराइरहनु पर्ने, धेरै खर्च लाग्ने र सबै स्थानमा सेवा उपलव्ध नहुनाले प्रत्यारोपणलाई नै सजिलो र भरपर्दो मानिन्छ । हप्तामा २–३ पटकसम्म डायलाइसिस भएको ठाउँमा जानु पर्ने, जीवनको गुणस्तर न्यून हुने, बाँच्ने सरदर आयु पनि थोरै हुने, कृत्रिम रुपले रगत छान्ने काम डायलाइसिसद्वारा गरिएपनि एरिथ्रोपोइटिनको लागि जिन्दगीभर अलग्गै सुई लिनुपर्ने, वर्ष दिन डायलाइसिस गर्न लाग्ने खर्च करिब तीन लाखले मिर्गौला प्रत्यारोपण हुने (बाहिर जाँदा रु १०–१५ लाख) र त्यसको एक तिहाई खर्चले वर्ष दिनको औषधोपचार धान्न सकिन्छ र औषधोपचार खर्च पछिका वर्षमा अझ घट्दै जान्छ । यी विभिन्न कारणहरुले संसारभरि नै मिर्गौला प्रत्यारोपण तुलनात्मक सबैभन्दा बढी गुणस्तरीय जीवन प्रदान गर्ने, सस्तो लोकप्रिय र उत्तम उपचारको विधि भएको छ । जीवित व्यक्तिबाट लिइएको मिर्गौलाले धेरै राम्रो काम गर्ने, शल्यक्रिया गर्न सजिलो हुने र मिर्गौला सुरक्षित रहन्छ । प्रत्यारोपण गर्न आवश्यक मिर्गौलाको कमी अहिले विश्वले भोगिरहेको छ । मिर्गौलाको आंशिक समस्या पूर्ति गर्न मृतव्यक्तिको मिर्गौला प्रत्यारोपण सबैजसो देशले अपनाएका छन् किनभने सबै विरामीले जैविक नातेदारको मिर्गौला प्राप्त गर्न सक्दैनन् । नयाँ उपलब्धिअनुसार म्याच नखाएको मिर्गौलाको पनि विशेष उपचार (एण्टीवडी हटाउने, हल्का रेडिएसन दिने, नयाँ मोनोक्लोनल एण्टीबडी थप्ने) गरी अस्वीकार गर्ने दर पाँच प्रतिशतभन्दा कम बनाइन्छ । नेपालमा एकातिर गरिबी, अशिक्षा र भौतिक पूर्वाधार तथा जनशक्तिको अभाव छ त अर्कोतिर भौगोलिक विकटता, द्वन्द्वले गर्दा नागरिकहरूको स्वस्थ जीवनको लागि आवश्यक सेवा र सुविधा चुनौतीपूर्ण तथा असम्भव हुँदै आएको छ । यस्ता आवश्यकता पूर्ति गर्नका लागि सरकारी प्रयास मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले आ–आफ्नो जीवनको लागि नागरिक आफैँ चेतनशील भई समस्या समाधानमा नलागेसम्म ससाना स्वास्थ्य समस्याले पनि जटिलता उत्पन्न गर्न सक्दछन् । त्यसकारण रोगबारे जानकारी राखौँ आफ्नो स्वास्थ्य परीक्षण गराऔँ, अरुलाई पनि परीक्षण गर्न प्रोत्साहित गरौँ, स्वस्थकर जीवनशैली अपनाउन तत्काल पाइला चालौँ र भविष्य राम्रो, स्वस्थ र सुरक्षित बनाऔँ । रासस (लेखक स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा बुढाथोकी नेपाल चिकित्सक सङ्घका केन्द्रीय उपाध्यक्ष हुन्)
निरन्तर बढिरहेको सर्वोत्तम सिमेन्टको सेयर मूल्यमा लाग्यो ब्रेक, प्रतिकित्ता कति ?
काठमाडौं । करिब एक सातायता निरन्तर उकालो लागिरहेको सर्वोत्तम सिमेन्टको सेयर मूल्यमा आइतबार ब्रेक लागेको छ । आइतबार कम्पनीको सेयर मूल्य १०२.७० रुपैयाँले घटेर प्रतिकित्ता ९८० रुपैयाँमा झरेको छ । जुन अघिल्लो कारोबारको तुलनामा ९.४९ प्रतिशत घटी हो । गत बिहीबार कम्पनीको सेयर मूल्य १० प्रतिशतले बढेर प्रतिकित्ता १०८२.७० रुपैयाँ पुगेको थियो । यद्पि यो अधिकतम मूल्य भने होइन । कम्पनीको अधिकतम मूल्य प्रतिकित्ता १०८३ र न्यूनतम मूल्य ५५६ रुपैयाँ हो । दोश्रो बजारमा प्रवेश गरेसँगै निरन्तर सर्किट सकारात्मक सर्किट लागेको कम्पनीमा आज पहिलो पटक नकारात्मक सर्किट लागेको छ । कम्पनी गत चैत ६ गते दोश्रो बजारमा प्रवेश गरेको थियो । सो दिनको पहिलो कारोबार प्रतिकित्ता ५५६.०८ रुपैयाँलाई आधार मानेर भएको थियो । सो दिनमै कम्पनीको सेयर मूल्य १० प्रतिशतले बढेर प्रतिकित्ता ६११.६० रुपैयाँ पुगेको थियो । त्यसयता ७ दिनसम्म निरन्तर सर्किट लागेर प्रतिकित्ता १०८२.७० रुपैयाँ कम्पनीको सेयर मूल्य आज आठौं दिनको दिन घटेको छ । नाफा बुक गर्नेको हावीभएसँगै कम्पनीको सेयर मूल्य घटेको बजारका जानकारहरु बताउँछन् ।
आन्तरिक क्षेत्र सुधारका लागि बाह्य क्षेत्रको स्थायित्वलाई उपयोग गर्नुपर्छ: अध्यक्ष ढकाल
काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले अर्थतन्त्रको आन्तरिक क्षेत्र सुधारका लागि बाह्य क्षेत्रको स्थायित्वलाई उपयोग गर्नुपर्ने बताएका छन् । शनिबार पोखरामा भएको गण्डकी प्रदेशको वार्षिक सभामा महासंघका अध्यक्ष ढकालले यस्तो बताएका हुन् । कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि ढकाल थिए । गण्डकीमा यही सभासँगै सातवटै प्रदेशको वार्षिक सभा सकिएको उनले बताए । महासंघको विधानमा बार्षिक सभा माघ मसान्तभित्र हुनुपर्ने उल्लेख भएकाले सो नियम पालना गर्न उनले प्रदेश सभालाई आग्रह गरे । ढकालले आफ्नो कार्यकालको पहिलो वर्ष सकिन लागेको र छिट्टै महासंघको वार्षिक साधारण सभा आयोजना गर्ने बताए । उनले महासंघको अध्यक्षको हैसियतमा पहिलो वर्ष नै संकटग्रस्त अर्थतन्त्रको सुधार, लगानी प्रवर्द्धन र निजी क्षेत्रलाई प्रतिष्ठा प्रदान गर्न धेरै पहल गरेको बताए । महासंघका अध्यक्ष ढकालले विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा भएको सुधार र भुक्तानी सन्तुलनलाई आन्तरिक बजार सुधारका लागि उपयोग गर्नुपर्ने बताए । ढकालले लगानीको नयाँ वातावरण नहुँदा उद्यमीहरूको मनोबल खस्किएको बताए । ‘उद्योगहरूले फेरि लोडसेडिङको अवस्था भोग्नु परेको र उद्योगको उत्पादन क्षमता घटेपछि सरकारले नै घाटा बेहोर्ने कुरा सम्बन्धित निकायले बुझेका छैनन्’, उनले भने । राजस्व घट्न थालेपछि सरकारले उद्यमीलाई अनावश्यक पीडा दिन थालेको अध्यक्ष ढकालले बताए । बजार अनुगमन बढेको गुनासो आइरहेको उनले बताए । उनले नियमविपरीत काम नगर्न व्यवसायीलाई आग्रह गर्दै निजी क्षेत्रलाई आतंकित नगर्न सरकारसँग आग्रह गरे । निजी क्षेत्रको आत्तिइरहने हो भने राजस्व सङ्कलन प्रभावित हुने र सरकार चलाउन गाह्रो हुने उनले बताए । ‘यस वर्षको वार्षिक साधारण सभामा हामीले सबै राजनीतिक दलका शीर्ष नेतृत्वलाई आमन्त्रण गरेका छौं र राम्रो व्यापारिक वातावरणका लागि हामी उहाँहरूको प्रतिबद्धता खोज्नेछौं’, उनले भने । अध्यक्ष ढकालले महासंघले चाँडै लगानी कम्पनी खोल्ने तर त्यो महासंघको स्वामित्वमा नहुने जानकारी दिए । हामी लगानी कम्पनी स्थापना र प्रवर्द्धन गर्न प्रारम्भिक पहल मात्र गर्नेछौं। मुलुकभरका व्यवसायीलाई एकै ठाउँमा ल्याउने पहल भएको र पछि व्यावसायिक रूपमा सञ्चालन गरिने उनले जानकारी दिए । गैरआवासीय नेपाली तथा अन्य निजी क्षेत्रका संस्थाले पनि यसमा लगानी गर्न सक्ने उनले बताए ।
मुक्तिनाथ विकास बैंकले सम्पन्न गर्यो वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम
काठमाडौं । मुक्तिनाथ विकास बैंकले वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । बैंकले वित्तीय साक्षरता अभिवृद्धि गर्न धादिङ्ग जिल्लाको विभिन्न स्थानहरुमा बैंकिङ्ग साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न गरेको हो । बैंकले धादिङ्गको रोराङ्ग गाँउपालिका वडा नं. ५ स्थित सुन्दरदिप महिला विकास बहुदेश्य सहकारी संस्थामा आवद्ध महिलाहरुलाई र थाक्रे गाँउपालिका वडा नं. १० स्थित ठूलोपोखरीका स्थानीय बासीहरुलाई वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न गरेको थियो । उक्त कार्यत्रमहरुमा बैंकिङ्ग कारोबार गर्दा ध्यान दिनुपर्ने विषयहरु, डिजिटल बैंकिङ्ग प्रविधि र बैैंकिङ्ग क्षेत्रका विविध आयामबारे जानकारी गराइएको थियो । यस अभियानबाट स्थानीय तहमा वित्तीय कारोबार बारे चेतना तथा पहुँच पुर्याउने उद्दश्य बैंकले लिएको छ ।
भरतपुर भ्रमण वर्ष २०२४ को उद्घाटन कार्यक्रमको प्रतिवेदन सर्वसम्मत अनुमोदन
चितवन । भरतपुर महानगरपालिकाले ‘भरतपुर भ्रमण वर्ष २०२४’ को उद्घाटन कार्यक्रमको विश्लेषण र खर्च विवरण सर्वसम्मत अनुमोदन भएको जनाएको छ । शनिबार एक विज्ञप्ती जारी गर्दै महानगरपालिकाले चितवन उद्योग संघको सभाहलमा भ्रमण वर्ष–२०२४ मूल समारोह समितिको बैठकमा फागुन १८ गते नारायणी नदी किनार प्रर्दशनी किनारमा भएको उद्घाटन कार्यक्रमको प्रतिवेदन पेश गरेको थियो । बैठकले उद्घाटन कार्यक्रम अभूतपूर्वरुपले सम्पन्न भएको निष्कर्ष निकाल्दै पेश भएको प्रतिवेदन सर्वसम्मतरूपले अनुमोदन गरेको थियो । कार्यक्रमको समुद्घाटन हुनुपूर्व महानगरका विभिन्न वडाहरूबाट विविध समूहको सहभागिता रहेको बृहत् र्यालीसहित झाँकी प्रदर्शन भएको र विहान ११:०० बजेबाट शुरु भई दिउँसो ३:०० बजेसम्म जारी र्यालीमा महानगरको विविधता झल्कने गरी उत्साहजनक सहभागिता रहेको थियो । करिब एक लाख भन्दा बढी भरतपुर महानगरवासीको उपस्थितिमा ‘भरतपुर भ्रमण वर्ष, २०२४’ को उद्घाटन समारोह सञ्चालन भएको महानगरले विज्ञप्तीमा उल्लेख गरेको छ । पर्यटन पूर्वाधारको विकास र पर्यटकीय गन्तव्यहरूको राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धनबाट यस क्षेत्रको आर्थिक गतिविधिलाई गति प्रदान गर्ने, कोरोना कहरबाट शिथिल पर्यटन व्यवसायलाई क्रियाशील तुल्याउने, भरतपुर महानगरपालिकाको प्रतिष्ठा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अभिवृद्धि गर्ने तथा प्राकृतिक, सांस्कृतिक, धार्मिक एवम् ऐतिहासिक सम्पदाहरूको व्यापक प्रचार प्रसार गरी पर्यटकको सङ्ख्या र बसाइ अवधि बढाउने उद्देश्यले भरतपुर महानगरपालिकाको ७७ औं नगर कार्यपालिकाको वैठकले निजी क्षेत्र लगायत पर्यटन सम्बद्ध सरोकारवालाहरूसँगको सहकार्यमा सन् २०२४ लाई ‘घुमौं भरतपुर’ भन्ने मूल नाराका साथ भरतपुर भ्रमण वर्षको कार्यक्रममार्फत् बृहत् प्रवर्द्धनात्मक महाभियान सञ्चालन गर्ने निर्णय भए पश्चात सम्बद्ध क्षेत्रसँगको सहकार्यमा विविध प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रम सञ्चालन गरिंदै आएको भरतपुर महानगरपालिका प्रमुख रेनु दाहालद्धारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तीमा भनिएको छ । ‘यस्तै प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’बाट पूर्व प्रधानमन्त्रीहरु, पूर्व उपप्रधानमन्त्री, प्रतिनिधि सभा राष्ट्रिय सभा तथा प्रदेशका माननीय सदस्यहरू लगायत विशिष्ट व्यक्तिहरूको गरिमामय उपस्थितिका बीच ‘भरतपुर भ्रमण वर्ष, २०२४’ को भव्य र सभ्य रुपमा समुद्घाटन भएको कुरा सर्वविदितै छ’–विज्ञप्तीमा भनिएको छ । ‘समुद्घाटन कार्यक्रममा देखिएको अभूतपूर्व उल्लास र उत्साहलाई कायम गर्दै भरतपुर भ्रमण वर्ष २०२४ लाई आगामी दिनमा पनि सोही रुपले निजी क्षेत्र, आम महानगरवासी र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा रहेका शुभचिन्तकहरूको साथ, सहयोग र सक्रियताका लागि हार्दिक अपिल गर्दछौं’–महानगरद्धारा जारी विज्ञप्तीमा भनिएको छ ।
