बालबालिकालाई आम्दानी, खर्च र डिजिटल कारोबार सिकाउने ‘ग्लोबल जुनियर’
काठमाडौं । ग्लोबल आइएमई बैंकका हेड अफ ट्रान्जेक्सन प्रकाश पौडेल डिजिटल रूपान्तरण अभियानमा छन् । उनी फ्रन्टलाइनमै रहेर डिजिटल गतिविधिमा सक्रिय छन् । उनी हरेक कारोबार डिजिटलबाटै गर्छन् र अरूलाई पनि डिजिटल माध्यमबाटै गर्न प्रेरित गरिरहेका छन् । हरेक कारोबार डिजिटलबाट गर्ने उनी घरभित्र भने नगदमै काराेबार आएका थिए । उनका छाेराछाेरीलाई पैसा चाहियो भने नगदै दिन्थे । यदि नगद छैन भनेपनि एटीमएबाट झिकेर छाेराछाेरीलाई दिने गरेका थिए । सबै कारोबार डिजिटलबाट गर्ने उनी घरभित्रको कारोबार किन डिजिटल हुँदैन ? उनले सोच्न थाले । यदि डिजिटल रूपान्तरण गर्नुछ भने घरभित्रैबाट बालबालिकालाई पनि डिजिटलमा अभ्यस्त गर्नुपर्छ भन्ने सोचका साथ ‘ग्लोबल जुनियर एप’को अवधारणा ल्याए । ग्लोबल आइएमई बैंकले पहिलो डिजिटल कारोबार घरभित्रैबाट हुनुपर्छ र बालबालिकालाई भविष्यको ग्राहक बनाउनुपर्छ भन्ने अवधारणाका साथ आज ‘ग्लोबल जुनियर एप’ सार्वजनिक गरेको छ । ‘डिजिटल रूपान्तरणमा विभिन्न गतिविधि भइरहेका छन्, म आफैं पनि डिजिटल कारोबारको प्रमोट गरिरहेको छु । तर, घरभित्रको कारोबार भने नगदमै हुन्छ, मेरो १२ वर्षको छोरी छिन्, छोरीलाई पैसा आवश्यक पर्याे भने नगद दिन्थें, यदि नगद छैन भने एटीएमबाट झिकेर दिन्थें,’ उनले भने, ‘हामी किन घरभित्रबाट डिजिटल कारोबार गर्न सक्दैनौं ? म र मेरो छोरीबीचको कारोबार किन डिजिटल हुन सक्दैन ? किनभने छोरीको व्यवहारलाई सुहाउने एप बैंकिङ क्षेत्रमै थिएन, जसले गर्दा मेरो र छोरी कारोबार नगदमै हुने गरेको थियो, चाहे १ हजार होस् वा चाहे १ सय रुपैयाँ होस्, त्यसैले ‘ग्लोबल जुनियर एप’को अवधारणा बनेको हो ।’ घरभित्रको कारोबार पनि डिजिटलबाट गर्नुपर्छ भन्ने हेतुले ‘ग्लोबल जुनियर एप’ ल्याइएको उनले बताए । केही महिनादेखि आफूले अभ्यास गरिरहेको र बालबालिकाको तर्फबाट कसरी काम गर्छ भनेर अध्ययन गरेर नै यो एप सार्वजनिक गरिएको उनको भनाइ छ । १२ वर्षदेखि १७ वर्षसम्मका बालबालिकालाई लक्षित गरी ग्लोबल जुनियर एप ल्याइएको उनले जानकारी दिए । ‘बालबालिकाको आवश्यकतालाई हेरेर ल्याइएको हो, यो उमेर समूहलाई डिजिटल प्लेटफर्ममा ल्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ,’ उनले भने, ‘परिवारको मोबाइलबाटै बालबालिकालाई ग्लोबल जुनियर एपमा जोड्न सकिन्छ ।’ उनका अनुसार एक जना परिवारले २ जना बच्चालाई ग्लोबल जुनियर एपमा आवद्ध गराउन सकिने र परिवारले नै नियन्त्रण गर्न सक्नेछन् । एक दिनमा अधिकतम ५ हजार रुपैयाँ र मासिक १० हजार रुपैयाँसम्म कारोबारको सीमा ग्लोबल जुनियर एपमा राखिएको छ । परिवारले चाहेको अवस्थामा कारोबारको सीमा घटबढ गर्न सकिने उनले बताए । ‘ग्लोबल जुनियर एपमा बचत खाता सरह ब्याजदर निर्धारण गरिएको छ, यो एपमार्फत बालिबालिकाले गरिरहेको कारोबारलाई समेत परिवारले सहजै कहाँ के सामान खरिद गरेको छ भनेर हेर्न सक्नुहुन्छ,’ पौडेलले भने । ग्लोबल आइएमई बैंकका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (डीसीईओ) सुमन पोखरेल डिजिटल बैंकिङमा नेपालमा अग्रणी स्थानमा रहन बैंकले विभिन्न कार्य गर्दै आएको बताउँछन् । भौतिक कारोबार कम गर्न यस एपले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उनको भनाइ छ । ‘यो एपलाई परिवारले नै ह्यान्डल गर्न सकिन्छ, बालबालिकालहरूले भबिष्यमा सहज रूपमा कारोबार गर्न सकिन्छ, बिना सीम यो एप चलाउन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘बैंकको नारा अनुरुप बालबालिकालाई पनि सेवा दिन यो एप ल्याइएको हो ।’ यो प्रडक्ट नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा युनिक प्रडक्ट भएको बताउँदै उनले भने, ‘वित्तीय साक्षरतामा सहज हुनेछ, कसरी कमाउने, कमाउन कति दुःख हुन्छ, कमाएको पैसा कसरी बचत गर्ने, कसरी खर्च गर्ने भनेर बालबालिकालाई यो एपले शिक्षा दिनेछ, बालबालिकालाई सानैदेखि सिकाउनेछ, मिहिनेत गर्न सिकाउनेछ, पैसाको महत्व बुझाउनेछ ।’ ग्लोबल आइएमई बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) सरेन्द्रराज रेग्मी सबैको लागि बैंक भन्ने नारा बमोजिम बालबालिकालले समेत सहज रूपमा बैंकिङ कारोबार गर्न ग्लोबल जुनियर एपले मद्दत पुर्याउने बताउँछन् । ‘बैंकको नारा नै छ, सबैका लागि बैंक, यही नाराबमोजिम साना बालबालिकालाई पनि बैंक चाहिन्छ भन्ने सुरुवात गरेका छौं, अधिकांश सूचकमा ग्लोबल आइएमई बैंक अग्र स्थानमा छ, यसलाई निरन्तरता दिन डिजिटलमा जोड दिएको हो, सबैलाई डिजिटल इको सिस्टममा ल्याउन ग्लोबल जुनियर एपले भूमिका खेल्नेछ,’ उनले भने, ‘आजको बालक भोलिको कर्णधार हो, त्यसैले बालबालिकालाई भविष्यमा सहज बैंकिङ कारोबार गराउन यस एपले योगदान गर्नेछ ।’ उनका अनुसार बैंकको ७५ प्रतिशत कारोबार डिजिटल माध्यमबाट हुने गरेको र यसलाई बढाएर सतप्रतिशत गर्ने रणनीति बैंकको रहेको छ । साथै ठूलो बैंक भएकाले पनि डिजिटल काराेबारमा दायित्व हुने उनले बताए । नेपाल राष्ट्र बैंकले भविष्यमा ल्याउने डिजिटल करेन्सीलाई समेत ग्लोबल जुनियर एपले सहजीकरण गर्ने उनको दाबी छ । बैंकिङ क्षेत्रमै पहिलोपटक बालबालिकालाई लक्षित गरी ग्लोबल आइएमई बैंकले ग्लोबल जुनियर सञ्चालनमा ल्याएको हो । बालबालिकालाई सानैदेखि बैंकिङ कारोबारसम्बन्धि अभ्यस्त गराउन यो एप ल्याएको बैंकले जनाएको छ । बैंकका अनुसार परिवार र बालबालिकाबिच हुने नगद कारोबारलाई डिजिटल गराउनु यो एपको उद्देश्य हो ।
लघुवित्तमा लुटपाटसहित ल्यापटप र महत्वपूर्ण कागजात गायब, ‘वित्तीय क्षेत्रमा मौलायो अराजकता’
काठमाडौं । लघुवित्त विरुद्धको संघर्ष समितिको नाममा अहिले देशका वित्तीय संस्थाहरूमाथि ज्यादती फैलिएको छ । विभिन्न व्यक्ति तथा समुहहरूले लघुवित्त विरुद्धको संघर्ष समिति नाम दिँदै देशका विभिन्न लघुवित्तका शाखाहरूमा पुगेर तोडफोड तथा विभिन्न वस्तुहरू गायब गर्ने अराजकता बढेको हो । यस्तो गलत प्रवृतिको कारण बैंक तथा वित्तीय क्षेत्र तंरङ्गित र त्रसित बनेको छ । देशका विभिन्न लघुवित्तको शाखाहरूमा गएर तोडफोड, लुटपाट, आगजनी लगायतका गतिविधिहरू बढेपछि बैंकरहरूले दुःख व्यक्त गरेका छन् । सोमबार नेपाल बैंकर्स संघ, डेभलपमेन्ट बैंकर्स एशोसिएसन नेपाल, नेपाल वित्तीय संस्था संस्था संघ र नेपाल लघुवित्त बैंकर्स संघले संयुक्त रूपमा विज्ञप्ति जारी गरेर सरकारको ध्यानआकर्षण गरेका हुन् । ‘विगत केही समयदेखि केही व्यक्ति तथा समूहले आफ्नो निशित स्वार्थ पूर्ति गर्ने उद्देश्यले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु विरुद्ध अर्नगल प्रचार गर्ने, विभिन्न वित्तीय संस्थाका शाखा कार्यालय तोडफोड गर्ने तथा अवरोध पु¥याउने, कर्मचारीलाई तर्साउने जस्ता अराजक क्रियाकलाप भइरहेका छन्, विभिन्न शाखाहरुमा तोडफोड गर्ने, लुटमाट गर्ने र आगजनी समेत गर्ने कार्यहरु भइरहेका छन्, यतर्फ सरकारको ध्यान जान आवश्यक छ,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ । यस्ता गतिविधिले बैंकिङ क्षेत्रलाई जोखिम उत्पन्न गरी ग्रामिण अर्थतन्त्र धराशायी हुने र समग्र बैंकिङ क्षेत्र तथा वित्तीय प्रणालीमा नै असर पुग्ने विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । बैंकरहरुले प्रचिलित ऐन, नियम तथा कानुन बमोजिम स्थापित संस्थाहरुले सहज रुपमा कारोबार गर्न सक्ने अधिकारबाट बञ्चित पुगेको उल्लेख गरेका छन् । यस्ता गतिविधिलाई नियन्त्रण गर्न बैंकरले नेपाल राष्ट्र बैंक, अर्थमन्त्रालय र गृहमन्त्रालयको सहयोग माग गरेका छन् । संयुक्त विज्ञप्तिमा अहिले देशका ९ वटा लघुवित्तको १७ वटा शाखामा तोडफोड गरेर महत्वपूर्ण कागजात, ल्यापटप, साइनबोर्ड तथा अन्य सामानहरु लुटपाट गरेको उल्लेख छ । यस्तो संयुक्त विज्ञप्ति नेपाल राष्ट्र बैंकबाट इजाजतपत्र लिइ ऐन, नियम, कानून र नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशनको परिधि भित्र रही पब्लिक लिमिटेड कम्पनीको रुपमा सञ्चालित बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले छरिएर रहेको रकमलाई संकलन गरी देशको विभिन्न ठाउँमा रहेका व्यवसायी, उद्योगी र दुर्गम क्षेत्रमा समेत सरल र सहज तरिकाले वित्तीय सेवा प्रदान गर्दै देशको आर्थिक तथा सामाजिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुरÞ्याउदै आइरहेका छन् । विगत केही समयदेखी केही व्यक्ति तथा समूहले आफ्नो निहित स्वार्थ पूर्ति गर्ने उद्देश्यले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरु विरुद्ध अनर्गल प्रचार गर्ने, ती संस्थाहरुका कार्यालय तोडफोड गर्ने, कर्मचारीहरुलाई तर्साउने तथा धम्क्याउने काममा अवरोध पुरÞ्याउने जस्ता अराजक क्रियाकलाप गर्दै आएको हामीले पाएका छौं । विशेष गरी लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरुलाई त्यस्ता अराजक व्यक्ति तथा समूहहरुले थप लक्षित गरेको देखिएको छ । पछिल्लो समय यता विभिन्न लघुवित्त संस्थाहरुका केही शाखाहरुमा तोडफोड, लुटपाट, आगजनी लगायतका निन्दनीय कार्यहरु भएको छ । लघुवित्त क्षेत्रलाई अझ व्यवस्थित गर्नका लागि नेपाल सरकारबाट गठित कार्यदलमा लघुवित्त विरुद्धको संघर्ष समितिको तर्फबाट समेत प्राप्त सुझाव अनुसार नेपाल सरकार तथा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट आवश्यक कदमहरु चालिरहेको वर्तमान स्थितिमा पनि कथित लघुवित्त विरुद्ध संघर्ष समितिको नामबाट पुनः मिति २०८१/०५/११ का दिन तथा त्यस पछिका दिनहरुमा विभिन्न जिल्लामा सेवा प्रदान गरिरहेका ९ वटा लघुवित्त वित्तीय संस्थाका १७ वटा शाखा कार्यालयका साइनबोर्ड, ल्यापटप, कागजपत्र जफत गरी तोडफोड गर्ने, आगजनी गर्ने, नहरमा लगेर नष्ट गर्ने जस्ता अराजक गतिबिधिहरु अघि बढाएर लघुवित्त क्षेत्रलाई अझ अन्यौलता तर्फ धकेल्ने र कार्यक्रम सञ्चालनमा अवरोध पुयाउने जस्ता कृयाकलापबाट लघुवित्त क्षेत्रमा पुनः ठूलो जोखिम उत्पन्न भई ग्रामीण अर्थतन्त्र धराशायी हुने र समग्र बैंकिङ्ग क्षेत्र तथा वित्तीय प्रणालीमा नै असर पुग्ने देखिएको छ । प्रचलित ऐन, नियम, कानून बमोजिम स्थापित संस्थाहरुले कानून बमोजिम सहज रुपमा कारोबार गर्ने अधिकारबाट वञ्चित हुन पुगेकोमा हामी खेद प्रकट गर्दछौं । नेपाल सरकारका सम्बन्धित निकायहरु, खास गरी नेपाल राष्ट्र बैंक, अर्थ मन्त्रालय तथा गृह मन्त्रालयसंग नेपाल लघुवित्त बैंकर्स संघको प्रतिनिधि मण्डलको भेटघाट पश्चात प्राप्त सकारात्मक आश्वासन प्रति विश्वस्त रहि यस्ता अराजक गतिविधिहरुमा संलग्न व्यक्तिहरुलाई कारवाहीको दायरामा ल्याई कानून बमोजिम कारवाही गर्न तथा अत्यावश्यक सेवा अन्तर्गत रहेका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुलाई सहज रुपमा सेवा प्रदान गर्ने वातावरण बनाइदिन स्थानीय प्रशासन लगायत सम्बन्धित सबै निकायहरुबाट आवश्यक सहयोग र सुरक्षाको प्रत्याभूतिको लागि हार्दिक अनुरोध गर्दछौं । साथै, बैंक तथा वित्तीय संस्थामा आवद्ध कर्मचारीहरु बिचलित नभई निरन्तर आफ्नो कर्तव्यमा उच्च मनोबलका साथ आ-आफ्नो कार्यमा लागि पर्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौं । ग्राहक र बैंक तथा वित्तीय संस्था विचमा सुमधुर सम्बन्ध कायम गर्न दृढ रही, ग्राहकको हित संरक्षणलाई सदैव मुख्य प्राथमिकतामा राखी यस्ता किसिमका घटनाहरुबाट कत्ति पनि विचलित नभई आगामी दिनमा निरन्तर रुपमा ग्राहकलाई उत्कृष्ट वित्तीय सेवा प्रदान गर्न हामी पूर्णरुपमा प्रतिवद्ध रहेको समेत सम्बन्धित सबैमा जानकारी गर्दछौं ।
मनाङेलाई मन परेन वन मन्त्रालय, राजीनामा दिँदै भने- वनमारा र तितेपाती हेर्न किन चाहियो मन्त्री ?
कास्की । गण्डकी प्रदेशका मन्त्री राजिव गुरुङ (दीपक मनाङे) ले पदबाट राजीनामा दिएका छन् । मुख्यमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले सोमबार एमालेलाई सामेल गराएर प्रदेश मन्त्रिपरिषद्मा जिम्मेवारी हेरफेर गर्दा असन्तुष्ट बनेका मनाङेले मन्त्री पदबाटै राजीनामा दिएका हुन् । मन्त्रिपरिषद् विस्तार हुँदा सोमबार मुख्यमन्त्री पाण्डेले मनाङेलाई वन तथा वातावरण मन्त्रालयको जिम्मेवारी दिएका थिए । उनी सरकार पुनर्गठन हुनुअघि भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात व्यवस्था मन्त्री थिए । सरकार पुनर्गठनपछि सन्तुष्ट बनेका मनाङले स्वकीय सचिवमार्फत मुख्यमन्त्री पाण्डेलाई राजीनामा पठाएका हुन् । मुख्यमन्त्री पाण्डेले मनाङेको राजीनामा बुझिसकेका छन् । राजीनामा दिँदै मनाङेले प्रदेशलाई वन तथा वातावरणमा पर्याप्त अधिकार नै नभएकाले आफू सो मन्त्रालयको जिम्मेवारीमा नरहने बताए । ‘प्रदेशलाई वनमा कुनै अधिकार नै छैन, खासमा प्रदेशलाई वन मन्त्रालय आवश्यक नै छैन, सबै अधिकार संघमा भएपछि यहाँ वनमारा र तितेपाती मात्रै हेर्नलाई मन्त्री किन चाहियो ? त्यो त रेन्जरले हेरे भइहाल्छ,’ उनले भने । उनले आफूलाई मन्त्री नभए पनि कुनै समस्या नभएको बताउँदै कुनै युवालाई मन्त्री बनाउन आग्रह गरेका छन् ।
नेपाल एसबिआई बैंकका ग्राहकहरूले बुद्ध एयरको टिकटमा छुट पाउने
काठमाडौं । नेपाल एसबिआई बैंक लिमिटेडका ग्राहकहरूले बुद्ध एयरको टिकटमा छुट पाउने भएका छन् । नेपाल एसबिआई बैंक र बुद्ध एयर प्रालिबीच बैंकका सम्पूर्ण डेबिट कार्ड र मोबाइल बैंकिङ सेवा प्रयोगकर्ताहरूलाई लक्षित गरी एयर टिकटमा ८ प्रतिशतसम्म छुट दिने सम्झौता भएको हो । उक्त सम्झौतापत्र बैंकका प्रबन्ध सञ्चालक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपक कुमार देको उपस्थितिमा बैंकका नायब प्रमूख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रमूख वित्तिय अधिकृत राजेश कुमार पंडा र बुद्ध एयर सञ्चालक रुपेश जोशीले हस्ताक्षर गरेका थिए । उक्त कार्यक्रममा बैंकका सल्लाहकार, छपिराज पन्त, प्रमुख व्यवसाय प्रवर्द्धन अधिकृत रितेश अर्याल, दरबारमार्ग मुख्य शाखाका शाखा प्रबन्धक, प्रविनमुनि बज्रचार्य लगायतको उपस्थिति थियो । हाल बैंकले १०० शाखा, २२ एक्सटेन्सन काउण्टर, ७ प्रदेश कार्यालय, १९ शाखारहित बैंकिङ सेवा, १२१ एटिएम र १ कर्पोरेट कार्यालयमार्फत सेवा प्रदान गर्दै आएको छ ।
बजेट अभावले ‘महभिर झरना’को भौतिक पूर्वाधार तयार हुन सकेन
ढोरपाटन । चारैतिर घनाजङ्गल । अग्लो भिर । स्वच्छ हावापानी र शान्त वातावरण । त्यसमाथि चिरबिर चराचुरुङ्गीको आजाव । उसै गरी भिरको बीच भागमा छ महभिर झरना । झरना वरपर ठूलाठूला भिर छन् । उक्त भिरलाई महभिरका रुपमा चिनिन्छ । महभिरकै नामले झरना परिचित छ । बेलाबखतमा स्थानीय फाट्टफुट्ट पुग्ने गरे पनि बाहिरी पर्यटक पुग्न सकेका छैनन् । बागलुङको निसीखोला गाउँपालिका–३ स्थित महभिरमा रहेको यो झरना दुरीका हिसाबले टाढा पनि छैन । समुन्द्री सतहदेखि करिब दुई हजार पाँच सय मिटर उचाइमा रहेको छ । झरनासम्म पुग्नका लागि सहज पदमार्ग तथा सडक भने छैन । बोहोरागाउँ र याङ्म्याङको बीचमा पर्ने यो झरना क्षेत्रमा बर्सेनि स्थानीय भिर मह काढ्नका लागि पुग्ने गर्छन् । झरनासँगै यो क्षेत्र ‘हनी हन्टिङ’ अर्थात् मह सिकारका लागि निकै उपयुक्त रहेको स्थानीय बताउँछन् । स्थानीय सरकारले यसको चासो दिए पर्यटकीय गन्तव्य बन्ने निसीखोला गाउँपालिका–३ का विनोद विश्वकर्माले बताए । उनले झरना सुन्दर रहेको तर यहाँसम्म पुग्ने पहुँचमार्ग सहज नहुँदा बाहिरी मान्छे आउन नसकेको बताए । धेरै टाढाबाट पनि यो झरना देख्न सकिने भन्दै अब पर्यटक भित्र्याउनका लागि पदमार्ग निर्माण गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । विश्वकर्माले स्थानीयहरु पशुचौपाया चरनका लागि झरना रहेको क्षेत्रमा जाने गरेको भए पनि प्रचार नभएको बताए । उनले भने, ‘अरू ठाउँमा योभन्दा निकै साना झरनाहरु छन्, ती झरनाहरुमा पर्यटकहरूको चहलपहल देखिन्छ तर यो झरना निकै ठूलो छ र पनि आझेलमा पर्दा पर्यटक आउन सकेका छैनन्, स्थानीय सरकारले यसको प्रचार र पूर्वाधार निर्माण गर्न सके यहाँ पनि पर्यटक आगमनमा कमी हुने थिएन, यति सुन्दर ठाउँमा सरकारको नजर पर्न सकेन ।’ निसीखोला गाउँपालिका–३ का वडाअध्यक्ष रमेश विक्रम शाहीले झरनामा पूर्वाधार निर्माण गरी पर्यटकीय गन्तव्य बनाउनका लागि योजना बनाएको बताए । उनले भौगोलिक विकटताका कारण झरनासम्म पुग्ने पदमार्ग तथा सडक निर्माणका लागि ठूलो बजेट लाग्ने हुँदा प्रदेश र केन्द्र सरकारसँग सहकार्य गर्ने उनको भनाइ छ । वडामा सीमित बजेट हुँदा अहिलेसम्म झरना वरपर पूर्वाधार निर्माण गर्न नसकिएको अध्यक्ष शाही बताउँछन्। मध्यपहाडी लोकमार्गअन्तर्गत निसीखोला गाउँपालिका–४ झिवाखोलादेखि करिब ३ घण्टाको यात्रामा झरनामा पुग्न सकिन्छ ।
ताँदी घ्याङफेदी जलविद्युत आयोजनाको पीपीए सम्पन्न, असोजदेखि नै निर्माण सुरु हुने
काठमाडौं । एबीपी इनर्जी प्रालिले प्रवर्द्धन गरेको ८ मेगावाटको ताँदी घ्याङफेदी जलविद्युत आयोजनाको विद्युत खरिद बिक्री सम्झौता (पीपीए) सम्पन्न भएको छ । नेपाल विद्युत प्राधिकरण र एबीपी इनर्जीका प्रतिनिधिबीच सोमबार पीपीएमा हस्ताक्षर भएको हो । यो आयोजनाको सञ्चालकमा स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था इप्पानका महासचिव बलराम खतिवडादेखि सूचना प्रविधि विज्ञ असगर अलिलगायत रहेको कम्पनीका अध्यक्ष पूर्णलाल श्रेष्ठले जानकारी दिए । प्रस्तावित जलविद्युत आयोजना नुवाकोटको दुप्चेश्वर गाउँपालिका–१ ताँदीमा निर्माण हुनेछ । यो आयोजनाको सबै खालको अध्ययन पूरा भएको छ । यो जलविद्युत आयोजनाको विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन ९डीपीआर० २०८० वैशाखमा तयार भएको हो । यो ८ मेगावाट जडित क्षमता भएको परियोजना हो । प्रस्तावित जलविद्युत आयोजनाको ग्रस हेड ४४६ मिटर रहेको छ । यो जलविद्युत आयोजनाका लागि २२८१.३६ मिटर हेडरेस पाइप राखिनेछ । १६३२.०८ मिटर पेनस्टक पाइप निर्माण गरिनेछ । उत्पादित विद्युत ३३ केभी सिंगल सर्किटको १० किमी प्रसारणलाइन निर्माण गरेर समुन्द्रटार सबस्टेसनमा जोडिनेछ । यो जलविद्युत आयोजनाको प्रतिमेगावाट लागत २० करोड ५ लाख रुपैयाँ रहेको छ । आगामी असोज २९ गतेबाट निर्माण थाल्ने योजना छ । २०८४ वैशाख मसान्तमा व्यवसायिक उत्पादनको लक्ष्य छ ।
पोर्चुगलको भिसा सेन्टर नेपालमै उपलब्ध गराउन पहल गर्छु : राजदूत पौडेल
काठमाडौं । पोर्चुगलका लागि प्रश्तावित राजदूत प्रकाशमणि पौडेलले नेपालमा पोर्चुगलको भिसा सेन्टर स्थापनाका लागि पहल गर्ने बताएका छन् । हाल भारतबाट पोर्चुगलका लागि भिसा लिनुपर्ने विद्यमान अवस्थाको अन्त्य गर्दै नेपालमा नै त्यसको व्यवस्था गर्नका लागि आफूले राजदूत भएर गए पहल गर्ने उनको प्रतिवद्धता थियो । सोमबार संसदीय सुनुवाई समितिमा आफ्नो कार्ययोजना प्रश्तुत गर्दै प्रश्तावित राजदूत पौडेलले नेपालको व्यापार घाटा कम गर्न पनि आफूले सक्दो पहल गर्ने बताए । राजदूत पदलाई मार्केटिङ म्यानेजरको रुपमा चित्रण गर्दै उनले अन्य देशहरुमा नेपालको उत्पादनको बजार खोजी गर्नु र बिस्तार गर्ने काममा आफू लागिपर्ने बताए । उनले भने, ‘पोर्चुगलको भिसा सेन्टर नेपालमा नै स्थापना गर्न पहल गर्नेछौं । त्यहाँ रहेका नेपालीहरुको डाटा कलेक्सनको काममा पनि लाग्नेछु । दुई देशबीचको द्विपक्षीय संयन्त्रलाई पनि एक्टिभ बनाउनुपर्नेछ । व्यापार घाटा कम गराउने काम पनि गर्नेछु । राजदूत भनेको मार्केटिङ म्यानेजर हो ।’ प्रश्तावित राजदुत पौडेलले दुई देशबीचको संयन्त्रलाई प्रभावकारी ढंगले परिचालन गर्न पनि आफूले ध्यान दिने बताए ।
एमबीबीएसको प्रवेश परीक्षामा गम्भीर त्रुटि, आर्थिक चलखेल भएको भन्दै विद्यार्थी सडकमा
काठमाडौं । सिराहका जीवन सिंहले एमबीबीएस पढ्न चिकित्सा शिक्षा आयोगले लिएको एकीकृत प्रवेश परीक्षा दिए । उनी यो पटक राम्रो नम्बर ल्याएर पास हुने आशामा थिए । जब आयाेगले परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक गर्यो, उनलाई नतिजामा चित्त बुझेन । नतिजामा उनको जम्मा ७८ नम्बर आएको थियो । जबकि उनले यो पटक सयभन्दा बढी नम्बर ल्याउने तयारीका साथ परीक्षा दिएका थिए । ७८ नम्बरमात्र आएपछि उनलाई अप्टिकल मार्क रिकग्निसन (ओएमआर) सीट’ र ‘एन्सर की’ हेर्न मन लाग्यो । किनकि गएको वर्ष एमबीबीएस परीक्षा दिँदा उनले ८२ नम्बर ल्याएका थिए । ‘मलाई अझै राम्रो अंक ल्याएर एमबीबीएस पढ्न मन थियो, त्यसैले गएको वर्ष ८२ नम्बर ल्याउँदा पनि पढिनँ, अझै तयारी गरी यो वर्ष परीक्षा दिएँ तर नतिजा यस्तो आयो,’ उनले गुनासाे गर्दै भने, ‘मलाई जसरी भए पनि प्रश्न र मेरो उत्तरपुस्तिका हेर्न मन छ, त्यो हेर्न पाइनँ भने यो आन्दोलन जारी रहन्छ ।’ विद्यार्थी, जीवन सिंह जीवन नतिजा हेर्नेबित्तिकै चिकित्सा शिक्षा आयोगमा गए । तर, आयाेगले उनलाई ओएमआर सीट’ र ‘एन्सर की’ हेर्न नपाइने बतायाे । ‘मैले आफूले परीक्षामा लेखेको कुरालाई फेरि एक पटक हेर्न पाउँ भन्न पनि आन्दोलन नै गर्नुपर्ने ? जीवनले प्रश्न गरे, ‘आयोगले विद्यार्थीको जीवनमाथि खेलवाड गर्दैछ, कि हामीले हेर्न पाउनुपर्यो नभए आन्दोलन रोक्दैनौँ ।’ बझाङका प्रदीप बिकको सपना सानैदेखि डाक्टर बन्ने थियो । कक्षा १० सम्म गाउँकै सरकारी विद्यालयमा पढेका उनी डाक्टर बन्ने सपना देखेर काठमाडौं पसे । उनलाई काठमाडौंमा सहज थिएन । तर, सपनाले उनलाई हार खान दिएन । एसईई पास गरेर आएका उनी लैनचौरमा रहेको निस्ट कलेजमा भर्ना भए । मिहिनेत गरेर प्लसटु पास गरे । त्यसपछि उनले एमबीबीएसको तयारी गरे । प्रदीप बिक । निम्स इन्स्टिच्युटमा तयारी कक्षा लिए । ‘अन्य इन्स्टिच्युटमा पढ्न धेरै महंगो थियो, घरको आर्थिक अवस्था पनि राम्रो छैन,’ उनले भने, ‘पिछडिएको क्षेत्र, त्यसैमाथि दलित, छात्रवृत्तिबाट भए पनि नाम निकाल्छु भन्ने योजना थियो । तर, नतिजामा मेरो नाम नै छैन, हुन सक्छ नम्बर कम या बढी जति आएको होला । तर, किन मेरो नाम नतिजामा छैन मलाई यसको जवाफ चाहिएको छ ।’ जुम्लाका दीपक बुढा पनि हातमा पर्चा पम्पलेट समाउँदै आइतबार माइती घरमा बसेका थिए । जुम्लाबाट ठूलो सपना बोकेर काठमाडौं आएका उनी पहिलो गासमै ढुंगा लागेको बताउँछन् । ‘बिरानो शहर पढ्नकै लागि आएँ, बा आमाले सकिनसकी पैसा पठानुभयो, होस्टेलमा बसेर मिहिनेत गरेँ, तर नतिजामा मेरो नाम नै आएन,’ उनले भने, ‘मेरो तीन वर्ष बढीको मिहिनेत नै खेर गयो, किन मेरो नाम आएन मलाई एक पटक जान्न मन छ । ’ दीपक बुढा । कतिपय विद्यार्थीको नाम र नम्बरसमेत गलत आएको, कतिपयको पहिले र अहिले फरक-फरक नम्बर आएको भन्दै उनले परीक्षामा आयोगले ठूलो गल्ती गरिरहेको बताए । आयोगको नियतमै आशंका रहेको बताउँदै उनले आफूले दिएको प्रश्नपत्र र एन्सर कि एक पटक हेर्न पाउनुपर्ने बताए । माइतीघरमा विद्यार्थी जीवन, दीपक र नवराज लगायतका सयौं विद्यार्थी माइतीघरमा आन्दोलनमा छन् । कसैले परीक्षामा लेखे अनुसारको नतिजा नआएको भनेका छन् भने कतिपयले नाम नै नरहेको भन्दै आयोगको ध्यानाकर्षण गराएका छन् । माइतीघरमा जम्मा भएका विद्यार्थीले ओएमआर सीट र एन्सर की हेर्न पाउनुपर्ने माग राखेका छन् । नतिजामा आयोगले गम्भीर त्रुटी गरेको बताउँदै विद्यार्थीले आन्दोलन थालेका छन् । उनीहरूले आफूहरूले भनेको कुरामा आयोग गम्भीर नदेखिए अझै शसक्त आन्दोलन गर्ने चेतावनी दिएका छन् । विद्यार्थीको जीवनमाथि खेलवाड चिकित्सा शिक्षा आयोगले एमबीबीएसलगायत चिकित्सा शिक्षाका केही विषयको एकीकृत प्रवेश परीक्षाको नतिजामा गम्भीर त्रुटी गरेको पाइएको छ । आयोगको यो गल्तीले सयौँ विद्यार्थीको जीवनमाथि नै खेलवाड गरेको अभिभावकहरूको भनाइ छ । अभिभावक महेन्द्र यादव विद्यार्थीले परिक्षा दिइसकेपछि प्रश्नपत्र घर लिएर आउन पाउनुपर्ने बताए । यसो हुँदा पारदर्शी हुने भन्दै उनले विद्यार्थीले जबर्जस्ती हेर्न पाउँभन्दा पनि किन नदेखाउनु गम्भीर कुरा रहेको बताए । उनले भने, ‘प्रश्नपत्र विद्यार्थीले घर ल्याउन पाउनुपर्छ र नतिजा सार्वजनिक हुँदा एन्सर की पनि हेर्न पाउनुपर्छ, यसो हुँदा विद्यार्थी पनि ढुक्क हुन्छन् र पारदर्शी पनि हुन्छ ।’ विद्यार्थीले आफैंलाई स्व मूल्यांकन गर्ने भएकाले आन्दोलन गर्नुपर्ने आवस्था नआउने उनको भनाइ छ । यस विषयमा विद्यार्थीले आवाज उठाउँदा आयोगले मेरिट सूची निकालेको छ । यो सूची आफूलाई मान्य नहुने आन्दोलनरत विद्यार्थीले बताएका छन् । यो सूची राख्दा सयौँ विद्यार्थीको नतिजा नै परिवर्तन भएको छ । आयोगले भदौ १३ गने निकालेको एमबीबीएस र शनिबार निकालेको जनस्वास्थ्यको नतिजामा त्रूटी देखिएको छ । एमबीबीएसका विद्यार्थीले समान अंक प्राप्त गर्दा क्यामेस्ट्रि, बायोलोजी, गणीत र फिजिक्समा प्राप्त अंकका आधारमा हुनुपर्नेमा रोलनम्बरका आधारमा सूची प्रकाशित गरेको छ । जनस्वास्थ्यका विषयमा देखिएको त्रुटी सच्याइए पनि एमबीबीएसको नतिजामा समस्या देखिएको छ । आयोगले भने यो समस्या समाधान कसरी गर्ने भन्ने छलफल भइरहेको जवाफ दिएको छ । आम्नाको सपना डाक्टर बन्ने नम्बर आयो ९ मात्र बाराकी आम्ना खातुनकी दिदी बेला बेला बिरामी भइरहन्थिन् । गाउँमा भनेजस्तो उपचार सम्भव थिएन । सामान्य उपचारका लागि काठमाडौं आउनुपथ्र्यो । उनलाई यो अवस्था देख्दा आफू एकदिन डाक्टर बन्नुपर्छ भन्ने लाग्थ्यो । प्राय मुस्लिम समुदायमा छोरीलाई विद्यालय गएर पढ्ने स्वतन्त्रता त्यति हुँदैन । आजभोलि केही सोचमा परिवर्तन आए पनि भनेजति सहज हुँदैन । आम्ना खातुन । तर, उनलाई पढाइमा खासै समस्या भएन । उनलाई जसरी हुन्छ पढेर उपचार नपाएर छटपटाउनुपर्ने बाध्यता भएकाहरूको सेवा गर्न डाक्टर हुन मन लाग्यो । उनलाई डाक्टर बन्ने विज्ञान विषयमा राम्रो गर्नुपर्छ भन्ने थाहा थियो । त्यहीअनुसार उनी तयारी गर्थिन् । उनी एसईई पास गरेर त्यसैका लागि काठमाडौं आइन् । हिमालयन ह्वाइट हाउसमा उनले विज्ञान विषय पढिन् । कक्षा १२ पास गरे पनि उनले एमबीबीएसको तयारी गरिन् । दुई वर्ष पहिले पहिलो पटक उनले एमबीबीएसको परीक्षा दिइन् । तर, उनको नाम नै आएन । उनलाई पहिलो वर्ष अंक पनि कम आयो होला, अथवा केही भयो होला भन्ने लाग्यो । उनले राम्रोसँग तयारी पनि नपुगेको भन्दै त्यत्तिकै थामथुम पारिन् । फेरि उनले आफ्नो तयारी बढाइन् । यो वर्ष कडा मिहिनेत गरेर परिक्षा दिएकी उनको जम्मा ९ नम्बर मात्र आयो । जबकि उनले १ सयको हल गरेकी थिइन् । उनलाई कसरी ९ नम्बर मात्र आयो भन्ने कुरा जान्न आफूले दिएको प्रश्नपत्र र उत्तरपुस्तिका हेर्न पाउनुपर्ने बताएकी छन् । आर्थिक चलखेल भएको आशंका हरेक वर्ष एमबीबीएस परीक्षाको नतिजामा ठूलो चलखेल हुने गरेको कुरा बेला बखत बाहिर आउँछ । नाम निकाल्न नतिजा हैन, पैसाको बार्गेनिङ चल्छ भन्ने हल्ला सुनिन्छ । उसो त बेलाबेला एमबीबीएस परीक्षाको प्रश्नपत्र नै बाहिरएका समाचार पनि आइरहेकै हुन्छन् । जनक शिक्षा सामाग्रीमा प्रश्न छापिँदै गर्दा प्रश्नपत्रमा मोलमोलाई भइसकेको हुन्छ । केही वर्षअघि यस्तै घटनामा शिक्षा मन्त्रालयका एकजना उपसचिव नलिम्बित नै भएका थिए । यसमा शिक्षा मन्त्रालयकै कर्मचारी संग्लग्न भएका घटना बाहिरिन्छन् । प्रश्नपत्र नै किनबेच भइरहने यो परीक्षामा नतिजामा कति चलखेल हुँदो हो यो सोझै अनुमान लगाउन सकिने विद्यार्थीको आरोप छ । चिकित्सा शिक्षा आयोगले गरिरहेको नतिजाको अपडेटबाट पनि विद्यार्थी यही निचोडमा पुगेका छन् । उनीहरू भन्छन्, ‘यहाँ जे भइरहेको छ त्यो निष्पक्ष छैन ।’ विद्यार्थी जीवन सिंह भन्छन्,‘ रिजल्ट निस्केदेखि अहिलेसम्म पटक-पटक नतिजा तलमाथि भएको छ, कसैको नाम र रोल नम्बर मिलेको छैन, कसैको नाम र थर फरक आएको छ, किन यस्तो भइरहेको छ थाहा छैन । ’
