रेयर अर्थमा विश्व राजनीति : चीनको प्रभुत्व, अमेरिकाको चिन्ता र भारतको रणनीति
काठमाडौं । नोभेम्बरमा चीनबाट अमेरिकातर्फ हुने दुर्लभ पृथ्वी चुम्बक (रेयर अर्थ म्याग्नेट) को निर्यात अक्टोबरको तुलनामा ११ प्रतिशतले घटेको छ । यस्तो गिरावट त्यतिबेला आएको हो, जब विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रबीच चलिरहेको व्यापार युद्ध केही नरम बन्दै गएको बताइएको थियो । चिनियाँ भन्सार तथ्यांकअनुसार अमेरिकातर्फ पठाइने रेयर अर्थ चुम्बकको ढुवानी अक्टोबरमा ६५६ टनबाट घटेर करिब ५८२ टनमा सीमित भयो । यद्यपि अर्को एउटा रिपोर्टअनुसार सबै दुर्लभ–पृथ्वी उत्पादनहरूको बिक्री अघिल्लो महिनाको तुलनामा वृद्धि भएको छ । जसमा चुम्बक प्रमुख छन् । रेयर अर्थ चुम्बकहरू सैन्य उपकरणदेखि लिएर विद्युतीय कारसम्ममा प्रयोग हुन्छन् । यस वर्ष अमेरिका–चीन व्यापार युद्धका क्रममा यी चुम्बक चीनको शक्तिशाली हतियार बनेका थिए । अप्रिलमा बेइजिङले निर्यात नियम कडा पारेपछि अमेरिकातर्फ पठाइने चुम्बकको ढुवानी ५० टनभन्दा पनि कममा झरेको थियो । यसले विश्वभर तीव्र अभावको आशंका पैदा गरेको थियो । वर्षभरि तनाव पटक–पटक बढ्यो र केही समय शान्त पनि रह्यो । तर अहिले निर्यात फेरि सामान्य स्तरमा फर्किएको छ । यसैबीच अन्य देशहरूले पनि रेयर अर्थ क्षेत्रमा आफ्नो पहिचान बनाउने प्रयास गरिरहेका छन् । कजाकिस्तान, उज्बेकिस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान र तुर्कमेनिस्तानले हालै एउटा बैठक सम्पन्न गरेका छन् । मध्य एसियाका यी पाँच देशसँग सुन, दुर्लभ–पृथ्वी तत्व र युरेनियमजस्ता विशाल खनिज स्रोत छन् । रूस, चीन, दक्षिण एसिया र मध्यपूर्वबीचको भौगोलिक अवस्थाले यी देशहरूलाई पूर्वाधार र व्यापारका लागि रणनीतिक बाटो बनाएको छ । दुर्लभ पृथ्वी तत्व १७ वटा तत्वहरूको समूह हो । यी वस्तुलाई ‘दुर्लभ’ भनिनुको कारण पृथ्वीमा कम पाइने भएकाले होइन (वास्तवमा यी प्रशस्त मात्रामा उपलब्ध छन्) । बरु, यी तत्वहरूलाई शुद्ध रूपमा निकाल्न र प्रशोधन गर्न अत्यन्तै कठिन, महँगो र वातावरणीय रूपमा जटिल हुने भएकाले यस्तो नाम दिइएको हो । यी तत्वहरू प्रायः मिसिएको अवस्थामा पाइन्छन् र छुट्याउनु ठूलो चुनौती हुन्छ । यस क्षेत्रमा चीनको प्रभुत्व छ । आधुनिक प्रविधिका लागि यी तत्व अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन् । स्मार्टफोन, कम्प्युटर, विद्युतीय सवारी, पवन टर्बाइन र रक्षा उपकरणलगायत धेरै उत्पादनमा यसको प्रयोग हुन्छ । चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो दुर्लभ पृथ्वी उत्पादक हो । अमेरिकासहित धेरै देश आपूर्तिका लागि चीनमा अत्यधिक निर्भर छन् । व्यापार युद्धका क्रममा चीनले निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने धम्की दिएपछि अमेरिका र अन्य देशहरूलाई रेयर अर्थका वैकल्पिक स्रोत खोज्न प्रेरित गरेको छ । मध्य एसियाली देशहरूको पहल यस दिशामा महत्त्वपूर्ण विकास हुन सक्छ । ती देशहरूसँग रहेका खनिज भण्डार र रणनीतिक अवस्थाले उनीहरूलाई रेयर अर्थ आपूर्ति शृंखलामा महत्त्वपूर्ण खेलाडी बनाउन सक्छ । भारतले पनि ‘रेयर अर्थ’ क्षेत्रमा चीनको वर्चस्वलाई चुनौती दिन र आत्मनिर्भर बन्न हालै आफ्नो रणनीति तीव्र बनाएको छ । राष्ट्रिय महत्त्वपूर्ण खनिज मिसनअन्तर्गत खनिज विदेश इन्डिया लिमिटेड स्थापना गरिएको छ । यसको मुख्य उद्देश्य विदेश—विशेषगरी अष्ट्रेलिया र दक्षिण अमेरिका (जस्तै अर्जेन्टिना र चिली)– मा रेयर अर्थ र लिथियमजस्ता महत्वपूर्ण खनिज स्रोत पहिचान गर्नु र त्यहाँ खनन अधिकार हासिल गर्नु हो । भण्डारका हिसाबले भारत विश्वमा पाँचौं स्थानमा पर्छ । तर प्रशोधन प्रविधिको अभावका कारण आवश्यकताका लागि अझै पनि चीनमा धेरै हदसम्म निर्भर छ । भारतसँग विश्वको करिब ६ प्रतिशत रेयर अर्थ भण्डार छ, जुन मुख्यतः तटीय राज्यहरू (ओडिशा, केरल, तमिलनाडु) का बालुवामा पाइन्छ । अदालतको एक फैसलाले मस्क मालामाल, नेटवर्थ ७०० अर्ब डलर पार गर्ने पहिलो व्यक्ति
सुन-चाँदी दुवैको ऐतिहासिक छलाङ, नेपाली बजारमा नयाँ कीर्तिमान
काठमाडौं । नेपाली बजारमा सुनको मूल्यले सोमबार ऐतिहासिक उचाइ छोएको छ । लगातार बढ्दो क्रममा रहेको सुनको भाउ आज एकैदिन ३ हजार ४ सय रुपैयाँले उकालो लाग्दै अहिलेसम्मकै उच्च विन्दुमा पुगेको हो । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज सुन प्रतितोला २ लाख ६१ हजार ७ सय रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ । यसअघि गत मंसिर २९ गते सुनको मूल्य २ लाख ६० हजार ७ सय रुपैयाँ पुग्दै उच्चतम स्तरमा पुगेको थियो । सोमबारको मूल्यले त्यो रेकर्डसमेत तोडेको छ । सुनसँगै चाँदीको मूल्यले पनि नयाँ इतिहास रचेको छ । आज चाँदी प्रतितोला १३० रुपैयाँले बढ्दै ४ हजार २३५ रुपैयाँमा पुगेको छ । यो पनि हालसम्मकै उच्च मूल्य हो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य वृद्धि, भू-राजनीतिक तनाव र लगानीकर्ताको सुरक्षित लगानीतर्फ बढ्दो आकर्षणले नेपाली बजारमा सुन-चाँदीको मूल्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको विश्लेषण गरिएको छ ।
नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले लाभांश नदिने
काठमाडौं । नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक लिमिटेडले गत आर्थिक वर्षको मुनाफाबाट सेयरधनीहरूलाई लाभांश नदिने निर्णय गरेको छ । पुस ७ गते बसेको बैंकको सञ्चालक समितिको बैठकले उक्त निर्णय गरेको हो । साथै, सोहीअनुसारको गत आर्थिक वर्षको वित्तीय विवरण स्वीकृत गरी नेपाल राष्ट्र बैंकमा पठाउने निर्णय पनि बैठकले गरेको बैंकले जनाएको छ ।
नागरिक लगानी कोषले १३ प्रतिशत लाभांश दिने
काठमाडौं । नागरिक लगानी कोषले गत आर्थिक वर्षको मुनाफाबाट लाभांश घोषणा गरेको छ । पुस ६ गते बसेको कोषको सञ्चालक समितिको बैठकले सेयरधनीहरूलाई कुल १३ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने निर्णय गरेको हो । कोषले हाल कायम चुक्ता पूँजीको ५ प्रतिशत बोनस सेयर र सोको कर प्रयोजनार्थसहित ८ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेको छ । नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयबाट स्वीकृति प्राप्त भई आगामी वार्षिक साधारण सभाले पारित गरेपछि उक्त लाभांश सेयरधनीहरूलाई वितरण गरिने कोषले जनाएको छ ।
प्रधानमन्त्रीले निर्वाचन कानुनबारे राजनीतिक दल र नागरिक प्रतिनिधिसँग छलफल गर्ने
काठमाडौं । प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले सोमबार प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन कानुन तथा त्यसको व्यवस्थापनसम्बन्धी विषयमा राजनीतिक दलका प्रतिनिधि र नागरिक प्रतिनिधिसँग छलफल गर्ने भएकी छन् । प्रधानमन्त्री कार्कीका प्रेस संयोजक राम रावलका अनुसार सिंहदरबारमा दिउँसो १ बजे हुने छलफल कार्यक्रममा गृह मन्त्रालय र निर्वाचन आयोगको तर्फबाट प्रस्तुतीकरण हुनेछ । छलफलमा विद्यमान निर्वाचन कानुन, आवश्यक सुधार, कार्यान्वयनका चुनौती तथा आगामी निर्वाचन व्यवस्थापनका विषयमा विचार–विमर्श हुने अपेक्षा गरिएको छ । सरकारले निर्वाचन प्रणालीलाई थप प्रभावकारी, पारदर्शी र विश्वसनीय बनाउने उद्देश्यले सरोकारवालासँग सुझाव संकलन गर्न छलफल आयोजना गरिएको जनाएको छ ।
गगन थापाले गरे १५औँ महाधिवेशनमा कांग्रेस सभापतिको उम्मेदवारी घोषणा
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री गगनकुमार थापाले पार्टीको १५औँ महाधिवेशनमा सभापतिमा उम्मेदवारी दिने औपचारिक घोषणा गरेका छन् । काठमाडौं–४ बाट निर्वाचित नेताकार्यकर्तासँगको छलफलका क्रममा महामन्त्री थापाले आफू सभापतिमा लड्ने मात्र नभई सभापति बन्ने स्पष्ट दाबीसमेत गरेका हुन् । काठमाडौंमा आयोजित छलफल कार्यक्रममा बोल्दै थापाले पार्टीलाई नयाँ दिशामा लैजान नेतृत्व परिवर्तन आवश्यक रहेको धारणा व्यक्त गरे । उनले भने, 'म अहिले पार्टीको १५औँ महाधिवेशनमा सभापतिको उम्मेदवार हुँ। म पार्टीको सभापति बन्छु, बन्न चाहन्छु ।' उनको यो अभिव्यक्तिलाई कांग्रेसभित्र नेतृत्वको दौड औपचारिक रूपमा सुरु भएको संकेतका रूपमा हेरिएको छ । महामन्त्री थापाले पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ गर्दै संगठनलाई जनमुखी र समयअनुकूल बनाउने आफ्नो लक्ष्य रहेको बताए । कांग्रेसलाई पुराना अभ्यासबाट मुक्त गर्दै नयाँ पुस्ताको अपेक्षाअनुसार अघि बढाउन आफू तयार रहेको उनको भनाइ छ । उनले पार्टीभित्र देखिएका गुटबन्दी, असन्तुष्टि र कार्यकर्ताको मनोबल घट्ने अवस्थालाई अन्त्य गर्न नेतृत्वले स्पष्ट दिशा दिनुपर्नेमा जोड दिए । कार्यक्रममा सहभागी नेताकार्यकर्ताहरूले थापाको घोषणालाई सकारात्मक रूपमा लिँदै नेतृत्वका लागि उनको सक्रियताले पार्टीमा नयाँ ऊर्जा थप्ने प्रतिक्रिया दिएका छन् । पछिल्लो समय कांग्रेसभित्र आगामी महाधिवेशनलाई केन्द्रमा राखेर नेतृत्वको आकांक्षा राख्न थालिएका बेला महामन्त्री थापाको यो घोषणाले राजनीतिक तरङ्ग पैदा गरेको छ । अर्को प्रसङ्गमा थापाले पार्टी सभापति देउवाले कांग्रेसको राम्रो बाटोमा पानी खनाएको आरोपसमेत लगाएका छन् । उनले भने, 'असोजमै महाधिवेशनको निर्णय गरेको भए हामीले यतिबेलासम्म महाधिवेशन गरिसकेका हुन्थ्यौँ ।' तर सग्लो बाटोमा पानी खनाएर हिलो बनाउँदै गाडी कुदाउन नसकेको आरोप लगाउनु गलत भएको बताए ।
पोखरामा प्रोटोन ईमासको विशेष एक्सचेन्ज अफर
काठमाडाैं । जगदम्बा मोटर्स प्रालि अन्तर्गत सञ्चालन हुने इलेक्ट्रिक सवारी साधन (इभी) ब्रान्ड प्रोटोन ईमासले पोखरामा विशेष एक्सचेन्ज अफर कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने भएको छ । जसअनुसार पोखरामा पुस ७, ८ र ९ गते (डिसेम्बर २२, २३ र २४, २०२५ ) गते विशेष एक्सचेन्ज अफर कार्यक्रम सञ्चालन हुने छ । पोखरामा सिटी स्क्वायर ब्यान्क्वेट एण्ड रेस्टुरेन्ट, न्यूरोडमा कार्यक्रम आयोजना हुनेछ । तीन दिन सञ्चालन हुने सो कार्यक्रममा विद्यमान सवारी साधन एक्सचेन्ज गर्न चाहने ग्राहकहरूलाई प्रोटोन ईमासका प्रमुख विशेषताहरु, सेवा सुविधा तथा अफरका फाइदाबारे विस्तृत जानकारी प्रदान गरिने कम्पनीले जनाएको छ। एक्सचेन्ज अफरमा प्रोटोन इमास ७ को मुल्य ४६.९९ लाखबाट सुरु हुनेछ । प्रोटोन ईमास ७ ले शक्तिशाली १६० किलोवाट मोटर पावर प्रदान गर्दछ भने यसमा १८० मिमी ग्राउण्ड क्लिरेन्स तथा एनइडिसी रेन्ज ४९२ र ५८५ रहेको छ । उन्नत सुरक्षात्मक तथा प्रिमियम डिजाइन सुविधासहितको यो इभी को लम्बाइ ४६१५ मिमी रहेको कम्पनीले उल्लेख गरेको छ । यस विशेष अफरमार्फत ग्राहकहरूले अत्याधुनिक इभीमा अपग्रेड गर्ने उत्कृष्ट अवसर पाउने भएका छन् ।
तेस्रो क्यान 'बीटुबी समिट २०२५’ सुरु, राजनीतिक सहमति भए ई-भोटिङ सम्भव छ : सञ्चारमन्त्री
काठमाडौं । नेपालको सूचना तथा सञ्चार प्रविधि क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउने र व्यवसायीहरूबीच समन्वय बढाउने उद्देश्यका साथ ललितपुरमा ‘तेस्रो क्यान बीटुबी समिट २०२५’ शनिबार (पुस ५)देखि सुरु भएको छ । कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपाल महासंघ (क्यान महासंघ) को आयोजनामा पुल्चोकस्थित ‘द प्लाजा’ मा आयोजित दुई दिने सम्मेलनको उद्घाटन सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री जगदीश खरेलले गरे। सम्मेलनको उद्घाटन गर्दै मन्त्री खरेलले प्रविधिको उच्चतम प्रयोगमार्फत निर्वाचन प्रणालीलाई आधुनिक बनाउनुपर्नेमा जोड दिए । उनले यदि राजनीतिक दलहरूबीच राष्ट्रिय सहमति जुटेमा आगामी निर्वाचनमा कम लागतमै ‘इ-भोटिङ को व्यवस्था गर्न सकिने बताए । 'सूचना प्रविधिको यो युगमा पनि अर्बौँ रुपैयाँ खर्च गरेर कागजको मतपत्र छाप्ने र सुरक्षाका साथ दुई दिन लगाएर बोक्नुपर्ने बाध्यता दुखद छ,' मन्त्री खरेलले भने, 'डिजिटल नेपालको लक्ष्य पूरा गर्न सरकार प्रविधिमैत्री बन्नुको विकल्प छैन । अब डिजिटल मार्गको माग बढ्दो छ र मन्त्रालयले नीतिगत तथा संरचनागत सुधारमा तीव्रता दिइरहेको छ ।' उनले सरकार आगामी फागुन २१ गते प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन सम्पन्न गर्ने तयारीमा जुटेको र जेन-जी आन्दोलनको भावना अनुरूप सुशासन कायम गर्न प्रतिबद्ध रहेको समेत स्पष्ट पारे । कार्यक्रममा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्र ढकाल, नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष कमलेश अग्रवाल, नेपाल उद्योग परिसंघका अध्यक्ष वीरेन्द्रराज पाण्डे लगायतका अतिथिले सरकारले लगानीको सुरक्षा प्रत्याभूति गर्ने वातावरण बनाउन र स्पष्ट लगानी संरक्षण नीति ल्याउन आग्रह गर्दै सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा रोजगारीका हजारौँ अवसर सिर्जना गर्न सकिनेमा जोड दिए। क्यान महासंघकी अध्यक्ष सुनैना घिमिरे पाण्डेले प्रविधि र व्यवसायबीचको दुरी कम गर्दै नेपाली आईसीटी उद्योगलाई भविष्यमुखी बनाउन यो सम्मेलनले पुलको काम गर्ने विश्वास व्यक्त गरिन् । त्यस्तै, महासचिव चन्द्र विलास भुर्तेलले देशभरबाट व्यवसायी, डिलर र आयातकर्तालाई एउटै थलोमा ल्याएर व्यापार विस्तार गर्नु समिटको मुख्य उपलब्धि रहेको बताए । क्यान महासंघकी उपाध्यक्ष सिर्जना श्रेष्ठले कार्यक्रममा सञ्चालन हुने विभिन्न सत्रहरुबारे जानकारी दिइन् । यसअन्तर्गत सम्मेलनको पहिलो दिन शनिबार 'आईटी व्यवसायको डिजिटल रूपान्तरण र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स' विषयमा केन्द्रित रहेर विशेष छलफलहरू भए । जसमा हाई-टेक, टेक वर्ल्ड डिस्ट्रिब्युसनलगायतका प्रमुख कम्पनीहरूले आ-आफ्नो नवीन प्रविधिको प्रस्तुति दिएका थिए । कार्यक्रमको पहिलो दिनको अन्त्यमा क्यान महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष चिरञ्जीवी अधिकारीले धन्यवाद ज्ञापन गर्दै सम्मेलनको उद्देश्यमाथि थप प्रष्ट पारे। अधिकारीले डेटा सेन्टर र क्लाउड सेवा नेपालको डिजिटल अर्थतन्त्रको वास्तविक मेरुदण्ड भएको बताए । दोस्रो दिन आइतबार साझा सम्म चल्ने कार्यक्रम विशेषगरी 'साइबर सुरक्षा र एआई' मा केन्द्रित हुनेछ । भोलिको सत्रमा वर्तमान समयमा बढ्दो साइबर चुनौती र ती समस्या समाधानमा एआईकोभूमिकाबारे विज्ञहरूसँग प्यानल छलफल हुनेछ । दुई दिने यस समिटमा १०० भन्दा बढी प्राविधिक प्रतिनिधि र व्यवसायीहरूको सहभागिता रहेको छ ।
