काठमाडौं । परिवारमा आमा, दिदीबहिनी वा हजुरआमालाई स्तन क्यान्सर भएको छ भने आगामी पुस्तामा पनि यो रोगको जोखिम बढ्न सक्छ । तर परिवारमा कसैलाई स्तन क्यान्सर हुँदैमा अर्को पुस्तामा पनि क्यान्सर हुन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन ।
स्तन क्यान्सरका केही मात्र घटना वंशाणुगत आनुवंशिक परिवर्तनसँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित हुन्छन् । पारिवारिक इतिहास भने स्तन क्यान्सरको महत्त्वपूर्ण जोखिम कारकमध्ये एक हो । विशेषगरी आमा, बहिनी वा छोरीजस्ता नजिकका आफन्तमा कम उमेरमै स्तन क्यान्सर भएको अवस्थामा जोखिम अझ बढ्न सक्छ ।
चिकित्सकका अनुसार परिवारमा कसलाई क्यान्सर भएको थियो, कति जनालाई भएको थियो र कुन उमेरमा भएको थियो भन्ने कुराले जोखिम निर्धारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।
आमा, बहिनी वा छोरीलाई स्तन क्यान्सर भएको अवस्थामा अन्य महिलाको जोखिम सामान्य जनसंख्याको तुलनामा बढी हुन सक्छ । केही अध्ययनले नजिकका आफन्तमा स्तन क्यान्सरको इतिहास भएका महिलामा जोखिम करिब दुई गुणासम्म बढी हुन सक्ने देखाएका छन् ।
तर यसको अर्थ त्यस्ता महिलालाई स्तन क्यान्सर हुन्छ नै भन्ने होइन । उमेर, स्तनको बनावट, प्रजननसम्बन्धी इतिहास, जीवनशैली, आनुवंशिक अवस्था र अन्य जोखिम कारकले पनि क्यान्सरको सम्भावना निर्धारण गर्छन् ।
कुन अवस्थामा आनुवंशिक जोखिमबारे ध्यान दिने ?
हरेक पारिवारिक इतिहास आनुवंशिक क्यान्सरको संकेत हुँदैन । तर परिवारमा केही विशेष प्रकारको क्यान्सरको ढाँचा देखिएमा चिकित्सकसँग आनुवंशिक परामर्श तथा आवश्यक परीक्षणबारे छलफल गर्न सकिन्छ ।
यस्ता अवस्थालाई विशेष ध्यान दिनुपर्छ :
परिवारका धेरै सदस्यमा स्तन क्यान्सर देखिनु
कम उमेरमै स्तन क्यान्सर हुनु
एउटै व्यक्तिको दुवै स्तनमा क्यान्सर हुनु
परिवारमा स्तन र डिम्बाशय (ओभेरियन) क्यान्सर दुवै देखिनु
पुरुष आफन्तमा स्तन क्यान्सर हुनु
परिवारमा स्तन क्यान्सरसँग सम्बन्धित आनुवंशिक परिवर्तन पुष्टि भएको हुनु
बीआरसीए–१, बीआरसीए–२, पीएएलबी–२ र पीटीईएनजस्ता केही आनुवंशिक परिवर्तनले स्तन क्यान्सरको जोखिम बढाउन सक्छन् ।
हजुरआमा वा अन्य आफन्तमा स्तन क्यान्सर भएको जानकारी पनि पारिवारिक इतिहासको हिस्सा हो । तर आमा वा बहिनी जस्ता पहिलो तहका आफन्तमा क्यान्सर भएको अवस्थाको तुलनामा यसको प्रभाव फरक हुन सक्छ ।
त्यसैले परिवारमा स्तन क्यान्सरको इतिहास छ भन्दैमा डराउनुभन्दा आफ्नो पारिवारिक इतिहास चिकित्सकलाई जानकारी गराउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । आवश्यक परे चिकित्सकले व्यक्तिगत जोखिम मूल्यांकन, नियमित जाँच वा आनुवंशिक परामर्शको सुझाव दिन सक्छन् ।
निष्कर्षमा, परिवारमा स्तन क्यान्सर हुनु जोखिम बढाउने कारण हुन सक्छ, तर क्यान्सर हुने निश्चित प्रमाण होइन । परिवारमा धेरै जनालाई, कम उमेरमा वा स्तन तथा डिम्बाशयको क्यान्सर देखिएको छ भने चिकित्सकसँग जोखिम मूल्यांकन गराउनु उपयोगी हुन्छ ।
