अमेरिकाबाट दक्षिण अफ्रिकी राजदूत निष्कासित, भन्छन्- कुनै पछुतो छैन
काठमाडौं । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको सरकारसँगको विवादमा संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट निष्कासित गरिएका दक्षिण अफ्रिकी राजदूत आइतबार हर्षित स्वागतार्र्थीहरू बीच घर फर्केर यस निर्णयप्रति दृढ भनाइ राखेका छन् । घर फर्कने हाम्रो रोजाइ थिएन, तर हामी कुनै पछुतो बिना घर फर्केका छौं, इब्राहिम रसुलले केप टाउनमा सयौँ समर्थकलाई भने । ट्रम्पलाई घृणा गर्ने ‘जातिवादी उत्तेजना गर्ने राजनीतिज्ञ’ भएको आरोपमा उनलाई वासिङ्टनबाट निष्कासन गरिएको थियो । दक्षिण अफ्रिकाको श्वेत भूमि विरोधी नीति, अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा इजरायल विरुद्धको नरसंहारको मुद्दा र अन्य विदेश नीति द्वन्द्वका कारण ट्रम्पले आर्थिक सहायता कटौती गरेपछि वासिङ्टन र प्रिटोरियाबीचको सम्बन्ध बिग्रिएको छ । ट्रम्पको ‘मेक अमेरिका ग्रेट अगेन’ आन्दोलनलाई अमेरिकामा विविधताको सर्वोच्चतावादी प्रतिक्रियाका रूपमा वर्णन गरेपछि रसुललाई अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले गत हप्ता निष्कासन गरिएको बताएका थिए । पूर्व रङ्गभेद विरोधी अभियानकर्ता रसुलले आइतबार आफ्नो टिप्पणीको रक्षा गर्दै दक्षिण अफ्रिकी बुद्धिजीवी, राजनीतिक नेताहरू र अन्यसँग कुरा गर्दै ‘अमेरिकासँग व्यापार गर्ने पुरानो तरिका काम गर्न गइरहेको छैन’ भनेर बताएका थिए । जबसम्म हामी अमेरिकासँग बोल्ने हाम्रो तरिका परिवर्तन गर्दैनौँ र अमेरिका के हो भन्ने बुझ्दैनौँ– यो ओबामाको अमेरिका होइन, यो क्लिन्टनको अमेरिका होइन– यो एक फरक अमेरिका हो र त्यसैले हाम्रो भाषा लेनदेनमा मात्र परिवर्तन हुनु हुँदैन तर दक्षिण अफ्रिकामा एक सीमान्त श्वेत समुदायलाई आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रका रूपमा स्पष्ट रूपमा पहिचान गर्ने समूहमा प्रवेश गर्न सक्ने भाषा पनि हुनुपर्छ,’ उनले भने । ट्रम्पले फेब्रुअरीमा दक्षिण अफ्रिकालाई दिने अमेरिकी सहायता रोक्का गरेका थिए । उनले देशको एक कानूनलाई उद्धृत गर्दै उक्त कानूनले श्वेत किसानहरूबाट जमिन जफत गर्न अनुमति दिन्छ भनी आरोप लगाएका थिए । दक्षिण अफ्रिकाका किसानहरूलाई संयुक्त राज्य अमेरिकामा बसोबास गर्न स्वागत गरिएको भन्दै सरकारले श्वेत मानिसहरूबाट जग्गा ‘जफत’ गरिरहेको छ भन्ने प्रमाण प्रदान नगरी आफ्नो आरोप दोहो¥या एपछि ट्रम्पले यस महिना तनावलाई अझ बढाएका छन् । एजेन्सी
चीनलाई अमेरिकी ट्यारिफ भुसुनासरह
काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जुन तरिकाले ठूलो आवाजमा चीनमा ट्यारिफ लगाउने कुरा गरेका थिए, त्यो सबै अहिले धराशायी भएको देखिन्छ । अमेरिकी ट्यारिफको असरबिना चीनको अर्थतन्त्र द्रूत गतिमा बढिरहेको छ । यो सबै चीनका कम्पनीहरूको कारण भएको हो । चीनका केही कम्पनीहरूले संसारभरि ठूलो सफलता हासिल गरेका छन् । विदेशी लगानीकर्ता (एफआईटी) चीनतर्फ आकर्षित हुँदै गएका छन् । विदेशी लगानीकर्ताहरूले यस हप्ता चिनियाँ सेयर बजारमा ठूलो रकम लगानी गरेका छन् । यो लगानी लगभग १.२ अर्ब डलरको छ । अक्टोबर २०२४ पछि यो सबैभन्दा ठूलो साप्ताहिक लगानी हो । इलेक्ट्रिक गाडी निर्माता कम्पनी बीवाईडी र चीनका कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) कम्पनीहरूको सेयर बढेका छन् । यसले चीनको बजारमा फेरि वृद्धि आउने अनुमान गर्न सकिन्छ । संसारभरिका फण्ड म्यानेजरहरूले अब चीनको अर्थतन्त्रमा बढी विश्वास व्यक्त गर्दै त्यहाँ लगानी बढाउँदैछन् । चिनियाँ सरकारका नीति के छन् ? एलारा सेक्योरिटीजका ग्लोबल लिक्विडिटी ट्र्याकरका अनुसार यस हप्तामा चीनमा विदेशी फण्डको लगानी १.२ अर्ब डलर रहेको छ । यो आंकडा अक्टोबरपछि सबैभन्दा धेरै हो । त्यस समयमा चीन सरकारले बजारमा पैसा बढाउने केही नीतिहरू लागू गरेको थियो, जसको परिणामस्वरूप सेयरको ठूलो खरिदारी भएको थियो । अब फेरि त्यस्तै स्थिति देखिएको छ । पहिले विदेशी फण्ड म्यानेजरहरू चीनलाई लिएर थोरै सतर्क थिए, तर पछिल्लो छ हप्तादेखि उनीहरू निरन्तर चीनमा लगानी बढाउँदै छन् । बीवाईडीको अवस्था के छ ? बीवाईडी कम्पनीले चीनको बजारलाई अगाडि बढाउँदै छ । यस कम्पनीको सेयर २०२५ मा ३१ प्रतिशतभन्दा बढी बढेको छ । कम्पनीले इलेक्ट्रिक गाडीलाई छोटो समयमै चार्ज गर्न सक्ने नयाँ प्रविधि विकास गरेकाले यसको सेयर बढेको हो । यस प्रविधिबाट केवल पाँच मिनेटमा ४०० किलोमिटरसम्म गाडी चलाउन सकिन्छ । यसले इलेक्ट्रिक गाडीको बजारमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ । यस तीव्र वृद्धिका कारण बीवाईडीको बजार मूल्य १५५ अर्ब डलरभन्दा बढी भएको छ । अब यो टेस्लालाई प्रतिस्पर्धा दिन नजिक पुगेको छ । टेस्ला संसारको सबैभन्दा ठूलो इलेक्ट्रिक कार निर्माता कम्पनी हो । एआईको बजार पनि बढ्दै चीनमा एआईको बजार पनि तीव्र गतिमा बढिरहेको छ । डीपसीक कम्पनीले जनवरीमा आफ्नो आरवान मोडल प्रस्तुत गरेको थियो, जसले प्रविधि बजारमा तीव्र वृद्धि ल्याएको छ । यस वृद्धिले चीनका कम्पनीहरू टेन्सेन्ट, अलीबाबा, बाईडु र बीवाईडीले कम्पनीहरूलाई प्रतिस्पर्धा दिन तयार छन् । ट्यारिफले उदीयमान बजारमा समस्या चीनप्रति ट्रम्प अझ कडा रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन् । उनका अनुसार चीनको आर्थिक वृद्धिले अमेरिकी कामदारहरूलाई नोक्सान पुर्याउँदैछ र संसारभरिका उद्योगलाई अस्थिर बनाइरहेको छ । ट्रम्पका नयाँ ट्यारिफहरूले चीनको प्रभाव घटाउन खोजिरहेका छन् तर यसले ती देशहरूको अर्थतन्त्रमा पनि समस्या ल्याइरहेको छ जुन चीनसँग व्यापारमा निर्भर छन् । ट्रम्पको ट्यारिफ युद्ध केवल अमेरिक र चीन बीचको लडाइँ होइन । यसले संसारभरिका व्यापारका तरिकाहरूलाई परिवर्तन गरिरहेको छ । यसले भारतजस्ता देशहरूलाई कठिन निर्णय लिन बाध्य बनाएको छ र उदीयमान बजारहरूमा समस्याहरू सिर्जना भएका छन् ।
अमेरिकाले पुराना रिएक्टरहरू पुनः सञ्चालन गर्न विभिन्न चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने
काठमाडौं । लेक मिशिगनको किनारमा रहेको एउटा आणविक पावर प्लान्टले इतिहास रच्न खोज्दैछ । अमेरिकामा पहिलो पटक एउटा रिएक्टर पुनः सञ्चालनमा आउने प्रयास गर्न लागेको हो । साउथ हेभन नजिकको पालिसेड्स प्लान्टलाई पुनः सञ्चालन गर्न गरिएको प्रयास एक ऐतिहासिक घटना हो जसले अन्य बन्द भएका रिएक्टरहरूलाई फेरि सञ्चालनमा ल्याउने मार्ग देखाउन सक्छ । तर पालिसेड्सलाई सुरक्षित रूपमा पुनः सञ्चालन गर्नका लागि ठूला मर्मतकार्य आवश्यक छ, जसले पुराना प्लान्टहरूलाई पुनर्जीवन दिनका लागि उद्योगले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरू प्रष्टाउन सक्छ । पालिसेड्सले सन् १९७१ मा अमेरिकामा प्रारम्भिक रिएक्टर निर्माणको लहरमा कमर्सियल अपरेसन सुरु गर्यो । यो प्लान्ट २०२२ मा स्थायी रूपमा बन्द भयो । पछिल्ला वर्षहरूमा सस्ता प्राकृतिक ग्यास र नवीकरणीय ऊर्जासँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन भएकाले बन्द भएका दर्जनौं रिएक्टरमध्ये यो एक हो । प्लान्टका मालिक होल्टेक इन्टरनेशनलले आणविक नियामक आयोग (एनआरसी) को स्वीकृतिको अधीनमा यो गृष्म ऋतुमा पालिसेड्स पुनः सञ्चालन गर्ने आशा राखेको छ । यो पुनः सञ्चालन गर्न यसले ऊर्जा विभागबाट १.५ अर्ब डलरको ऋण ग्यारेन्टी, कृषि विभागबाट १.३ अर्ब डलर र मिशिगन राज्यबाट ३० करोड डलर अनुदान पाएको छ । सोमबार ऊर्जा विभागले लगभग ५७ मिलियन डलरको ऋण रकम जारी गर्न स्वीकृति दियो, जसले ट्रम्प प्रशासनले वाशिङ्टनमा बाइडन प्रशासनअन्तर्गत सुरु गरिएका परियोजनाहरूका लागि संघीय कोषमा देखिएको अशान्ति र अनिश्चितताको बीचमा यस परियोजनालाई समर्थन गरेको संकेत गर्छ । तर होल्टेक पालिसेड्सका पुराना स्टीम जेनेरेटरहरूको ठूलो मर्मत सामना गरिरहेको छ जसले एनआरसीले भनेको तालिकामा ढिलाइ गराउन सक्छ । होल्टेकले नियामकहरूलाई खुलासा गरेको छ कि यसको निरीक्षणहरूले १९९० मा स्थापना गरिएका प्लान्टका दुई जेनेरेटरहरूमा क्षतिग्रस्त ट्यूबहरू फेला पारेको छ । यी ट्यूबहरू सार्वजनिक स्वास्थ्यको सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण घटक हुन् । एनआरसीका अनुसार आणविक प्लान्टमा कुनै ट्यूब फुटेमा, रेडियोधर्मी सामग्री वातावरणमा चुहिन सक्ने जोखिम रहन्छ । ‘एनआरसीलाई स्टीम जेनेरेटर ट्यूब फुटेर ज्यान जोखिममा कि भन्ने डर छ,’ २००६ देखि २०१३ सम्म पालिसेड्समा इन्जिनियरिङ निर्देशकको रूपमा कार्यरत एलन ब्लाइन्डले भने । अहिले सेवानिवृत्त भएका ब्लाइन्ड आणविक ऊर्जा समर्थन गर्छन् तर उद्योगमा दशकमै पाएको अनुभवको आधारमा पालिसेड्स प्लान्टको अवस्थाको बारेमा चिन्तित छन् । एनआरसीका प्रवक्ता स्कट बर्नेलका अनुसार पालिसेड्स हाल सुरक्षित अवस्थामा छ किनकि प्लान्ट बन्द र डिफ्युल गरिएको छ, जसकारण स्टीम जेनेरेटरहरू प्रयोगमा छैनन् । होल्टेकका अध्यक्ष केली ट्राइसले सीएनबीसीलाई बताएअनुसार कम्पनीले जेनेरेटरहरूको ‘पूर्ण विश्लेषण’ गरेको छ र ‘तिनीहरू पूर्ण रूपमा मर्मतयोग्य छन् ।’ कम्पनीले एनआरसीलाई मर्मत योजना समीक्षाको काम अगस्ट १५ भित्र सम्पन्न गर्न अनुरोध गरेको छ, तर संघीय नियामकहरू कम्पनीको तालिकामा आशङ्कित छन्। स्टीम जेनेरेटर मर्मत पालिसेड्सजस्ता आणविक प्लान्टहरूमा रिएक्टरद्वारा तातो बनाइएको पानी जेनेरेटरहरूमा रहेका ट्यूबहरूबाट बग्छ, जसले ट्यूबहरू बाहिरको पानी उम्लेर बाफमा परिणत गराउँछ र यो बाफले टर्बाइनहरूलाई घुमाएर ग्रिडका लागि विद्युत् उत्पादन गर्छ । रिएक्टरमा घुम्ने रेडियोधर्मी पानी र जेनेरेटरहरूमा उम्लिने सफा पानी आपसमा सम्पर्कमा आउँदैनन् । तर कुनै ट्यूब फुटेमा दूषित पानी सफा पानीसँग मिसिन्छ र बाफ निकाल्ने भल्भहरूबाट रेडियोधर्मी सामग्री वातावरणमा चुहिन सक्ने जोखिम रहन्छ । हलटेकका निरीक्षणहरूले अक्टोबर २०२४ मा एनआरसीसँगको कम्पनीको फाइलिङ अनुसार पालिसेड्समा एक हजारभन्दा बढी स्टीम जेनेरेटर ट्युबहरूमा एक हजार ४०० भन्दा बढी क्र्याकिङका संकेतहरू फेला पारे । हलटेकले ट्युबहरू मर्मत गर्न ‘स्लीभिङ’ नामक प्रविधि प्रयोग गर्दैछ, जसमा उच्च गुणस्तरको मिश्र धातु हालेर क्षतिलाई सिल गर्न विस्तार गरिन्छ । ‘हामीले प्रयोग गरिरहेको मर्मत प्रविधि, जसलाई स्लीभिङ भनिन्छ, यो विश्वभरका लगभग १० वटा प्लान्टहरूमा गरिएको छ र केही प्लान्टहरूमा प्रत्येक आउटेजमा गरिन्छ, त्यसैले यो नयाँ वा अद्वितीय प्रविधि होइन,’ ट्राइसले भने, ‘यो सामान्य मर्मत प्रविधि हो र हामी यो समयमै र तालिकाअनुसार सम्पन्न हुने अपेक्षा गर्छौं ।’ हलटेकको मर्मत योजना यो गर्मीमा निरीक्षण र परीक्षणपछि सुरु हुने तालिका छ । हलटेकले आफ्नो तालिकाअनुसार ट्युब मर्मत अघि बढाउन सक्छ । मर्मतले आवश्यकताहरू पूरा गर्छ कि गर्दैन भन्ने निर्णय भने एनआरसीले गर्नेछ । तर जनवरी १४ को बैठकमा एनआरसी शाखा प्रमुख ब्लूमले हलटेकको दाबीहरूमा असहमति जनाएका थिए । एआई ऊर्जा आवश्यकता बढ्दै जाँदा न्यूक्लियर फ्यूजनमा अमेरिका चीनसँग पछाडि
