विश्व

काठमाडौं । भारतको महाराष्ट्र राज्यको एउटा सानो खेतमा कुरा गर्दै मीराबाई खिन्डकरले खडेरीमा बाली खस्किएपछि र उनका पतिले आत्महत्या गरेपछि उनको जमिनले ऋण मात्रै उब्जाएको बताए । भारतमा किसान आत्महत्याको लामो इतिहास छ । भारतमा धेरैजसो किसान एक बाली फसल नष्ट भएपछि विपत्तिको नजिक पुग्छन् तर जलवायु परिवर्तनले ल्याएको चरम मौसमले नयाँ दबाब थपेको छ ।  पानीको अभाव, बाढी, बढ्दो तापक्रम र अनियमित वर्षाका कारण घट्दो उत्पादन, अशक्त ऋणले भारतको एक अर्ब ४० करोड जनसङ्ख्याको ४५ प्रतिशतलाई रोजगारी दिने क्षेत्रमा ठूलो असर पारेको छ । तीन एकड (एक हेक्टर) सोयाबिन, कोदो र कपासको जग्गा चर्को गर्मीमा सुकेपछि मीराबाईका पति अमोललाई साहुकारहरूको ऋण लाग्यो । यो उनीहरूको खेतको वार्षिक आम्दानीको सयौँ गुणा थियो ।  उनले गत वर्ष विष खाए । 'जब उहाँ अस्पतालमा हुनुहुन्थ्यो, मैले सबै देवताहरूसँग उहाँलाई बचाउन प्रार्थना गरेँ', ३० वर्षीया मीराबाईले गला अवरुद्ध पार्दै भने । एक हप्तापछि अमोलको मृत्यु भयो । उनले मीराबाई र तीन सन्तान छोडे । उनीसँग मीराबाईको अन्तिम कुराकानी ऋणका बारेमा नै थियो । कुनै समय उर्वर खेतीयोग्य जमिनका लागि परिचित महाराष्ट्रको एक करोड ८० लाख जनसङ्ख्या भएको मराठवाडाभरि तिनीहरूको व्यक्तिगत त्रासदी दैनिक रूपमा दोहोरिरहेको छ । नयाँदिल्लीस्थित सेन्टर फर साइन्स एन्ड इनभायरोन्मेन्ट अनुसन्धान समूहका अनुसार गत वर्ष भारतभर चरम मौसमी घटनाहरूले ३२ लाख हेक्टर (७९ लाख एकड) बालीको भूमिलाई असर गर्‍यो । यो भनेको बेल्जियमभन्दा ठूलो क्षेत्र हो । त्यसको ६० प्रतिशतभन्दा बढी महाराष्ट्रमा थियो । 'गर्मी चरम हुन्छ र हामीले आवश्यक गरे पनि उत्पादन पर्याप्त हुँदैन', अमोलका भाइ र सहकर्मी किसान बालाजी खिन्डकरले भने, 'खेतमा सिँचाइ गर्न पर्याप्त पानी छैन । ठिकसँग वर्षा हुँदैन ।' जोखिम वृद्धि  भारतका कृषिमन्त्री शिवराज सिंह चौहानका अनुसार सन् २०२२ र २०२४ को बीचमा मराठवाडामा तीन हजार ९० किसानले आत्महत्या गरे । यो दैनिक औसत तीन जनाको हाराहारी हो । सरकारी तथ्याङ्कले किसानहरूलाई आत्महत्या गर्न उत्प्रेरित गरेको कुरा निर्दिष्ट गर्दैन, तर विश्लेषकहरूले धेरै सम्भावित कारकहरूलाई औँल्याएका छन् । 'भारतमा किसान आत्महत्याहरू कृषिमा आम्दानी, लगानी र उत्पादकताको सङ्कटको परिणाम हो', टाटा इन्स्टिच्युट अफ सोशल साइन्सेसका विकास अध्ययनका प्राध्यापक आर रामकुमारले भने । धेरै भारतीय साना खेतहरूमा खेती धेरै हदसम्म शताब्दीयौँदेखि हुँदै आएको छ र सही समयमा सही मौसममा अत्यधिक निर्भर छ । 'जलवायु परिवर्तन र यसको कमजोरी तथा परिवर्तनशीलताले गर्दा खेतीमा जोखिम बढाएको छ', रामकुमारले भने, 'यसले बाली फसल नष्ट, अनिश्चितता... निम्त्याइरहेको छ... जसले साना र सीमान्त किसानहरूको खेतीको अर्थशास्त्रलाई अझ कमजोर बनाएको छ ।' चरम मौसमी घटनाहरूसँग सामना गर्न राम्रो बीमा योजनाहरू र कृषि अनुसन्धानमा लगानीका साथ सरकारले किसानहरूलाई सहयोग गर्नसक्ने उनले बताए । 'कृषि मनसुनसँग जुवा खेल्ने काम हुनु हुँदैन', उनले भने । अनिश्चित मौसमको सामना गर्दै किसानहरू प्रायः मल वा सिँचाइ प्रणालीहरूमा लगानी गरेर घट्दो उत्पादनलाई रोक्न खोज्छन् ।  तर बैंकहरू यस्ता अनिश्चित ऋणीहरूलाई कर्जा दिन अनिच्छुक हुन सक्छन् । केहीले तुरुन्त नगद दिने तर अत्यधिक ब्याजदर लिने साहुकारहरूकहाँ फर्कन्छन् र बाली फसल नष्ट भए विपत्तिको जोखिम मोल्छन् । 'केवल खेतीले मात्र गुजारा चलाउन गार्‍हो छ', मीराबाईले आफ्नो घर बाहिर उभिएर प्याच–कपडाको पर्खाल भएको टिनको छत भएको झुपडीमा भने । उनका पतिको ऋण आठ हजार डलरभन्दा बढी पुगेको थियो । कृषि गृहस्थीको औसत मासिक आम्दानी लगभग एक सय २० डलर मात्र रहेको भारतमा यो ठूलो रकम हो । मीराबाईले अन्य खेतहरूमा मजदुरको काम गर्नुहुन्छ तर ऋण तिर्न सकेनन् ।  'ऋणको किस्ताहरू थुप्रिँदै गए', उनले भने, 'खेतबाट केही आउँदैन ।'  उनले आफ्ना बच्चाहरूले ठूला भएपछि खेती बाहिर काम खोजून् भन्ने चाहेका छन् । कृषि उद्योग दशकौँदेखि निरन्तर सङ्कटमा परेको छ । महाराष्ट्रमा आत्महत्याको दर सबैभन्दा बढी भए पनि यो समस्या देशव्यापी छ । राष्ट्रिय अपराध रेकर्ड ब्युरोको तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२२ मा कृषि क्षेत्रका ३० जनाले हरेक दिन आत्महत्या गरेका थिए । मराठवाडाको अर्को खेतमा ३२ वर्षीय किसान शेख इमरानले गत वर्ष आफ्नो भाइले आत्महत्या गरेपछि परिवारको सानो जोतको सञ्चालन सम्हालेका थिए । सोयाबिन रोप्न ऋण लिएपछि उनीमाथि पहिले नै एक हजार एक सय डलरभन्दा बढी ऋण छ । फसल असफल भयो । यसैबीच किसानहरूले पानी भेट्ने आशामा इनार विस्फोट गराउँदा विस्फोटकको आवाज वरिपरि गुञ्जिरहेको छ । 'पिउने पानी छैन', पारिवारिक मुखिया खतिजाबीले भने, 'खेत सिँचाइ गर्न पानी कहाँबाट ल्याउने ?' रासस  

काठमाडौं । अर्बपति एलन मस्कको कम्पनी स्टारलिंकले भारतमा स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा सुरु गर्न लाइसेन्स पाएको छ । स्टारलिंक दूरसञ्चार विभाग (डीओटी) बाट यस्तो लाइसेन्स प्राप्त गर्ने तेस्रो कम्पनी बनेको छ । यसबाट भारतमा स्याटेलाइटमार्फत सञ्चार सेवाको विस्तार हुनेछ ।  यो सेवा पहिले नै १०० भन्दा बढी देशहरूमा उपलब्ध छ जहाँ सामान्य इन्टरनेट ठीकसँग चल्दैन त्यहाँ तीव्र इन्टरनेट दिने वाचा स्टारलिंकले दिने गर्दछ ।  अब भारतका ती क्षेत्रहरूमा पनि इन्टरनेट पुग्नेछ, जहाँ इन्टरनेट कहिल्यै थिएन । यो वनवेब र रिलायन्स जियोसँग भारतमा यस्तो लाइसेन्स पाउने तीन कम्पनीमध्ये एक हो । कम्पनीले टेलिकम विभागबाट लेटर अफ इन्टेन्ट (एलओआई) पनि प्राप्त गरिसकेको छ, जसलाई सुरुवाती स्वीकृति मान्न सकिन्छ । स्याटेलाइटबाट इन्टरनेट कसरी पाइन्छ? स्टारलिंक, स्पेसएक्सको परियोजना हो, जसले स्याटेलाइटमार्फत इन्टरनेट प्रदान गर्छ । यसलाई यसरी निर्माण गरिएको छ कि यसले उच्चगुणस्तरीय ब्रडब्यान्ड अनुभव दिन सकोस् । यसका लागि पृथ्वीको लो अर्थ अर्बिटमा हजारौं साना स्याटेलाइटहरू राखिन्छन् । यी स्याटेलाइटहरू परम्परागत स्याटेलाइटहरूभन्दा पृथ्वी नजिक हुने भएकाले इन्टरनेट स्पीड तेज हुन्छ र डेटा पठाउने-लिने समय कम लाग्छ ।  स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवामा मूल्य प्रतिस्पर्धा सुरु हुने संकेत स्टारलिंक प्रयोग गर्नेहरू सामान्यतः २५ एमबीपीएसदेखि २२० एमबीपीएससम्मको डाउनलोड स्पीड पाउँछन् । धेरैजसो अवस्थामा यो १०० एमबीपीएसभन्दा माथि हुन्छ । सञ्चारमाध्यमका अनुसार स्टारलिंक भारतमा विशेष अफरका साथ सेवा सुरु गर्ने तयारीमा छ - जसमा १० डलर (१ हजार ३७३ रुपैयाँ) प्रति महिनाभित्र अनलिमिटेड डेटा प्लान उपलब्ध हुनेछ ।  यो सुरुवाती मूल्यले बजारमा चाँडै पाइलो जमाउन स्टारलिंकलाई मद्दत गर्ने विश्वास लिइएको छ । यसले वनवेब, रिलायन्स जियो र ग्लोबलस्टारजस्ता प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरूसँगको प्रतिस्पर्धा चर्काउने सम्भावना छ । ट्रम्प र मस्कबीच विवादको बेला स्वीकृति भारतमा स्टारलिंकलाई स्वीकृति त्यस्तो समयमा दिइएको हो जब अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र एलन मस्कबीच विवाद भइरहेको छ । मस्क ट्रम्पको ट्यारिफ नीतिको खुलेर विरोध गर्न थालेका छन् । यसले चीनदेखि अमेरिका फैलिएको उनको व्यवसायिक साम्राज्यमा असर पारिरहेको छ । भारतको यस कदमले मस्कप्रति चिढिएको ट्रम्पलाई झनै चित्त दुख्ने सम्भावना छ ।  भारत एक विशाल र तीव्र गतिमा बढ्दो डिजिटल बजार हो । स्टारलिंकलाई यहाँ स्वीकृति मिल्नु एलन मस्कका कम्पनीहरूका लागि ठूलो सफलता हो । यदि ट्रम्पले भविष्यमा अमेरिकी व्यापारिक हितहरूबारे कुरा गरे भने भारतसँगको यो सम्झौताले ट्रम्पका लागि अप्ठ्यारो स्थिति सिर्जना गर्न सक्छ ।

काठमाडौं । अमेरिकी अर्थसचिव स्कट बेसन्ट र ट्रम्प प्रशासनका दुई अन्य अधिकारीहरू सोमबार लन्डनमा आफ्ना चिनियाँ समकक्षहरूसँग नवीकृत व्यापार वार्ताका लागि भेटघाट गर्ने भएका छन् । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस्तो जानकारी दिएका हुन् । बेइजिङसँग सम्झौता गर्न प्रशासनको प्रयासको नेतृत्व गरिरहेका बेसन्टसँग वाणिज्य सचिव हावर्ड लुटनिक र अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रियर पनि सहभागी हुने ट्रम्पले बताए । 'यो बैठक निकै राम्रो हुने अपेक्षा गरिएको छ,' राष्ट्रपति ट्रम्पले शुक्रबार दिउँसो ट्रुथ सोशलमा लेखे, 'यस मामिलामा ध्यान दिनुभएकोमा धन्यवाद !' चीनका उपप्रधानमन्त्री हे लिफेङले आइतबारदेखि शुक्रबारसम्म बेलायत भ्रमणका क्रममा अमेरिकासँग पहिलो चरणको व्यापार र आर्थिक वार्ता गर्ने चीनको विदेश मन्त्रालयले शनिबार जनाएको छ ।  उनले गत महिना स्वीट्जरल्याण्डमा वाशिङ्टनसँगको द्विपक्षीय वार्तामा बेइजिङको प्रतिनिधित्व गरेका थिए र अहिले चीनका प्रमुख व्यापार वार्ताकार हुन् । ट्रम्पले बिहीबार चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग लामो फोन वार्ता गरेपछि थप व्यापार वार्ता हुने कुरा पहिलो पटक सार्वजनिक गरेका थिए । वार्ता तालिका घोषणा अमेरिका र चीनबीचको लामो समयदेखि जारी व्यापार युद्धको बीचमा आएको हो, जसले दुबै आर्थिक महाशक्तिहरूलाई असर पुर्याएको छ । गत वर्ष दुई देशबीचको कुल वस्तु व्यापार ५८२ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी रहेको थियो । स्वीट्जरल्याण्डको जेनेभामा भएको द्विपक्षीय वार्तापछि दुबैले एकअर्काका अधिकांश वस्तुहरूमा लगाइएको शुल्क अस्थायी रूपमा घटाएका थिए। तर त्यसयता चीनले अमेरिका माथि बारम्बार त्यस प्रगतिलाई कमजोर बनाएको आरोप लगाउँदै आएको छ । अमेरिकी वाणिज्य विभागले चिप उद्योगलाई चिनियाँ अर्धचालक ९सेमिकन्डक्टर० प्रयोग नगर्न चेतावनी दिएपछि बेइजिङले आपत्ति जनाएको थियो । ट्रम्प प्रशासनले केही चिनियाँ विद्यार्थीहरूको अमेरिकी भिसा रद्द गर्ने घोषणा पनि गरेको थियो । यता ट्रम्प प्रशासनले भने जेनेभामा चीनले दिएको प्रतिबद्धताअनुसार महत्त्वपूर्ण ‘रेयर अर्थ’को अमेरिकी निर्यात स्वीकृतिमा ढिलासुस्ती गरेको आरोप लगाएको छ । ट्रम्पले बिहीबारको फोन वार्तापछि लेखे, 'अब ‘रेयर अर्थ’ उत्पादनहरूको जटिलता सम्बन्धी कुनै शंका हुनु हुँदैन ।' तर उनले त्यसको स्पष्ट व्याख्या भने गरेनन् । चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले शनिबार भनेको छ कि रेयर अर्थमा लगाइएका प्रतिबन्धहरू अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुसार छन् र थप निर्यात अनुमति स्वीकृतिका लागि प्रक्रिया तीव्र पारिने पनि संकेत दिएको छ । चीनको दुर्लभ खनिज निर्यात प्रतिबन्धले कार उद्योग संकटमा, उत्पादन बन्द हुने चेतावनी