कटनीपछिका गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न सम्बन्धित विकास निकायलाई आग्रह
काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले नेपालमा मकैको उत्पादन बढाउन अनुसन्धान र विकासमा ध्यान दिन सरकार र सम्बन्धित विकास निकायलाई आग्रह गरेका छन् । बुधबार कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले आयोजना गरेको अन्तर्राष्ट्रिय मकै सम्मेलनमा महासंघका अध्यक्ष ढकालले सो प्रस्ताव राखेका हुन् । ढकालले करिब ९ लाख ८० हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा मकै उत्पादन हुने र नेपालमा वार्षिक करिब ३० लाख टन मकै उत्पादन हुने गरेको बताए । नेपालमा मकै मुख्यतया मानिसको खाना, गाईवस्तुको दाना र चाराका लागि प्रयोग हुने गरेको उनले बताए । वार्षिक करिब ६ लाख मेट्रिक टन मकै आवश्यक पर्ने १४० फिड मिलमा निजी क्षेत्रले करिब ४० अर्ब रुपैयाँ लगानी गरेको ढकालले जानकारी दिए । तर, फिड मिलका लागि आवश्यक पर्ने कुल मकैको २० प्रतिशत मात्रै स्वदेशी उत्पादनबाट आपूर्ति हुने गरेको उनले बताए । बाँकी भारत र अन्य तेस्रो मुलुकबाट आयात हुने गरेको उनले बताए । नेपालमा औद्योगिक मकैको माग हरेक वर्ष बढ्दै गएको पनि उनले जानकारी दिए । उनले आर्थिक वर्ष २०२१/२२ मा नेपालले मुख्यतया दाना उद्योगका लागि १९ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँको मकै आयात गरेको जानकारी गराए । मकैको उत्पादनपछिको गतिविधिलाई प्रवद्र्धन गर्न केही पहल भइसकेको भए पनि सरकार र विकास साझेदारको ध्यान उत्पादनको पक्षमा रहेको ढकालले बताए । उनले मकै उत्पादन बढाउन मकैमा कार्यरत सबै विकास निकायलाई अनुसन्धान र विकासका लागि निजी क्षेत्रलाई सहयोग गर्न आग्रह गरे । अध्यक्ष ढकालले कटनीपछिका गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न सम्बन्धित विकास निकायलाई आग्रह पनि गरे । देशले त्यसो गर्न सकेमा आयात प्रतिस्थापन गर्न सकिने र मकैमा निर्भर किसानले बढी आम्दानी गर्न सक्ने उनले बताए ।
सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयको उपकुलपतिका लागि १० जनाको आवेदन
काठमाडौं । सुदुरपश्चिम विश्वविद्यालयको उपकुलपतिका लागि १० जना प्राध्यापकको आवेदन परेको छ । रिक्त रहेको पदपूर्तिका लागि विश्वविद्यालयले मागेको आवेदनमा १० जनाले आवेदन दिएको जनाइएको छ । आवेदन दिनेमा प्राडा ध्रुवकुमार गौतम, प्राडा पदमराज जोशी, प्राडा पूर्णबहादुर चन्द, प्राडा भवानीदत्त जोशी, प्राडा अक्कल देव मिश्र रहेका छन् । यस्तै प्राडा तारादत्त भट्ट, प्रा यज्ञराज पाठक, प्रा यज्ञराज भट्ट, प्रा राजेशकुमार ठगुराठी र प्राडा हेमराज पन्तले आवेदन दिएको सुदुरपश्चिम विश्वविद्यालयले जनाएको छ ।
परियोजनाको काम तीव्रताका साथ अघि बढाउन अर्थमन्त्री पुनको निर्देशन
काठमाडौं । अर्थमन्त्री एवं लगानी बोर्डका उपाध्यक्ष वर्षमान पुनले परियोजना प्रभावकारी सहजीकरणका लागि जिम्मेवार सबै निकायहरूलाई आवश्यक कार्य तीव्रताका साथ अगाडि बढाउन निर्देशन दिएका छन् । अनुगमन तथा सहजीकरण समितिको ११औं बैठकमा बोल्दै उनले विभिन्न परियोजनाहरुको सहजीकरण गर्नुपर्ने बताउँदै सो निर्देशन दिएका हुन् । समितिको बैठकमा अरुण तेश्रो जलविद्युत परियोजनाको विकासकर्ता कम्पनी एसएपीडीसीबाट माग भएको मूल्य समायोजन अनुसारको रकम सटही एवं स्थानान्तरण, अरुण तेश्रो परियोजनाको ड्याम साइट पहुँच मार्गका रूपमा प्रयोग भैरहेको कोशी राजमार्गको खाँदबारी-दोभान सडक खण्ड स्तरोन्नति सम्बन्धी विषयका र यस परियोजनाको पावर हाउस प्रवेश मार्ग छ्याङ्कुटीदेखि दिदिङसम्मको ०-२४.५ कि.मि. को मुआब्जाको समस्या समाधानका साथै होङ्सी शिवम् सिमेन्टको पहुँच सडक स्तरोन्नति सम्बन्धी विषयहरूमा छलफल भएको थियो । बैठकले मूल्य समायोजनको विषयमा अध्ययन गर्न अर्थ मन्त्रालय राजश्व व्यवस्थापन महाशाखा प्रमुखको संयोजकत्वमा एक अध्ययन समिति गठन गर्ने निर्णय गरेको छ । साथै खाँदबारी दोभान सडक खण्डको स्तरोन्नतिको कार्य द्रुत गतिमा अगाडि बढाउन सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिने निर्णय गरेको छ भने होङ्शी शिवम् सिमेन्टको पहुँच मार्ग स्तरोन्नतिको लागि सम्बन्धित निकायबाट बजेटको प्रस्ताव गरी व्यवस्थापन गर्ने निर्णय गरेको छ । उक्त बैठकमा लगानी बोर्डको कार्यालयका सहसचिव प्रद्युम्न प्रसाद उपाध्यायले १०औं बैठकको निर्णयको कार्यान्वयन अवस्था र ११औं बैठकको कार्यसूचीको संक्षिप्त प्रस्तुतीकरण गरेका थिए । बैठकमा लगानी बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुशील भट्टले बोर्ड पश्चात अत्यन्तै महत्वपूर्ण संयन्त्रको रुपमा रहेको अनुगमन तथा सहजीकरण समितिको अधिकार र परियोजनाको कार्यान्वयन र सहजीकरणमा यसको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण रहेको विचार व्यक्त गरे । बैठकमा विभिन्न मन्त्रालयका सचिवहरु, नेपाल राष्ट्र बैकका डेपुटी गभर्नर, विभिन्न मन्त्रालयका सहसचिवहरु तथा लगानी बोर्डका कर्मचारीहरूको सहभागिता रहेको थियो ।
भारतमा खाद्यान्न महँगो, पेट्रोलियम सस्तो
काठमाडौं । भारतको आर्थिक वर्ष २०२३/२४ सकिको छ । महँगीका सन्दर्भमा यो बितेको वर्षले धेरै ठाउँमा जनतालाई राहत दिएको छ भने कतिपय ठाउँमा समस्या पनि दिएको छ । यी १२ महिना खाद्यान्न महँगीले जनताको समस्या बढायो भने पेट्रोल, डिजेल र ग्यासको मूल्यले जनताको समस्या घटायो पनि । यो अवधिमा कतिपय वस्तु महँगा र कतिपयको मूल्य घटेका छन् । गत वर्षको महँगी र मूल्यमा आएको गिरावटले बिहानको चियादेखि बेलुकीको खानासम्मको दैनिकीलाई पनि असर गरेको छ । महँगो भयो दूध र चिनी भारतका अधिकांश मानिस बिहानको चियाबाट आफ्नो दिन सुरुवात गर्छन् । यसलाई बनाउन सबैभन्दा बढी योगदान गर्ने दुई तत्व दूध र चिनी हुन् । गत वर्षको महँगीको असरबाट यी चियाका साथीहरू पनि उम्कन सकेनन् । गत आर्थिक वर्ष दूध र चिनी दुवैको मूल्य ३/३ रुपैयाँले बढ्यो । २०२३ अप्रिल १ मा दूधको मूल्य प्रतिलिटर ५६ रुपैयाँ रहेकोमा अहिले प्रतिलिटर ३ रुपैयाँले बढेर ५९ रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै, चिनीको मूल्य पनि प्रतिकिलो ४१ रुपैयाँबाट ३ रुपैयाँले बढेर ४४ रुपैयाँ पुगेको छ । व्यापारिक/घरेलु ग्यास सिलिन्डर सस्तो गत वर्ष पनि ग्यास सिलिन्डरको मूल्य बढेको भए चिया अझै महँगो हुन्थ्यो । तर, गत आर्थिक वर्ष व्यावसायिक तथा घरेलु ग्यास सिलिन्डरको मूल्य घटेपछि जनताले फाइदा उठाएका छन् । पछिल्लो १२ महिनामा घरेलु ग्यास सिलिन्डर पनि ३ सय रुपैयाँले सस्तो भएको छ । घरेलु ग्यास सिलिन्डरको मूल्य १ अप्रिल २०२३ मा १ हजार १ सय ३ रुपैयाँ रहेकोमा १ अप्रिल २०२४ मा ८ सय ३ रुपैयाँमा झरेको छ । त्यस्तै, १ अप्रिल २०२३ मा नयाँदिल्लीमा व्यावसायिक ग्यास सिलिन्डरको मूल्य २ हजार २८ रुपैयाँ थियो भने १ अप्रिल २०२४ मा देशको राजधानीमा व्यावसायिक ग्यास सिलिन्डरको मूल्य १ हजार ७ सय ९५ रुपैयाँमा झरेको छ। अर्थात्, एक वर्षमा व्यवसायिक ग्यास सिलिन्डरको मूल्य २ सय ३३ रुपैयाँले घटेको छ । सस्तो भयो पेट्रोल/डिजेल चियानास्ता खाएपछि सबैजना अफिस वा कामबाट बाहिरिनुपर्छ । यसका लागि अधिकांश मानिसले कार प्रयोग गर्छन् । यो कारको मूल्य अर्थात् पेट्रोल/डिजेलको मूल्यवृद्धिले गत वर्ष जनतालाई थोरै राहत दिएको छ । रुस(युक्रेन युद्धपछि सन् २०२२ मा पेट्रोल र डिजेलको मूल्यवृद्धिले जनतालाई निकै समस्यामा पारेको थियो । तर, २०२२ को मे महिनामा सरकारले अन्तःशुल्क घटाएर जनतालाई महँगो मूल्यबाट राहत दिने प्रयास गर्यो । यसपछि लामो समयसम्म पेट्रोल र डिजेलको मूल्य स्थिर रहे पनि गत आर्थिक वर्षको बिदाइअघि फेरि एकपटक जनताले पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा केही राहत पाएका छन् । १ अप्रिल २०२३ मा दिल्लीमा एक लिटर पेट्रोलको मूल्य ९६ रुपैयाँ थियो भने १ अप्रिल २०२४ मा देशको राजधानीमा पेट्रोलको मूल्य ९४ रुपैयाँ प्रतिलिटर थियो । गत अप्रिल १ मा पेट्रोलियम कम्पनीले पेट्रोलमा प्रतिलिटर २ रुपैयाँ र डिजेलको मूल्य २ रुपैयाँ घटाएको थियो । यसपछि दिल्लीमा डिजेलको मूल्य बढेर ८७ रुपैयाँ प्रतिलिटर पुगेको छ जहाँ १ अप्रिल २०२३ मा डिजेल ८९ रुपैयाँ प्रतिलिटरमा उपलब्ध थियो । महँगो भयो दाल र चामल सन् २०२३/२४ मा खाद्य महँगी बढेको वर्ष साबित भएको छ । यस अवधिमा तरकारीको मूल्यले पनि रेकर्ड तोड्न कुनै कसर बाँकी राखेन । यससँगै दाल र चामलको मूल्यवृद्धिले पनि जनतालाई समस्या पार्यो । अरहर दालको मूल्य १ अप्रिल २०२३ मा प्रतिकिलो १ सय १५ रुपैयाँ थियो, जुन ३१ मार्च २०२४ मा ३३ रुपैयाँले बढेर १ सय ४८ रुपैयाँ पुगेको थियो । यस अवधिमा दाल मिसाएर खाने चामलको मूल्य पनि बढेको छ । १ अप्रिल २०२३ मा चामलको मूल्य प्रतिकिलो ३९ रुपैयाँ रहेकोमा वर्षको अन्त्यसम्ममा बढेर ४४ रुपैयाँ पुगेको छ । यस्तै रोटीमा प्रयोग हुने पिठोको मूल्य पनि प्रतिकिलो ३४ रुपैयाँबाट २ रुपैयाँले बढेर ३६ रुपैयाँ पुगेको छ । महँगो आलु/टमाटर गत वर्ष आधारभूत दाल र चामल महँगो भए पनि हरेक तरकारीसँगै मिल्ने आलु र टमाटरको मूल्यले पनि पछिल्लो समय जनताको बजेट बिगारेको छ । गत वर्ष अगस्ट(सेप्टेम्बरमा पनि टमाटरको भाउ २ सय ५० रुपैयाँ प्रतिकिलो पुगेको थियो । तर, त्यसपछि टमाटरको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ । १ अप्रिल २०२३ मा टमाटरको मूल्य २२ रुपैयाँ थियो, जुन अहिले बढेर प्रतिकिलो ३२ रुपैयाँ पुगेको छ, अर्थात् एक वर्षमा टमाटरको मूल्य प्रतिकिलो १० रुपैयाँले बढेको छ । त्यस्तै तरकारीको राजा मानिने आलु पनि गत वर्ष ५ रुपैयाँले महँगो भएको छ । १ अप्रिल २०२३ मा आलुको मूल्य १८ रुपैयाँ थियो, जुन अहिले बढेर २३ रुपैयाँ प्रतिकिलो पुगेको छ । एजेन्सी
बल्खुस्थित साझाको पेट्रोल पम्प चौबीसैं घण्टा खुल्ने
काठमाडौं । साझा सेवा सहकारीद्वारा सञ्चालित बल्खुस्थित पेट्रोलपम्पबाट आजदेखि २४सै घण्टा पेट्रोलियम पदार्थ वितरणको सुरुआत गरिएको छ । एक समारोहका बीच आज सो सेवाको उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दामोदर भण्डारीले शुभारम्भ गरे । कार्यक्रममा मन्त्री भण्डारीले साझाको गर्विलो इतिहासको स्मरण गर्दै साझालाई राज्यले प्राथमिकता नदिँदा पछाडि परेको बताए । नेपाल आयल निगमको धुमलिएको छविलाई सुधार गर्नुपर्नेमा मन्त्री भण्डारीले जोड दिए । उनले निगमको सेवा प्रवाहलाई अझै भरपर्दो बनाउनुपर्नेमा जोड दिँदै सेवा प्रवाह, शुद्धता, चुहावटलगायत सबै कुरामा सुधारको खाचो औँल्याए । मन्त्री भण्डारी आयल निगमलाई समयसापेक्ष प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्ने बताए । मन्त्री भण्डारीको निर्देशनमा आयल निगमले साझा सहकारीलाई गरेको आग्रह बमोजिम पेट्रोलियम पदार्थ वितरण चौबीसै घण्टा गर्ने शुरुआत गरिएको निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरले जानकारी दिए । उनका अनुसार मन्त्रीको निर्देशन बमोजिम क्रमशः साझा तथा अन्य पेट्रोल पम्पबाट पनि सेवालाई चौबीसै घण्टा गरिने छ । कार्यक्रममा नेपाल आयल निगमका कार्यकारी निर्देशक डा चण्डीकाप्रसाद भट्टलगायत सहभागी थिए ।
१७ वर्षमा एशियन लाइफ, उत्कृष्ट बीमा सेवा प्रवाह
काठमाडौं । एशियन लाईफ इन्स्योरेन्स कम्पनी लिमिटेडले आफ्नो स्थापनाको १६ औं वर्ष पुरा गरी सत्रौंं वर्षमा प्रवेश गरेको छ । कम्पनीले २०६४ चैत्र २१ गतेबाट कारोबार प्रारम्भ गरेको हो । १७ औं वर्ष प्रवेशको उपलक्ष्यमा कम्पनीले २०८० चैत्र १५ गतेदेखि चैत्र २१ गतेसम्म देशभर संस्थागत सामाजिक उत्तरदायीत्व अन्तर्गत विविध कार्यक्रमहरु आयोजना गरिएको छ । वार्षिकोत्सवको अवसरमा रक्तदान जीवन दान भन्ने नारालाई आत्मसाथ गर्दै बुधबार मैतीदेवीस्थित प्रधान कार्यालय परिसरमा रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ । कार्यक्रममा कम्पनीको प्रधान कार्यालयका साथै काठमाण्डौं उपत्यकाभित्रका शाखा, उपशाखाका कर्मचारी, विभिन्न संघ संस्थाका प्रतिनिधि समेत ७० जनाले रक्तदान गरेका छन् । वार्षिकोत्सवका अवसरमा चैत्र १७ गते काठमाडौं उपत्यकाभित्रका कर्मचारीहरुबीच मैत्रीपूर्ण फुटसल प्रतियोगिताको आयोजना गरिएको थियो । साथै देशभरका ८० वटा शाखा,उपशाखा कार्यालयहरुमार्फत् वृद्धाआश्रम, सामुदायीक विद्यालय, अनाथालय तथा सामाजिक संघ संस्थाहरुलाई शैक्षिक सामाग्री, खाद्यान्न तथा फर्निचर लगायत जिन्सी सामाग्री वितरण गरेका छन् । वार्षिकोत्सवको अवसरमा प्रधान कार्यालयमा आयोजित शुभकामना आदान प्रदान कार्यक्रममा कम्पनीको संचालक समिति अध्यक्ष दिपक कुमार श्रेष्ठले एशियन लाईफ इन्स्योरेन्सको व्यवसायीक यात्रामा १६ वर्षदेखि निरन्तर सहयोग पुर्याउँदै आएका सम्पूर्णमा हार्दिक आभार व्यक्त गरे । उनले जीवन उत्कृष्ट बीमा सेवा प्रवाह गर्दै बीमित र शेयरधनीलाई उच्च प्रतिफल प्रदान गर्नका लागी कम्पनी प्रतिबद्ध रहेको व्यक्त गरे । यस कम्पनीको चालू आ.व. २०८०/८१ को फागुनसम्ममा जीवन बीमाकोष ४१ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ र कूल बीमाशुल्क रु. ४९ अर्ब रहेको छ । कूल लगानी ४६ अर्ब १० करोड रुपैयाँ छ । यसैगरी चालू आर्थिक वर्ष २०८०/z८१ को फागुन मसान्तसम्ममा कूल बीमाशुल्क ५ अर्ब १५ करोड ८७ लाख रुपैयाँ आर्जन गरेको छ । कम्पनीमा १२ लाख ८२ हजार सकृय बीमालेख छन् । ३ अर्ब ३९ करोड ९८ लाख रुपैयाँ (सूचीकृत हुन बाँकी बोनश शेयर समेत) करोड चुक्ता पूँजी रहेको कम्पनीले निकट भविष्यमै ४२ प्रतिशत हकप्रद शेयर जारी गर्ने भएको छ ।
वीरगञ्ज नगरक्षेत्रका आधादर्जन सडक कालोपत्र गरिँदै
वीरगञ्ज । पर्सागढी नगरपालिकाले ग्रामीण सडक पूर्वाधारलाई प्राथमिकता दिएको छ । वर्षौंदेखि जीर्ण, हिलाम्मे र धूलाम्मे नगरक्षेत्रका आधादर्जन सडकलाई चालु आर्थिक वर्षभित्रै कालोपत्र गर्ने योजनाअनुसार काम अघि बढाइएको हो । सोही योजनाअनुसार नगरपालिकाले वडा नं १ स्थित जनता सडकमा कालोपत्र सम्पन्न गरेको छ । वर्षौंदेखि सडक जीर्ण हुँदा हिलो र धूलोका कारण सास्ती भोग्दै आएका स्थानीय सो सडक पक्की भएसँगै हर्षित भएका छन् । कोइलाभार मन्दिरदेखि कोइलाभार टोलसम्मको सडकखण्डलाई नगरपालिका कार्यालयले नगरस्तरीय भौतिक पूर्वाधार योजना अन्तर्गत दुई करोड ४५ लाख ६६ हजारको लागतमा निर्माण गरेको हो । उक्त एक दशमलव ५४ किलोमिटर सडक कालोपत्र गरिएको हो । सडक कालोपत्र भएपछि आवतजावतमा सहज भएको स्थानीयवासीले बताएका छन् । ‘पहिला सडक कच्ची थियो, वर्षायाममा हिलाम्मे र सुख्खायाम धुलाम्मे हुन्थ्यो’, पर्सागढी नगरपालिका–१ का श्याम महतोले भने, ‘आवतजावतमा सहज मात्रै होइन्, अब हिलो र धुलोबाटमुक्त भएको अनुभूति भइरहेको छ ।’ ठूलो धार्मिक महत्व बोकेको कोइलाभार मन्दिरसम्म पुग्न पहिला धेरै गाह्रो हुने र अब टोलबाट मन्दिरसम्म पुग्न सहज भएको उनको भनाइ छ । नगरपालिकाले ग्रामीण भेग र सहरको दुरीलाई कम गर्दै आवतजावतमा सहजता ल्याउने उद्देश्यले सडक कालोपत्र गरेपछि गाउँमा किसानले उत्पादन गरेको समान नजिकैको बजारसम्म पुर्याउनसमेत सहज भएको स्थानीय कामेश्वर यादवले बताए । लामो समयदेखि सरकारी उपेक्षामा परेको सो सडकलाई नगरपालिकाले प्राथमिकतामा राखेर कालोपत्र गरिएको पर्सागढी नगरपालिकाका प्रमुख गोकर्ण पाठकले बताए । नगरपालिकाको सबै सडकलाई धुलो र हिलोमुक्त बनाउने लक्ष्य लिएको नगरप्रमुख पाठकले बताए । उनले कालोपत्र सडक निर्माण कार्यलाई सहरी र ग्रामीण क्षेत्रमा सन्तुलित रुपमा अघि बढाएको भन्दै यसमा सबैको साथ पाइरहेको उल्लेख गरे । ‘मेरो पहिलो प्राथमिकता नै स्थानीय सडक पूर्वाधार निर्माण नै हो’, नगरप्रमुख पाठकले भने, ‘कच्ची सडकको मर्मत गर्दा बढी खर्च हुने र समयपनि नोक्सानी हुन्छ, त्यसैले दिगो सडक विकास गर्ने लक्ष्यसहित सडकलाई कालोपत्र गर्न थालेका छौँ ।’ यसैवर्ष नगरपालिकाको छ वटा स्थानका सडकलाई कालोपत्र गर्न लागेको उनको भनाइ छ । नगरप्रमुख पाठकका अनुसार यसैवर्ष पर्सागढी नगरपालिका–१ को नववा बजारदेखि भटनी टोल जोड्ने सडक, वडा नं २ को बागबन्नदेखि छतवनटाँडी जाने सडकखण्ड, वडा नं ३ को मानव आश्रमदेखि आमोदेवी मन्दिर जाने सडकखण्ड, वडा नं ५ को जमुनीचोकदेखि वडा नं ४ जोड्ने हर्दिया–हरदासपुर सडकखण्ड र वडा नं ८ को वडा कार्यालयदेखि वडा नं ३ को वडा कार्यालय जोड्ने सडकखण्ड कालोपत्र गरिने छ । ‘एक पटक सडक कालोपत्र भयो भने वर्षौंसम्म त्यो सडकमा बजेट खर्चिनु पर्दैन’, नगरप्रमुख पाठकले भने, ‘जसका कारण एकातिर सडकमा हिलाम्मे र धुलाम्मे पनि भएन् र अर्कोतर्फ बजेट तथा समयको समेत बचत हुन्छ ।’ त्यो बजेटले अर्को काम पनि खर्च गर्न सकिन्छ, उनले भने । ती अधिकांश सडक कालोपत्र गर्ने गरी सम्झौताको काम भइरहेको र चालु आर्थिक वर्षभित्रै सकिने योजना रहेको उनले बताए । रासस
डेङ्गुको जोखिम बढ्दै, सचेतना अपनाउन आग्रह
काठमाडौं । गर्मीयाम सुरु भएसँगै डेङ्गुको जोखिम पनि बढ्न थालेको छ । गर्मी बढेसँगै मानिसले पानी सङ्कलन गरेर राख्ने र सङ्कलन गरिएको पानीमा लामखुट्टेले डेङ्गुको सङ्क्रमण गराउने भएकाले जोखिम बढ्दै गएको हो । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका कीटजन्य रोग शाखाका प्रमुख डा गोकर्णप्रसाद दाहालले गर्मीसँगै पानी पनि पर्न सुरु हुने भएकाले डेङ्गुको जोखिम बढ्ने बताए । डेङ्गुको सङ्क्रमणबाट बच्न सचेतना अपनाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए । ‘गर्मीसँगै पानी सङ्कलन गरेर राख्ने गरिन्छ । यसरी सङ्कलन गरिएको पानीमा लामखुट्टेले फुल पार्दछ । सफा पानीमा त्यही लार्भा बन्ने र मानिसलाई टोक्ने गर्दछ’, डा दाहालले भने । उनले जोखिम हुने ठाउँको पहिचान गरेर लामखुट्टे मार्न अभियान सञ्चालनका लागि स्थानीय तहलाई निर्देशन दिइसकिएको बताए । ‘माघयता डेङ्गु देखिएका ३३ स्थानीय तहलाई पत्राचार गरेर लामखुट्टे खोज र नष्ट अभियान सञ्चालन गर्न निर्देशन दिएका छौँ’, डा दाहालले भने, ‘अन्य स्थानीय तहलाई पनि डेङ्गुबारे सचेतना जगाउन आग्रह गरेका छौँ ।’ उनका अनुसार डेङ्गु पानी जम्ने सफा ठाउँमा ‘एडिज एजिप्टी र एडिस एल्बोपिक्टस’ प्रजातिको लामखुट्टेले फुल पार्दछ र ती फुलबाट लार्भा निस्कन्छ र त्यही लार्भा वयस्क भएपछि टोकेमा डेङ्गु लाग्दछ । डेङ्गु हुँदा उच्च ज्वरो आउने, टाउको, आँखाको गेडी, ढाड, शरीर, घुँडाका जोर्नी दुख्ने, पिँडौलाको मासु दुख्नेलगायत लक्षण देखा पर्ने भन्दै डा दाहालले लक्षण देखा परेमा तत्काल चिकित्सकको सल्लाह लिन आग्रह गरे । लामखुट्टेबाट बच्नका लागि सधैँ झुल टाँगेर मात्र सुत्ने, खेतबारीमा काम गर्दा लामो बाहुला भएको लुगा लगाउन, घरको झ्याल ढोकामा जाली हाल्न उनले अनुरोध गरे । ‘सम्भव भएसम्म लामखुट्टे भगाउने धूप वा मलमको प्रयोग गर्ने, घरपालुवा पशुपक्षी व्यवस्थित ढङ्गले पाल्ने र घर वरिपरि गमला, टायर वा कुनै पनि खुला भाँडामा पानी जम्न दिनुहुँदैन’, इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका कीटजन्य रोग शाखाका प्रमुख डा दाहालले भने । उनका अनुसार सन् २०२३ मा करिब ५१ हजार एक सय ४३ र सन् २०२२ मा ५४ हजार ६ सय ३० जनामा डेङ्गु देखिएको थियो । नेपालमा पहिलो पटक सन् २००४ मा एक जनामा डेङ्गु देखिएको थियो । सन् २००५ मा भने डेङ्गुका बिरामी देखिएनन् । त्यसपछि सन् २००६ देखि डेङ्गुको सङ्क्रमण देखिँदै आएको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । रासस
