काठमाडौं । दशैं लागेसँगै बजारमा चहलपहल बढेको छ । नयाँ लुगा, गरगहना, खाद्यान्नदेखि सवारीसाधनसम्मको किनमेलले बजार तातेको छ । कर्मचारीको हातमा आउने अतिरिक्त भत्ता र बोनसले बजारमा नगद प्रवाहसमेत बढाउँछ । तर, चाडपर्वको यही रौनकले बीमा व्यवसायमा भने अपेक्षित उत्साह थप्न सकेको देखिँदैन ।
अतिरिक्त आम्दानी हुने समयमा नयाँ बीमालेख खरिद गर्ने वा पुरानो नवीकरण गर्ने प्रवृत्ति बढ्नुपर्ने हो । नियमित आम्दानीबाट घरखर्च चलाउनेहरूका लागि दशैंमा प्राप्त हुने बोनस वार्षिक बीमा प्रिमियम तिर्ने राम्रो अवसर पनि हो । तर, व्यवहारमा चाडपर्वको खर्चले प्राथमिकता पाउँदा बीमा ओझेलमा पर्ने गरेको छ ।
पछिल्लो तीन वर्षका असोज र कात्तिक महिनाको बीमाशुल्क संकलनसम्बन्धी उपलब्ध तथ्यांकले पनि चाडपर्वको समयमा बीमा व्यवसायले अपेक्षित गति लिन नसकेको संकेत गर्छ । केही अवधिमा प्रथम बीमाशुल्क तथा नवीकरण बीमाशुल्क संकलन घटेको देखिन्छ । यद्यपि, सबै वर्षमा एउटै प्रवृत्ति देखिएको छैन ।
चाडपर्वमा घट्यो प्रथम बीमाशुल्क
आर्थिक वर्ष २०८२र८३ को तथ्यांक हेर्दा दशैंअघि अर्थात् भदौ महिनामा बीमा कम्पनीहरूले ३ अर्ब २६ करोड ८६ लाख रुपैयाँ प्रथम बीमाशुल्क संकलन गरेका थिए । दशैं परेको असोजमा यस्तो संकलन घटेर २ अर्ब ९९ करोड ९८ लाख रुपैयाँमा सीमित भयो ।
कात्तिकमा प्रथम बीमाशुल्क संकलन केही बढेर ३ अर्ब १८ करोड २९ लाख रुपैयाँ पुगे पनि भदौको तुलनामा कम रह्यो । यसले उक्त अवधिमा नयाँ बीमालेख खरिदमार्फत हुने आम्दानीमा उल्लेख्य वृद्धि नभएको देखाउँछ ।
नयाँ बीमालेख खरिदमा मात्र होइन, पुराना बीमालेख नवीकरणबाट संकलन हुने बीमाशुल्कमा समेत गिरावट देखिएको छ । सोही आर्थिक वर्षको भदौमा बीमा कम्पनीहरूले नवीकरण बीमाशुल्कबापत १२ अर्ब ३२ करोड ७७ लाख रुपैयाँ संकलन गरेका थिए । असोजमा यस्तो रकम घटेर १० अर्ब ९७ करोड ७९ लाख रुपैयाँमा झर्यो । कात्तिकमा थप घटेर ९ अर्ब ८० करोड ६१ लाख रुपैयाँमा सीमित भयो ।
यी तथ्यांकले चाडपर्वको अवधिमा बीमा कम्पनीहरूको आम्दानीमा दबाब परेको देखाउँछन् । तर, बीमाशुल्क संकलनमा हुने परिवर्तनलाई चाडपर्वको खर्चसँग मात्रै जोडेर हेर्न भने मिल्दैन । बीमालेखको अवधि, प्रिमियम तिर्ने समय, नयाँ व्यवसायको अवस्था र भुक्तानीको समयले पनि यस्तो संकलनमा प्रभाव पार्न सक्छ ।
बोनस आए पनि बीमा प्राथमिकतामा परेन
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को उपलब्ध विवरणमा पनि दशैंअघिको भदौमा २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ प्रथम बीमाशुल्क संकलन भएको उल्लेख छ । असोजमा यस्तो रकम घटेर २ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ र कात्तिकमा २ अर्ब २५ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको विवरण छ ।
यसले उक्त अवधिमा नयाँ बीमालेख खरिदमार्फत हुने बीमाशुल्क संकलन क्रमशः घटेको संकेत गर्छ । तर, सोही आर्थिक वर्षको नवीकरण बीमाशुल्कसम्बन्धी उपलब्ध विवरणमा भने फरक–फरक रकम उल्लेख भएकाले त्यसको यकिन विवरण पुष्टि गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को उपलब्ध विवरणमा पनि भदौमा प्रथम बीमाशुल्क संकलन २ अर्ब ३ करोड ७९ लाख रुपैयाँ रहेको र असोजमा बढेर ८ अर्ब ३८ करोड ४२ लाख रुपैयाँ पुगेको उल्लेख छ । नवीकरण बीमाशुल्क पनि भदौको ७ अर्ब ४८ करोड ५५ लाख रुपैयाँबाट बढेर असोजमा ९ अर्ब २८ करोड ७५ लाख रुपैयाँ पुगेको विवरण छ । कात्तिकमा भने नवीकरण बीमाशुल्क घटेर ६ अर्ब ७३ करोड ६ लाख रुपैयाँमा झरेको बताइएको छ ।
यद्यपि, आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को प्रथम बीमाशुल्कमा असोजमा देखिएको ठूलो वृद्धिको विवरण र अन्य वर्षका तथ्यांकको एकरूपता पुष्टि गर्न आवश्यक छ । त्यसैले चाडपर्वको समयमा बीमा व्यवसाय सधैं घट्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नुअघि वर्षगत प्रवृत्ति र तथ्यांकको विश्वसनीयता दुवैलाई ध्यान दिनुपर्छ ।
‘बीमाभन्दा चाडपर्वकै खर्च प्राथमिकतामा’
सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शिवनाथ पाण्डेका अनुसार दशैंका बेला नयाँ बीमालेख खरिद गर्ने र पुराना बीमालेख नवीकरण गर्ने प्रवृत्ति अपेक्षाकृत कमजोर देखिन्छ । बरु, चाडपर्वको समयमा बीमा व्यवसाय घट्ने गरेको उनको अनुभव छ ।
उनका अनुसार दशैं–तिहारमा बीमितले बीमाको प्रिमियम तिर्नुभन्दा घरायसी आवश्यकता र चाडपर्वका खर्चलाई प्राथमिकता दिने गरेका छन् ।
‘बीमितले पोलिसी नवीकरण गर्नुभन्दा नयाँ सामान, कपडा खरिद र खानपानलगायतमा खर्च गर्ने गरेको देखिन्छ,’ उनले भने ।
दशैंमा कर्मचारीले पाउने अतिरिक्त रकमलाई बीमाको प्रिमियम तिर्न वा नयाँ बीमालेख खरिद गर्न उपयोग गर्न सकिने भए पनि त्यसतर्फ आकर्षित हुनेको संख्या कम रहेको पाण्डे बताउँछन् । उनका अनुसार तत्कालका खर्चमा रकम सकिएपछि दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षाका लागि गरिने लगानी पछाडि पर्ने गरेको छ ।
‘बीमितमा पोलिसी नवीकरण गर्ने र नयाँ पोलिसी खरिद गर्ने सोच विकास हुनुपर्छ । अन्यत्र अनावश्यक खर्च गर्नुभन्दा बीमामा खर्च गर्नु राम्रो हुन्छ,’ उनले भने ।
बीमा केवल जोखिमबाट सुरक्षा पाउने माध्यम मात्र नभई भविष्यका लागि आर्थिक अनुशासन विकास गर्ने उपायसमेत भएकाले अतिरिक्त आम्दानीलाई योजनाबद्ध रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
‘वर्षमा एकपटक आउने दशैं राम्रैसँग मनाऔं भन्ने सोच’
अर्का एक बीमा कम्पनीका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका अनुसार दशैंमा मानिसहरूको प्राथमिकता आर्थिक सुरक्षा थप्नुभन्दा चाडपर्व मनाउनेतर्फ केन्द्रित हुन्छ । वर्षमा एकपटक आउने चाडपर्वमा परिवारका आवश्यकता पूरा गर्ने, नयाँ सामान किन्ने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने चाहनाले बीमाको प्रिमियम तिर्ने निर्णय पछाडि पर्ने गरेको उनी बताउँछन् ।
‘वर्षमा एकपटक दशैं आउँछ, यसपालि राम्रैसँग मनाऔं, अर्को वर्ष के हुन्छ थाहा छैन भन्ने सोच मानिसहरूमा हुन्छ,’ उनले भने, ‘दशैंमा प्राप्त हुने अतिरिक्त रकम पनि बीमाको प्रिमियम तिर्न वा नयाँ पोलिसी किन्नुभन्दा चाडपर्वकै खर्चमा बढी उपयोग हुन्छ ।’
उनका अनुसार दशैं-तिहारको समयमा सार्वजनिक बिदा र काम गर्ने दिनको संख्यामा हुने परिवर्तनले पनि बीमा व्यवसाय प्रभावित हुन सक्छ । अभिकर्ताहरू चाडपर्वमा व्यस्त हुने र नयाँ बीमालेख बिक्री तथा नवीकरणका गतिविधि नियमित समयमा जस्तो सक्रिय नहुने अवस्था रहन्छ ।
नियमित तलबमा काम गर्ने कर्मचारीको आम्दानी सामान्यतया निश्चित हुने भएकाले दशैंमा प्राप्त हुने बोनस वा अतिरिक्त भत्ता पनि घरखर्च, किनमेल र सामाजिक व्यवहारमा खर्च हुने गरेको उनको भनाइ छ । कतिपय परिवारमा अतिरिक्त रकमले समेत चाडपर्वको खर्च नपुग्ने र थप ऋण लिनुपर्ने अवस्था हुने भएकाले बीमाको प्रिमियम प्राथमिकतामा पर्न नसक्ने उनी बताउँछन् ।
चाडपर्वमा बजारमा नगद प्रवाह बढे पनि त्यसको लाभ सबै क्षेत्रमा समान रूपमा नपुग्ने उनको विश्लेषण छ । मानिसको हातमा अतिरिक्त पैसा आउनु र त्यसको केही हिस्सा दीर्घकालीन बचत वा बीमामा लगानी हुनु फरक कुरा हुन् । उपभोग बढेको अवस्थामा पनि बीमा क्षेत्रमा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नदेखिनुको एउटा कारण यही हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।
बीमालाई उपहार बनाउने चलन विस्तार हुँदै
राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीका सूचना अधिकारी भोलानाथ घिमिरेका अनुसार चाडपर्वमा कम्पनी तथा निजी क्षेत्रका कर्मचारीले तलबसँगै अतिरिक्त बोनस पाउने भएकाले वार्षिक प्रिमियम तिर्न र बीमालेख नवीकरण गर्न सहज हुन सक्छ ।
उनका अनुसार पछिल्लो समय केही बीमितले चाडपर्वको अवसर पारेर पुराना बीमालेख नवीकरण गर्ने र नयाँ बीमा योजना खरिद गर्ने गरेका छन् । तर, यस्तो अभ्यास गर्नेको संख्या उल्लेख्य रूपमा बढ्न सकेको छैन ।
घिमिरेका अनुसार चाडपर्वमा प्राप्त हुने अतिरिक्त रकमको केही हिस्सा बीमाका लागि छुट्याउने बानी विकास गर्न आवश्यक छ । आम्दानीको सानो अंश नियमित रूपमा बीमामा लगानी गर्दा भविष्यमा आइपर्न सक्ने आर्थिक जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुग्न सक्छ ।
पछिल्लो समय जन्मदिन तथा चाडपर्वमा उपहारका रूपमा बीमालेख दिने चलनसमेत विस्तारै देखिन थालेको उनी बताउँछन् । परम्परागत उपहारसँगै भविष्यको आर्थिक सुरक्षालाई पनि महत्त्व दिने यस्तो अभ्यास विस्तार गर्न सके बीमाप्रतिको आकर्षण बढाउन सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ ।
दशैं-तिहारले बजारमा उपभोग र आर्थिक गतिविधि बढाउने अवसर सिर्जना गर्छ । तर, अतिरिक्त आम्दानीको सबै हिस्सा तत्कालीन आवश्यकतामा खर्च हुँदा दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षाका लागि गरिने तयारी कमजोर हुन सक्छ । चाडपर्वको खर्च र भविष्यको सुरक्षाबीच सन्तुलन कायम गर्दै बीमालाई नियमित आर्थिक योजनाको हिस्सा बनाउनु अहिलेको आवश्यकता हो ।
