१० कम्पनीमा लगानीकर्ताको दुई अर्ब ६४ करोड गुम्यो
काठमाडौं । विगतमा राम्रै आम्दानी गर्ने कूल १० वटा उद्योग तथा कम्पनीका लगानीकर्ताको करीब दुई अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ बराबरको लगानीकर्ताको लगानी करीब डुबेको छ । हाल उक्त कम्पनीका दुई करोड ६४ लाख ३९ हजार ७५६ कित्ता सेयरको मूल्य करीब शून्य हुन पुगेको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्जमा सूचिकृत भएपनि ती कम्पनीका सेयर विगत लामो समयदेखि खरीद बिक्री भएको छैन । उनीहरुले स्टकमा हालसम्म सम्पर्क समेत गरेका छैनन् । स्टकमा कारोवार नभएका ती उद्योग तथा कम्पनी धेरैजसो बन्द भइसकेका छन् । सञ्चालनमा रहेका भनिएका उद्योगको सेयरसमेत कारोवार हुन सकेको छैन । सरकारले निजीकरण गरेका कारण केही उद्योग पनि बन्द भएका छन् । स्टकमा सूचीकृत भएका तर कारोवार नभएका उत्पादनमूलक समूहमध्ये अरुण वनस्पती उद्योग लिमिटेडको पाँच लाख ५० हजार ३४३ कित्ता सेयर सूचीकृत छ । तर सो कम्पनीको सेयर कारोवार विगत लामो समयदेखि हुन सकेको छैन । विराट सुज लिमिटेडको अवस्था पनि उस्तै छ । सो कम्पनीको एक लाख ६५ हजार कित्ता शेयर सूचीकृत भए पनि कारोवार शून्य छ । बुटवल स्पिनिङ मिल्स लिमिटेडको १३ लाख छ हजार ६९३ कित्ता शेयर सूचीकृत छ । तर कारोवार भने लामो समयदेखि हुन सकेको छैन । फ्ल्यूर हिमालयन लिमिटेडको दुई लाख ६२ हजार १०२ कित्ता शेयर स्टकमा सूचीकृत छ । तर कारोवार भएको छैन । सरकारी स्वामित्वको गोरखकाली रबर उद्योग लिमिटेड विगत पाँच वर्षदेखि बन्द भएको छ । सरकारले सो उद्योग पुनः सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिरहेको छ । स्टकमा सो उद्योगको ३८ लाख ३३ हजार ४०० कित्ता सेयर सूचीकृत छ । तर कारोवार भने हुन सकेको छैन । स्टकले सो उद्योगले अन्तिम बिक्री मूल्य भन्दै ३८ रूपैयाँ उल्लेख गरेको छ । सो उद्योगको बजार पूँजीकरण भने १४ करोड ५६ लाख रूपैयाँ रहेको छ । यस्तै सरकारी स्वामित्वको तर हाल बन्द अवस्थामा रहेको हरिसिद्धी इँटा तथा टायल उद्योगको १८ करोड ६५ लाख कित्ता शेयर सूचीकृत भएको थियो । उद्योग बन्द भए पनि स्टकलाई जानकारी नआएका कारण सूचीबाट भने हटाइएको छैन । ज्योति स्पिनिङ मिल्सको १२ लाख ७० हजार २८८ कित्ता शेयर सूचीकृत भएको देखिन्छ । तर कारोवार पनि भएको छैन । स्टकलाई कुनै जानकारी पनि दिइएको पाइँदैन । स्टकमा सूचीकृत भएको अर्को नेपाल विटुमिन एण्ड ब्यारेल उद्योगको अवस्था पनि उस्तै छ । सो उद्योगको दुई लाख १० हजार ६८० कित्ता सेयर सूचीकृत भएको देखिन्छ तर कारोवार भने शून्य रहेको छ । नेपाल वनस्पति घ्यू उद्योगको एक लाख एक हजार २५० कित्ता, नेपाल खाद्य उद्योगको ९० हजार कित्ता शेयरको पनि कुनै कारोवार छैन । सरकारी स्वामित्वको भृकुटी कागज कारखाना उदारीकरणको नाममा तत्कालीन सरकारले निजीकरण गर्यो । सो उद्योग हाल प्रायः बन्द छ । सेयर बजारमा सूचीकरण भएको सो उद्योगमा लगानी गर्ने लगानीकर्ता समेत नराम्ररी डुबे । कूल ३५ लाख कित्ता सेयरको मूल्य करीब शून्य अवस्थामा छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्जका प्रवक्ता मुरहरि पराजुली बन्द भएका कम्पनीले हालसम्म कुनै पनि सम्पर्क नगरेको र कुनै आधिकारिक जानकारीसमेत नगराएको बताउँछन् । “उनीहरु स्टकमा सूचीकृत छन्, तर कम्पनीको अवस्था के छ भन्ने बारेमा केही पनि जानकारी छैन” पराजुलीले भने । बन्द भएका कम्पनी आधिकारिक रुपमा ‘लिक्विडेशन’मा गए पनि बाँकी रहेको सम्पत्तिबाट ऋण तिर्नुपर्ने, कर्मचारीलाई तलब भक्ता खुवाउनुपर्ने, ऋणपत्रको कारोवार गरेको भए त्यसको समेत प्रबन्ध मिलाउनुपर्ने भएकाले ती सबै कार्य भएपछि बाँकी रहने सम्पत्ति मात्रै लगानीकर्ताको हुने कानूनी व्यवस्था छ । उत्पादनमूलक क्षेत्रका युनिलिभरको प्रतिकित्ता सेयर २४ हजार ५०० रुपैयाँ रहँदा विगतमा राम्रै प्रसिद्धि कमाएका सरकारी उद्योग भने हाल बन्द भएर लगानीकर्ताको लगानी डुब्न पुगेको छ । यस्तै, श्रीराम सुगर मिलको सेयर प्रतिकित्ता १२४ रुपैयाँ, नेपाल ल्यूब आयलको प्रतिकित्ता २१३ रुपैयाँ, हिमालयन डिस्टिलरीको एक हजार २९५, बोटलर्स नेपाल तराईको पाँच हजार ४०० रुपैयाँ र बोटलर्स नेपाल बालाजुको एक हजार ६९३ रुपैयाँमा कारोवार भइरहेको छ । स्टकमा कूल १९ वटा उत्पादनमूलक कम्पनीको सेयर सूचीकृत भए पनि एकाध कम्पनीका मात्रै कारोवार हुने गरेका छन् । रासस
भारतमा कपडा आयात भन्सार दोब्बर बढ्यो, आन्तरिक उत्पादन बढाउने तयारी
एजेन्सी । मोदी सरकारले भारतमा कपडा आयातलाई निरुत्साही बनाउन भन्सार शुल्क दोब्बर बढाएको छ । मोदी सरकारले ३२८ प्रकारका कपडाजन्य वस्तुमा भन्सार शुल्क दोब्बर बढाएर २० प्रतिशत पुर्याएको हो । आन्तरिक उत्पादन बढाउनुका साथै रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्न कपडाजन्य वस्तुको भन्सार शुल्क दोब्बर बढाएको फाइनान्सियल एक्सप्रेसले जनाएको छ । सरकारको यो निर्णयले थप १० करोड ५० लाख जनसंख्यालाई रोजगारी सिर्जना गर्ने अनुमान गरिएको छ । गत जुलाईमा मोदी सरकारले ५० प्रकारको कपडाजन्य वस्तु आयातमा भन्सार शुल्क दोब्बर बनाएको थियो ।
भेरी-बबई डाइभर्सन समयमै सकिने
बाँके । भेरी बबई डाइभर्सन बहुउद्देश्यीय आयोजना (बिबिडिएमपी)को सुरुङमार्ग निर्माण तोकिएकै अवधिमा सम्पन्न हुने सम्भावना बढेको छ । निर्माणका क्रममा विशेष प्रविधियुक्त टनेल बोरिङ मेशिन (टिबीएम) रेडजोन (खतरा क्षेत्र) पार गरेर अघि बढेपछि निर्माण अवधिमै सम्पन्न हुने भएको हो । निर्माणकर्ता चाइना ओभरसिज इञ्जिनीयरिङ ग्रुपले निर्माण थालेको सो डाइभर्सनको भौगर्भिक सर्वेक्षणका बेला सुरुङ खन्न निकै कठिन र चुनौतीपूर्ण मानिएको स्थान पार गरेर अघि बढिसकेकाले समयमै निर्माण सम्पन्न गर्न सहज देखिएको आयोजना निर्देशक शिवकुमार बस्नेतले बताए । उनले भने, “जिओलजिकल सर्भेमा छिन्चु नजिकैको तोली खोलामा जोखिम देखिएको थियो । त्यो क्षेत्रबाट उक्त उपकरण अघि बढेपछि अब सुरुङ निर्माणको काम तीव्र गतिमा अघि बढ्छ ।” निर्देशक बस्नेतका अनुसार दुई वर्षभित्र सुरुङ खन्ने लक्ष्य रहे पनि हालसम्मको प्रगति हेर्दा तोकिएको अवधिभन्दा अघि नै काम सकिने देखिएको छ । सात महिनामा उक्त उपकरणले आधाभन्दा बढी सुरुङ खनिसकेको छ । हालसम्म छ हजार ३५० मिटर सुरुङ खनिएको छ । सो उपकरणले दैनिक ५१ मिटरका दरले सुरुङ खनिरहेको आयोजनाले जनाएको छ । आयोजनाका प्रशासन प्रमुख नृपजंग शाहीले भने, “आयोजना समयमै बन्ने निश्चित भयो, कठिन र चुनौतीपूर्ण काम सम्पन्न भयो । रेडजोन पार गर्न नसकिने त्रासमा आयोजनाले अन्य काम थाती राखेर सुरुङ निर्माणलाई पहिलो प्राथमिकता दिएको थियो । ” रेडजोनकै कारण सुरुङ निर्माण सफल हुने नहुनेमा आशंका देखिएपछि आयोजनाले पावरहाउस र बाँध निर्माण प्रक्रिया शुरु नै नगरेको प्रशासन प्रमुख शाहीले जानकारी दिए। उनले भने, “जोखिम मानिएको काम सफल भएपछि आयोजनाले पावर हाउस र बाँध निर्माणलगायतका अन्य काम पनि धमाधम अघि बढाउने भएको छ ।” आयोजनाले प्रभावित क्षेत्रको जग्गा अधिग्रहण गर्ने, त्यसको क्षतिपूर्ति वितरण तथा मूल्याकंन गर्ने र आवश्यक पूर्वाधार निर्माणका काम थाल्ने जनाएको छ । सुर्खेतकोे भेरीगंगा नगरपालिकास्थित चिप्लेमा १५ मिटर अग्लो बाँध बनाएर सुरुङमार्फत प्रतिसेकेन्ड ४० घनमिटर भेरीको पानी बबईमा खसाल्ने आयोजनाको लक्ष्य छ । आयोजना प्रमुख बस्नेतले भने, “जोखिमपूर्ण मानिएको क्षेत्र पार भइसकेको छ, अब पावरहाउस र हेडवक्र्सको काम अघि बढाउन कागजात बनाउने काम भइरहेको छ ।” विद्युत् उत्पादनका लागि चिप्लेमा हेडवक्र्स र हात्तीखालमा विद्युतगृह बनाउनका लागि बोलपत्र आह्वानको प्रक्रिया अघि बढिसकेको छ । भेरीको पानी सुर्खेत र बर्दियाको सिमानास्थित बबई नदीमा खसालेर विद्युत् उत्पादनसँगै बाँके र बर्दियाको ५१ हजार हेक्टर खेतीयोग्य जमीनमा सिँचाइ पुर्याइने लक्ष्यका साथ सुरुङ निर्माण भइरहेको छ । सुरुङ निर्माणका क्रममा तोली खोलामा पर्ने भागलाई प्राविधिकले रेडजोनका रूपमा लिएका थिए । यो खोलामुनि पानीको तलाउ वा कडा चट्टान हुनसक्ने र यसले चुरे पहाडमा १२ किलोमिटर लामो सुरुङ खन्ने काममा अवरोध पुर्याउने आशंका गरिएको थियो । सात महिनाअघि परम्परागत हिसाबले बिष्फोट गर्दै सुरुङ खन्न थालिएको थियो । टिबिएमले सुरुङ खन्न थालेपछि दुई वर्षभित्र सक्ने लक्ष्य लिइएको थियो । हालसम्मको प्रगति हेर्दा तोकिएको अवधिभन्दा अघि नै काम सकिने देखिन्छ । सात महिनामा टिबिएमले आधाभन्दा बढी सुरुङ खनिसकेको छ । सुरुङ निर्माणमा ८० चिनियाँ प्राविधिक र ५५० नेपाली मजदूर संलग्न छन् । रासस
फर्स्ट माइक्रोफाइनान्सले १२ प्रतिशत नगद लाभांश दिने
काठमाडौं । फर्स्ट माइक्रोफाइनान्स लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडले १२.६३१६ प्रतिशत नगद लाभांश दिने भएको छ । संस्थाको सञ्चालक समितिको बैठकले आफ्ना सेयरधनीलाई सो मात्राको लाभांश दिने प्रस्ताव गरेको हो । संस्थाले गत आर्थिक वर्षको संचित मुनाफाबाट ८ करोड ६४ लाख ४९ हजार ७४३ रुपैयाँ बराबरको नगद लाभांश दिने प्रस्ताव गरेको छ । उक्त प्रस्तावलाई नेपाल राष्ट्र बैंकले स्वीकृति तथा संस्थाको आगामी वार्षिक साधारणसभा अनुमोदन गर्नु पर्ने छ । हाल संस्थाको चुक्ता पुँजी ६८ करोड ४३ लाख रुपैयाँ रहेको छ ।
१० बर्षमा २५ हजार किलोमिटर उच्च गतिको रेल, नेपालमा कहिले आईपुग्ला ?
एजेन्सी । गुडिरहेको सी २०२२ रेलमा यात्रुको हाजिरी सुपरभाइजर सु यीङ रेलका डब्बामा झोलाहरुको सुरक्षा र सरसफाईको अवस्थाबारे बुझ्न हिडिरहेका छन् । उच्च गतिको रेल प्रति घण्टा ३०० किलोमिटरका दरले दौडिरहेको छ र ३५ मिनेटमा तियानजिन र बेईजिङलाई जोडिरहेको छ । बेईजिङ तियानजिन जोड्ने रेलवे स्टेशन यात्रुहरु गन्तव्यको पर्खाईमा म्यागजिन पढिरहेका छन्, कोहि आईफोनमा रमाईरहेको दृष्य देख्न सकिन्छ । ‘आजकल मानिसहरु उच्च गतिको रेल प्रयोग गरिरहेका छन् । तर १० बर्ष अघिको दृष्य फरक थियो’, हुले भने,‘अधिकांश यात्रुले आफ्नो सिट छाडेर दायँबायाँ हेरे, रेलका बाथरुमहरु नै रिसोर्ट बनेका छन ।’ सन २००८ को अगष्ट १ तारिखका दिन चीनमा पहिलो पटक उच्च गतिको रेलले बेईजिङ–तियानजिन शहरलाई जोड्ने काम गरेको थियो । दुर्लभदेखि नियमितसम्म बेईजिङ ओलम्पिकमा सहभागी चिनियाँ तथा अन्य विदेशी नागरिकहरुले उच्च गतिको रेलमा यात्रा गरेको अनभुवन बटुल्ने चाहाना प्रकट गरेको देखिन्थ्यो । ‘उनीहरुले उच्च गतिको रेलमा चढेर बाहिरको दृष्य हेर्दै रमाईलो गरेको देख्न सकिन्थ्यो ।’, हुले भने । केहि यात्रुहरुले हुसँग फोटो समेत खिचाएका थिए । वेइजिङ विश्वविद्यालयमा अध्यापन गराउने स्वीजरल्याण्डका प्राध्यापक डेभिड फेङले लेखेका छन–उच्च गतिको रेलले ३४८ किलोमिटर दुरी ३० मिनेटमा पार गरायो, जुन त्यस दिन अघिसम्म असम्भव जस्तै लाग्थ्यो । सन २०१७ मा बेइजिङ–तियानजिन अन्तर शहर रेल आवागमन ९४ पटक पुगेको थियो जसले पछिल्लो दशक २५ कराेड यात्रु बोक्यो । तिब्रगतिको यात्रा चीनको स्वायत्त क्षेत्र मंगोलियासम्म जाने उच्च गतिको रेल ३१ जुलाईमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो । २८७ किलोमिटर लामो रेलले क्षेत्रिय राजधानी होहोट र छिमकी हेबेई प्रदेशको झाञ्जियाकोउलाई जोड्छ । यो रेल सन २०१९ मै सञ्चालनमा आउनेछ । सांघाई र कुनमिङ जोड्ने उच्च गतिको रेल वे यी दुई रेल लाइनले बेइजिङ– झाञ्जियाकोउको यात्रालाई ९ घण्टाबाट ३ घण्टामा झार्नेछ । त्यसपछि तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र बाहेक चीनका सबै प्रदेशहरु उच्च गतिको रेलले जाडिनेछन् । चीनले पछिल्लो १० बर्षमा शुन्यबाट २५ हजार किलोमिटर उच्च गतिको रेलवे सञ्जाल विस्तार गरिसकेको छ । सन २०१७ सालमा विश्वमा उच्च गतिको रेलको ६६ प्रतिशत हिस्सा चीनले मात्रै ओगट्न सफल भएको छ । चिनियाँ रेलवे कर्पाेरेशनका अनुसार चीनमा दैनिक ४ हजार बुलेट रेल कुद्छन र ४० लाख यात्रुलाई दैनिक सेवा दिईरहेका छन् । बेईजिङ र ग्वाञ्जाउको २ हजार ३०० किलोमिटर दुरीको यात्रालाई ८ घण्टामा छोट्याईदिएको छ । नयाँ फुक्सिङ बुलेट रेलले प्रतिघण्टा ३५० किलोमिटरको स्पीडमा बेईजिङ र सांघाईलाई ४ घण्टा १८ मिनेटमा जोड्छ । सन २०२० मा चीनले ८० प्रतिशत प्रमुख शहर जोड्ने गरि ३० हजार किलोमिटर उच्च गतिका रेल सञ्जाल विस्तार गरिसकने उदेश्य लिएको छ । चीनको रेल विकास योजना अनुसार उत्तर दक्षिण जोड्ने गरि ८ वटा उच्च गतिका रेल वे लाइन र पुर्व पश्चिम पनि ८ वटै लाइन उच्च गतिको रेलवे बनाइनेछ । अर्थतन्त्र द्रुतगतिमा उच्च गतिका रेल सञ्जालहरुले चीनियाँ अर्थतन्त्रलाई पनि द्रुतगतिमा विकास गर्न सघाईरहेको छ । रेल सञ्जालहरुले एकिकृत क्षेत्रिय विकासमा पनि सघाईरहेकै छन् । सन २०१६ देखि २०१७ को अवधीमा चीनका उच्च गतिका रेलहरुले ५०० शहरका ७ अर्ब यात्रुलाई सेवा दिएका थिए । चीनको उच्चगतिको रेल संसारभर विस्तारको क्रममा रहेको छ । चीनले सन २०१४ मा पहिलो पटक समुन्द्र पार गर्दै टर्कीसम्म रेल सेवा विस्तार गरेको थियो । सन २०१५ को जुनमा चीन र रसियाले ७७० किलोमिटर लामो मस्को र कजान जोड्ने रेल निर्माणको सहमति गरेका थिए । त्यसकै अक्टोबरमा चीन र इण्डोनेसियाले बन्डुङ र जकार्ता जोड्ने रेल निर्माणका लागि सम्झौता गरेका थिए ।(सिन्ह्वा न्युजको सहयोगमा)
कन्काई विकास बैंकको कम्पनी सचिवमा प्रकाशमान बज्रचार्य
काठमाडौं । कन्काई विकास बैंकको कम्पनी सचिवमा प्रकाशमान बज्रचार्य नियुक्त भएका छन् । कम्पनीको संचालक समितिको बैठकले बैंकको सीईओ बज्रचार्यलाई कम्पनी सचिवको पदमा नियुक्त गरेको हो । यस नियुक्तीसँगै बज्रचार्यले अब सीईओको साथसाथै कम्पनी सचिवको जिम्मेवारी सम्हाल्ने छन् । यसअघि बैंककोे कम्पनी सचिव पदमा बैजुनाथ ठाकुर थिए । कम्पनीको २७२औं संचालक समितिको बैठक साउन १६ गते बसेको थियो ।
क्यान्सर रोगको उपचार गर्न बिदेश जानु पर्दैन : डा. प्रकाशराज न्यौपाने
नेपालमा वर्षेनी क्यान्सर रोगीको संख्या बढ्दै गएको छ । क्यान्सर रोग बढ्नुमा बदलिँदो जीवनशैली नै प्रमुख कारण भएको विशेषज्ञ बताउँछन् । क्यान्सरको उपचारमा केही प्रगति भएपनि निर्मूल पार्ने गरी औषधिको विकास भने हुन सकेको छैन् । विश्वमा नै क्यान्सरलाई जटिल प्रकृतिको रोग मानिन्छ । क्यान्सर रोग आफैमा जटिल हुनुका साथै बढी खर्चिलो पनि छ । लामो समयदेखि क्यान्सर रोगको उपचारमा संलग्न बरिष्ठ सर्जन डा. प्रकाशराज न्यौपानेले वीपी कोइराला मेमोरियल अस्पताल अध्यक्षको रुपमा र बीएनबी अस्पतालमा पनि कार्यरत छन्। डा. न्यौपाने यस्तै भक्तपुर क्यान्सर असपतालको निर्देशक समेत भइसकेका छन् । हाल उनी भक्तपुरमा कार्यरत छन् । नेपालमा क्यान्सर रोग बढ्नुको कारण र यसको उपचारका विषयम केन्द्रीत रहेर डा. न्यौपानेसंग विकास न्यूजका लागि डोमी शेर्पाले गरेको कुराकानी । क्यान्सर कस्तो रोग हो ? क्यान्सर शरीरको कोष वा कोषिका समूहको अस्वाभाविक वृद्धिका कारण निम्तिने रोग हो । हाम्रो शरीरमा हुने बिभिन्न कोषिकाहरु नयाँ बन्ने र मर्ने प्रकृया हुन्छ । जब बिभिन्न कारणहरुले यस प्रकृयामा अवरोध आउँछ, नयाँ बन्ने कोशीकाहरुमा अनियमित वृद्धि हुन्छ। यसरी बृद्धि भएको कोषिका मासुको डल्लो बन्छ र यसले आफ्नो नजिकको रहेको अंगलाई काम गर्न अवरोध गर्छ । त्यतिमात्रै होईन त्यहाँबाट बढेर यो अरु ठाउँमा पनि सर्ने गर्दछ । पेटमा भएको क्यान्सर टाउको, फोक्सो, कालेजो जहाँ पनि जान सक्छ । यसरी कोषिका बृदि हुने र एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ सर्ने टिउमरलाई क्यान्सर भनिन्छ । यदि यस्तो हानिकारक कोष या कोषिकालाई समयमै नहटाएमा पुरै शरीरमा क्यान्सरको कोष फैलन्छ र अन्ततः मानिसको ज्यान नै लिन्छ । बदलिदो जीवनशैलीले गर्दा नेपालमा पनि वर्षेनी क्यान्सर रोगीको संख्या बढ्दै गएको छ । क्यान्सर रोगको उपचार अवस्था कस्तो छ ? विश्वमा हेरेर नेपालमा हेर्ने हो भने क्यान्सरको बिरामीको संख्या नेपालमा कम छ । यो कम हुनुको कारण हामीहरुको केही राम्रो भएर भन्दा पनि हामीहरुको औसत आयु कम भएर हो । बिदेशीको औसत आयु ८० बर्ष छ भने हाम्रो भर्खर ७० बर्ष पुग्न आटेको छ। क्यान्सर प्राय उमेर बढी भएकोलाई हुने गर्छ । त्यसैले उमेर जति बढ्दै जान्छ, क्यान्सर पनि त्यती बढ्दै जाने गर्छ । अझै पनि ग्रामीण क्षेत्रमा २ तिहाइ क्यान्सरका बिरामीहरु अस्पताल आउन पाएका छैनन् ।त्यसमाथि पनि हामीहरुको डाटा कमजोर छ । हिजोआज बिरामीहरु क्यान्सर लाग्नु भन्दै पहिले नै परीक्षण गर्न आएको देखिन्छ । करिब ३० बर्ष अगाडिको अवस्था हेर्ने हो भने मानिसहरु अन्तिम समयमा मात्र अस्पतालमा आउने गर्थे । त्यस्तै करिब १० बर्ष अगाडि हेर्ने हो भने बिरामीहरु दोस्रो, तेस्रो स्टेजमा रोग पुगेपछि आउने गरेका छन् । अहिले आएर मानिसहरु यसप्रति एकदमै सचेत भएको पाईएको छ । भरतपुरस्थित वी.पी. कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालको सहयोगबाट मुख्य ७ वटा अस्पतालहरुमा क्यान्सरको निदान र उपचार सुविधा छ । जसअन्तर्गत काठमाडौंको वीर, शिक्षण, कान्ति वाल, भक्तपुर क्यान्सर अस्पताल, धरानको वीपी कोईराला इन्स्टिच्युट अफ हेल्थ साइन्स र पोखराको मणिपाल मेडिकल कलेज रहेका छन् । अस्पताल आधारित क्यान्सर रजिस्ट्री अनुसार नेपालमा क्यान्सर बढी देखिएको जिल्लामा काठमाडौ पहिलो स्थानमा र सुनसरी दोस्रो स्थानमा रहेको छ । फोक्सो, स्तन र पेटको क्यान्सर बढी देखिएको छ । क्यान्सर रोग लाग्नुको कारण के हुन ? क्यान्सर रोग लाग्नुको ८० प्रतिशत मध्यपान, धूमपान र सुर्तीजन्य पदार्थको अधिक प्रयोग र अव्यवस्थित खानापान तथा जीवनशैली हो । अत्यधिक चिल्लो पदार्थ, नुन, धुवाँमा सेकाएको मासु, ढुसी परेको खानेकुरा, बासी खानेकुराको प्रयोग पनि क्यान्सरका कारक हुन् । १० प्रतिशतलाई वंशाणुगत कारणले पनि यो रोग लाग्छ । अत्यधिक घाम, परमाणुको प्रभाव, नियमित उपचारमा प्रयोग हुने रेडियो विकिरणले पनि क्यान्सर बनाउन सक्छ । त्यसैले एक्सरे, सिटी स्क्यान, रेडियोथेरापी, मोमोग्राम आदिको अत्यधिक प्रयोग गर्नुहुँदैन । वातावरण, औद्योगिक प्रदूषण, मिसावटयुक्त खानाको सेवन, विभिन्न विषाक्त रसायन पदार्थको प्रभावले मानिसमा क्यान्सर देखिन सक्छ । बाँकी १० प्रतिशत कुनै कारण छैन । जस्तै भर्खर जन्मेको बच्चालाई क्यान्सर हुनुको कुनै कारणनै देखिदैन । किनभने न त उसले जाँड रक्सी खान्छ न त चुरोट नै । ग्रामिण र शहरी क्षेत्रमा लाग्ने क्यान्सर रोग लाग्नमा फरक के रहेको छ ? शहर र गाउँमा हुने क्यान्सरमा केही समानता अनि असमानता पनि छन् । गाउँमा बातावरण सफा हुन्छ तर गाउँघरमा दाउरामा खान पकाउने हुनाले त्यसबाट आउने धुवाले स्वास्थ्यलाई शहरको बाटोको धुलोधुवाँले जत्तिकै असार गर्दछ । चुरोट खाने मानिसहरुको संख्या गाउँमा पनि उत्तिकै पाईन्छ । त्यसैले धुलोधुँवा र चुरोटको कारणले हुने गरेको क्यान्सर शहर र गाउँमा उस्तै उस्तै रहेको छ। गाउँमा सुर्ती खाने मानिसहरुको संख्या बढी हुने कारणले गाउँमा मुखको क्यान्सर हुनेको संख्या बढी देखिएको छ । शहरमा भने फोक्सोको क्यान्सरको संख्या बढी पाईन्छ । गाउँघरमा संक्रमणका कारण हुने क्यान्सरको पनि संख्या बढी छ । किनभने गाउँघरमा महिलाहरुले आफ्नो भित्री अंगलाई सफा राख्दैनन, धेरै बच्चा जन्माउँछन् त्यसैल पाठेघरको समस्या ग्रामिण क्षेत्रका महिलामा बढी पाईन्छ । शहरका महिलाहरु बढी मदिरा सेवन गर्ने, व्यायम नगर्ने र धेरै मोटो हुनाले शहरमा स्तन क्यान्सर, प्याँक्रियाज क्यान्सर बढी देखिएको छ । कुन बर्ग र उमेर समुहमा बढी क्यान्सर देखिएको छ ? तथ्याँक अनुसार नेपालको सन्दर्भमा भने क्यान्सर पुरुषलाई भन्दा महिलालाई बढी छ । जबकी विश्वमा हेर्दा पुरुषलाई बढी क्यान्सर लागेको पाईन्छ । १०० जना मानिसमा ५५ जना महिला र ४५ प्रतिशत पुरुषलाई क्यान्सर भएको पाईएको छ। नेपालमा महिलामा बढी क्यान्सर देखिनुको कारण महिलाहरुले धेरै बच्चा पाउने र पाठेघरको सरसफामा कमजोरी देखिएको छ । अस्पताल आधारित क्यान्सर रजिस्ट्री अनुसार पुरुषमा ५५ देखि ६५ बर्षमा क्यान्सर बढी पाईएको छ । महिलामा ४५ देखि ५५ बर्षमा क्यान्सर बढी पाईएको छ । क्यान्सर बच्चादेखी बुढो सबै उमेर समुहलाई हुने गर्दछ । नेपालमा क्यान्सरको उपचार पद्दती कस्तो छ ? क्यान्सरको उपचार पद्दती अरु पद्दती भन्दा धेरै फरक छ । किनभने यो टाउकोदेखी खुट्टा सबै अंगमा लाग्छ । त्यसैले सबै अस्पतालमा सबै कुराहरु नहुन सक्छ तर मोटामोटी रुपमा बिपी कोईराला क्यान्सर अस्पतालमा उपचारका लागि सबैकुरा छ । नेपालमा सबै उपचारहरु हुन थालेको छ तर अझै पनि अनुभबको कमी रहेको छ । तर यदी क्यान्सर भईहाल्यो भने त्यसका लागि बिदेश जानुपर्ने स्थिती भने छैन । क्यान्सरलाई बेलैमा पत्ता लगाएर उपचार गरे १ तिहाई क्यान्सर निको पार्न सकिन्छ । स्तन क्यान्सर, सर्भिकल क्यान्सर जस्ता क्यान्सरको उपचार पछि निको हुने ठुलो सम्भावना हुन्छ । बाँकी एक तिहाइ क्यान्सर भने राम्रो ठाउँमा उपचार गरे निको हुन सक्छ । उपचार संम्भब नभएको खण्डमा बिरामीको आयु लम्ब्याउने, दुख नदिन प्यालिटिभ केयरहरु गर्न सकिन्छ । क्यान्सर रोगलाई न्युनिकरण कसरी गर्ने ? क्यान्सरलाई न्युनिकरण गर्न सबैभन्दा पहिले क्यान्सर लाग्न सक्ने कारक तत्वहरुलाई हटाउन जरुरी छ । यसको लागि जनचेतनाको सबैभन्दा बढी आवश्यक छ । रक्सी, चुरोट खानुहुँदैन, व्ययाम गर्नुपर्छ, भित्री अंगहरुलाई सफाइ राख्नुपर्छ , सागसब्जी खानुपर्छ , रातो मासु कम खानुपर्छ, घाममा कम निस्कने, हरेक बर्ष एकपटक आफ्नो शरीरको पुरा परिक्षण गराउने, ५० बर्ष पुगेका हरेक पुरुषले क्यान्सरको परिक्षण गर्ने, २० बर्ष पुगेपछि हरेक महिलाले स्तन क्यान्सर,पाठेघरको क्यान्सरको परिक्षण गर्नुपर्छ भनेर सबैले सचेत हुन जरुरी छ । यसो गर्दा सबैभन्दा पहिला क्यान्सर हुनबाट बच्न सकिन्छ वा क्यान्सरलाई लाग्नु भन्दा अगाडी नै पत्ता लगाउन सकिन्छ । यो रोग न्युनीकरण र सस्तो र सहज रुपमा उपचार दिन सरकारले के गर्न जरुरी छ ? क्यान्सर अस्पताललाई सातै प्रदेशमा खोल्न जरुरी छ । यसको लागि हाम्रो पहल जारी छ । यस बिषयमा हामीले सरकारलाई पनि जानकारी पनि गराईसकेका छौ । यसलाई चाहिने मेसिनहरु र केमोथेरापीमा प्रयोग हुने महंगो औषधीहरु पनि सरकारले सस्तोमा दिनुपर्छ । सरकारले अहिले १ लाख रुपैयाँ बराबरको औषधी दिएको छ । यो एकदमै राम्रो कुरा हो । सकिन्छ भने यसलाई अझै बढाउनुपर्छ ।
कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय सोमबारदेखि नियमित सञ्चालनमा
काठमाडौं। कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय सोमबारदेखि नियमित सञ्चालनमा आएको छ । विश्वविद्यालयले आठवटा निजी क्याम्पसलाई सम्बन्धन दिएपछि विद्यार्थी र प्राध्यापकले विश्वविद्यालयको पठनपाठन बन्द गराएका थिए । विश्वविद्यालयको उक्त निर्णय सरकारले खारेज गरेपछि विद्यार्थी र प्राध्यापकले आन्दोलन फिर्ता लिएसँगै पठनपाठन नियमित सञ्चालन भएको हो । विश्वविद्यालयका रजिष्ट्रार मनराज कोलाक्षपतिले प्रशासन र पठनपाठन नियमित सञ्चालनमा आएको बताउनुभयो । विश्वविद्यालयको कार्यकारी परिषद्ले गत असार २० गते निजी आठ क्याम्पसलाई सम्बन्धन दिने निर्णय गरेको थियो । यससँगै प्राध्यापक र विद्यार्थीले गत असार २६ गतेदेखि विश्वविद्यालयको प्रशासन र पठनपाठन अवरुद्ध पारेका थिए । विश्वविद्यालयले कृषि स्नातकतर्फ पूर्वाञ्चल कृषि क्याम्पस झापा, जीविका कृषि विज्ञान कलेज इटहरी, भ्याली कृषि क्याम्पस ललितपुर, हिमछायाँ कलेज गैँडाकोट, रामनगर टेक्निकल एण्ड म्यानेजमेन्ट कलेज भूमही नवलपरासी, गोर्खा युनाइटेड पब्लिक स्कूल कोहलपुर र ब्राइट मध्यपश्चिम कृषि तथा वन विज्ञान क्याम्पस सुर्खेतलाई तथा वन स्नातकतर्फ सिद्धान्त क्याम्पस गैँडाकोटलाई सम्बन्धन दिएको थियो । मन्त्रिपरिषद्को बैठकले ती सबै क्याम्पसको अस्थायी सम्बन्धन दिने निर्णय रद्द गरेको पत्र विश्वविद्यालयलाई पठाएको छ । रासस
