काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) को भारत भ्रमणको तयारी अघि बढेको छ । प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमणबारे औपचारिक कार्यसूची तय भइनसके पनि अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको भारत भ्रमणका क्रममा आएको संकेत र भारतीय सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित विवरणपछि परराष्ट्र मन्त्रालयले भ्रमणको मिति तय गर्ने तयारी थालेको हो ।
भारतीय सञ्चारमाध्यम ‘द इकोनोमिक टाइम्स’ र ‘नवभारत टाइम्स’ले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको निमन्त्रणामा प्रधानमन्त्री शाह नोभेम्बरमा नयाँदिल्ली जान सक्ने समाचार प्रकाशित गरेका छन् । शाहले प्रधानमन्त्रीका रूपमा यसअघि आफ्नो विदेश भ्रमण २०२७ बाट सुरु गर्ने बताएका थिए । तर, भारतबाट आएको निमन्त्रणापछि उनको विदेश भ्रमणको तालिका परिवर्तन हुन सक्ने देखिएको हो ।
प्रधानमन्त्री शाहको सचिवालयले पनि भारत भ्रमणको तयारी भइरहेको बताएको छ । सचिवालयका अनुसार भ्रमणको मिति र औपचारिक कार्यक्रमबारे अहिले नै निश्चित भइसकेको छैन । भ्रमणको तयारी र मिति तयको काम परराष्ट्र मन्त्रालयले गरिरहेको सचिवालयका एक सदस्यले जानकारी दिए ।
अर्थमन्त्री वाग्लेले आफ्नो पहिलो भारत भ्रमणका क्रममा नयाँदिल्लीस्थित रिसर्च एन्ड इन्फर्मेसन सिस्टम फर डेभलपिङ कन्ट्रिज (आरआईएस) मा विज्ञ तथा थिंक ट्यांकका प्रतिनिधिसँग छलफल गरेका थिए । त्यस क्रममा उनले नेपाल–भारत आर्थिक सम्बन्ध, उद्योग–उद्योगबीचको सहकार्य, रोजगारी सिर्जना तथा औद्योगिक विकासलाई सरकारले दिएको प्राथमिकताबारे जानकारी गराएका थिए ।
वाग्लेले भारतबाट नेपालमा निजी क्षेत्रको लगानी बढाउनुपर्ने विषयलाई पनि प्राथमिकताका साथ उठाएका छन् । भारतबाट नेपालमा निजी लगानीको पछिल्लो ठूलो लहर करिब २५ वर्षअघि आएको उल्लेख गर्दै उनले नेपालले भारतीय लगानीको नयाँ चरण आकर्षित गर्न चाहेको बताएका छन् ।
नेपालले भारतसँगको द्विपक्षीय व्यापार तथा पारवहन सन्धिलाई समयअनुकूल बनाउने विषयलाई समेत प्राथमिकतामा राखेको छ । सन् २०२३ मा पारवहन सन्धि संशोधन गरिएको थियो भने त्यसपछि रेलमार्फत हुने माल ढुवानी तथा बल्क कार्गो कनेक्टिभिटी विस्तारका लागि थप समझदारी भएको थियो ।
अर्थमन्त्री वाग्लेले भारतीय वित्तमन्त्री निर्मला सीतारमण र विदेशमन्त्री एस जयशंकरसँगको भेटमा नेपालमा हालै आएको विनाशकारी अकस्मात् बाढीपछि पुनर्निर्माण र भारतबाट हुन सक्ने सहयोगका विषयमा पनि छलफल गरेका छन् ।
नेपालमा आएको विपद्पछि भारतले उद्धार तथा राहतमा सहयोग गर्दै आएको छ । पछिल्लो समय पनि भारतले नेपाललाई विपद्बाट पुनःस्थापनाका लागि थप राहत सामग्री पठाएको छ ।
प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमण तय भएमा नेपाल–भारत सम्बन्धसँगै आर्थिक तथा व्यापारिक विषय भ्रमणको महत्वपूर्ण एजेन्डा बन्न सक्नेछ । विशेषगरी द्विपक्षीय व्यापार, पारवहन, भारतीय निजी लगानी, उद्योग–उद्योग सहकार्य तथा विपद्पछिको पुनर्निर्माणका विषयमा छलफल हुन सक्ने देखिन्छ ।
तर, प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणको औपचारिक मिति भने अहिलेसम्म नेपाल सरकार वा भारतीय पक्षबाट सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भएको छैन । त्यसैले नोभेम्बरमा भ्रमण हुने विवरणलाई अहिले नै निश्चित कार्यक्रमका रूपमा लिन सकिने अवस्था छैन ।
यसैबीच प्रधानमन्त्री शाह संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभा (यूएनजीए) मा सहभागी हुन मंगलबार असोज ६ गते अमेरिका जाँदैछन् । उनले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाअन्तर्गत हुने उच्चस्तरीय सप्ताहमा सहभागी नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्नेछन् ।
प्रधानमन्त्री शाहको अमेरिका भ्रमण नेपालमा अगस्ट २६ मा मध्य नेपालका भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीपछि हुन लागेको हो । महासभामा प्रधानमन्त्री शाहले नेपालमा परेको विपद्, त्यसबाट भएको क्षति तथा पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको विषय उठाउने कार्यसूची छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा नेपालले जलवायु परिवर्तन र जलवायुजन्य विपद्का कारण हिमाली तथा विकासशील मुलुकले भोग्नुपरेका समस्यालाई प्रमुखताका साथ उठाउने तयारी गरेको छ । परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहले सेप्टेम्बर २४ मा महासभाको आमबहसलाई सम्बोधन गर्नेछन् ।
न्यूयोर्कमा रहँदा शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेससँग पनि भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ । जलवायु परिवर्तन, हिमाली क्षेत्रमा परेको असर तथा जलवायुजन्य विपद्बारे नेपालको धारणा उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष राख्नेछन् ।
परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल भने आइतबार नै न्यूयोर्क प्रस्थान गरेका छन् । उनले महासभाका विभिन्न उच्चस्तरीय बैठक, कार्यक्रम तथा मन्त्रीस्तरीय छलफलमा सहभागिता जनाउनेछन् । साथै, विभिन्न देशका समकक्षी तथा अन्य उच्च अधिकारीसँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ ।
प्रधानमन्त्री शाहको नेतृत्वमा अमेरिका जाने नेपाली प्रतिनिधिमण्डलमा परराष्ट्रमन्त्री खनाल, प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार कुमार व्यञ्जनकार, परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर रायलगायत सरकारका वरिष्ठ अधिकारी सहभागी हुनेछन् ।
