काठमाडौं । भारत र ब्राजिलबीच शनिबार महत्वपूर्ण र दुर्लभ खनिजसम्बन्धी सहयोग बढाउन सहमति भएको भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले बताएका छन् । ब्राजिलका राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला डा सिल्भासँगको वार्तापछि यो सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको हो ।
‘महत्वपूर्ण र दुर्लभ खनिजसम्बन्धी सम्झौता लचिलो आपूर्ति श्रृङ्खला निर्माणको दिशामा एक प्रमुख कदम हो,’ भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले भने । विश्वकै दोस्रो ठूलो ब्राजिलमा उत्पादन हुने महत्वपूर्ण खनिज भण्डार विद्युतीय सवारी साधन, सोलार प्यानल तथा स्मार्टफोनदेखि जेट इन्जिन र गाइडेड मिसाइलसम्म निर्माणका लागि प्रयोग गरिन्छ ।
शीर्ष निर्यातकर्ता चीनसँगको निर्भरता घटाउन भारतले घरेलु उत्पादन र पुनः प्रशोधनलाई विस्तार गर्दै नयाँ आपूर्तिकर्ताको खोजी गरिरहेको छ ।
लुलाले भने, ‘नवीकरणीय ऊर्जा र महत्वपूर्ण खनिजको मामिलामा लगानी र सहयोग बढाउनु हामीले आज हस्ताक्षर गरेको अग्रगामी सम्झौताको मूल सार हो ।’
सम्झौताको विस्तृत विवरण नभए पनि भारतीय विदेश मन्त्रालयका एक वरिष्ठ अधिकारीले उक्त सम्झौताबारे औपचारिक छलफल भइरहेको बताए । ‘राष्ट्रपति लुलाले ब्राजिलको महत्वपूर्ण र दुर्लभ खनिजको भण्डारका बारेमा विस्तृत प्रस्तुति दिनुभएको छ,’ पी. कुमारनले भने, ‘ब्राजिलमा ३० प्रतिशत मात्रै भण्डार अन्वेषण भएको छ, त्यसैले ब्राजिलले खनिज अन्वेषण, प्रशोधन र प्रयोगका लागि प्रशस्त सम्भावना बोकेको छ ।’
विश्वासको प्रतिबिम्ब
दुई देशबीच डिजिटल सहयोग, स्वास्थ्य, उद्यमशीलता र अन्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित अन्य नौ सम्झौता र समझदारीपत्रलाई शनिबार अन्तिम रूप दिइएको छ ।
‘ब्राजिल ल्याटिन अमेरिकामा भारतको सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार हो। हामी आगामी पाँच वर्षमा द्विपक्षीय व्यापारलाई २० अर्ब डलरभन्दा माथि लैजान प्रतिबद्ध छौँ,’ सहमतिपछि मोदीले भने, ‘हाम्रो व्यापार केवल एक तथ्याङ्क मात्र होइन, विश्वासको प्रतिबिम्ब पनि हो ।’
कृत्तिम बौद्धिकता (एआई) सम्बन्धी शिखर सम्मेलनका लागि बुधबार नयाँ दिल्ली आइपुगेका लुलाका साथमा एक दर्जनभन्दा बढी मन्त्री तथा व्यापारिक प्रतिनिधिहरूको समूह रहेको छ।
मोदीसँग भेट गर्नुअघि शनिबार उनी (राष्ट्रपति लुला) लाई औपचारिक स्वागत गरिएको थियो र उनले भारतका स्वतन्त्रताका नायक महात्मा गान्धीप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेका थिए ।
दुर्लभ खनिज उत्पादनमा चीनको एकाधिकार छ, केही देशहरूले वैकल्पिक स्रोतहरू खोजिरहेका छन् । दिल्लीस्थित जल, ऊर्जा तथा वातावरण क्षेत्रका थिङ्क ट्याङ्कका विज्ञ ऋषभ जैनले महत्वपूर्ण खनिजहरूमा ब्राजिलसँग भारतको बढ्दो सहयोग अमेरिका, फ्रान्स र युरोपेली सङ्घसँगको हालैको आपूर्ति श्रृङ्खलाको पूरक भएको बताए ।
‘यी साझेदारीले भारतलाई उन्नत प्रविधि, वित्त र उच्च-अन्त प्रशोधन क्षमताहरूमा पहुँच प्रदान गर्दछ र ‘ग्लोबल साउथ अलायन्स’ हरू विविध स्थानीय स्रोतको पहुँच सुरक्षित गर्न र विश्वव्यापी व्यापारको उदीयमान नियमहरूलाई आकार दिन महत्त्वपूर्ण छ,’ जैनले एएफपीसँग भने ।
नयाँ गति
विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देश भारत ब्राजिलको निर्यातको लागि १० औं ठूलो बजार हो, जसको सन् २०२५ मा द्विपक्षीय व्यापार १५ अर्ब डलरभन्दा माथि पुगेको छ। भारतमा ब्राजिलको प्रमुख निर्यातमा चिनी, कच्चा तेल, वनस्पति तेल, कपास र स्टिल उत्पादनका लागि कच्चा पदार्थ रहेका छन् ।
विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र बन्ने बाटोमा रहेको भारतका लागि स्टिल उत्पादनका लागि कच्चा पदार्थ फलामको माग द्रुत पूर्वाधार विस्तार र औद्योगिक वृद्धिले प्रेरित गरेको छ । ‘रक्षा क्षेत्रमा हाम्रो सहकार्य पनि निरन्तर बढिरहेको छ,’ प्रधानमन्त्री मोदीले भने, ‘जब भारत र ब्राजिल मिलेर काम गर्छन्, ग्लोबल साउथको आवाज अझ बलियो र आत्मविश्वासी बन्छ ।’
लुलाले ब्राजिल विश्वको सबैभन्दा ठूलो विश्वव्यापी रक्षा बजारका लागि सहकार्य गर्न तयार रहेको बताए । उनले भने, ‘हामी बेच्न मात्र चाहँदैनौँ । हामी भारतमा प्रविधि हस्तान्तरण र कर्मचारीहरूको प्रशिक्षणको साथ हाम्रो उपस्थितिलाई खरिद र लगानीका साथै सम्बन्धलाई बलियो बनाउन चाहन्छौँ ।’
ब्राजिली कम्पनीहरूले दक्षिण एसियाली देशमा आफ्नो बजार विस्तार गरिरहेका छन्, एम्ब्रेयर र अदानी समूहले गत महिना भारतमा विमान निर्माण गर्ने योजनाको घोषणा गरेका थिए । राष्ट्रपति लुलाले आइतबार दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति ली जे म्युङसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ ।
